Sùng A Dia - 'người thầy' trên nương cà-phê

Anh Sùng A Dia (áo trắng) đang hướng dẫn người dân cách chăm sóc cây cà-phê trong giai đoạn đầu. (Ảnh: LÊ LAN)

Dù đã hẹn trước nhiều ngày nhưng sớm một ngày đầu tháng 7/2026 khi đến nương mới chuẩn bị trồng cà-phê của người dân xã Na Sang thì chúng tôi vẫn phải đợi Sùng A Dia thêm một lúc. Bởi khi đó, Dia mới bắt đầu "bài giảng" hướng dẫn cách chọn cây để trồng. Tay cầm cây cà-phê, Dia cẩn thận chỉ vào từng lớp lá để hướng dẫn người học cách nhìn màu lá biết "sức khỏe" của cây; đồng thời Dia cũng hướng dẫn người học cách chọn cây tốt dựa vào bộ rễ.

Là người dân tộc H'Mông có kinh nghiệm trồng, chăm sóc cà-phê và có lợi thế là hiểu tập quán, ngôn ngữ của người H'Mông, bởi vậy khi hướng dẫn bà con cách chọn cây giống để trồng và cách trồng, chăm sóc cây cà-phê Dia đã khéo léo chuyển các thuật ngữ kỹ thuật thành cách giải thích gần gũi với ngôn ngữ, hiểu biết của bà con.

Bởi vậy, khi nghe thầy Dia giảng thì người học dễ hiểu, dễ nhớ cách làm; người nào chưa rõ thì thầy Dia giảng giải tới khi họ hiểu thấu mới thôi; với người nào thao tác chưa đúng thì thầy Dia cầm tay hướng dẫn. Sau mỗi buổi học, người dân tự làm để thầy kiểm tra, hướng dẫn lại ngay.

Cứ như thế, hết lớp học này tới lớp học khác, suốt mấy năm qua, Sùng A Dia luôn ngược xuôi trên các cung đường từ Quài Tở đến Mường Chà, Mường Mùn, Na Sang và nhiều địa bàn có kế hoạch phát triển cà-phê. Khi cây xuất hiện dấu hiệu bất thường, nhiều người chủ động chụp ảnh gửi qua điện thoại thì thầy Dia luôn sẵn lòng hướng dẫn cách điều trị bệnh chăm cây. Có cuộc gọi đến giữa buổi làm nương, cũng có khi vào tối muộn, nhưng thầy Dia vẫn kiên nhẫn lắng nghe rồi hướng dẫn cách xử lý.

Dưới đèo Tằng Quái thuộc xã Mường Ảng hiện là bạt ngàn vườn cà-phê đang cho thu hoạch, năng suất tốt. (Ảnh: LÊ LAN)

Tại xã Mường Chà, Sùng A Dia và Hợp tác xã cà-phê Pha-Đin đã hỗ trợ người dân chọn hạt, tổ chức gieo ươm và hướng dẫn người dân chăm sóc cây giống.

Ông Nguyễn Hữu Đại, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Chà chia sẻ, cà-phê là cây trồng mới đối với người dân xã Mường Chà cho nên ngoài nguồn giống thì bà con rất cần được hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhờ có sự hướng dẫn của anh Sùng A Dia nên người trồng cà-phê ở xã Mường Chà đã nắm bắt được kỹ thuật, người dân yên tâm khi có "thầy Dia" luôn sát cánh đồng hành.

Hỏi anh Sùng A Dia "cơ duyên nào đưa anh đến các nương đồi làm thầy giáo trồng cây" thì Dia cười hiền và khẽ nói: Là việc, là nghề do cuộc sống đưa đẩy chứ làm gì có sự chọn lựa nào khác. Và rồi Dia kể: "Mùa hè năm 2012, tôi tốt nghiệp đại học ngành tài chính-ngân hàng của Đại học Kinh tế quốc dân. Đó là tấm bằng mơ ước của tôi và cả gia đình, thế nhưng khi tôi cầm hồ sơ gõ cửa vài nơi đều nhận được lời hẹn chờ xem xét. Kiên nhẫn chờ thêm gần hai năm không có thông tin gì, tôi quyết định chuyên tâm với mấy héc-ta cây cà-phê của gia đình ở bản Hua Sa B, xã Quài Tở, tỉnh Điện Biên. Ban đầu, tôi tìm đọc các sách báo hướng dẫn trồng, chăm sóc, thu hái cà-phê để tích lũy kinh nghiệm; sau dần tôi tự học thêm cách chọn quả lấy hạt ươm cây giống. Dần dần, tôi đã hiểu rõ các loại bệnh hay xảy đến với cây; hiểu rõ tiến độ sinh trưởng của cây theo mùa và tôi hiểu cả các loại 'thức ăn' cây cần khi đậu quả, làm hạt".

Anh Sùng A Dia (bên phải) đang hướng dẫn người dân bản Hua Sa B cách chọn quả cà-phê tại vườn cây đầu dòng để làm hạt giống.(Ảnh: LÊ LAN)

Cứ như thế, năm theo năm đi qua, đến năm 2023 được cán bộ Phòng Nông nghiệp huyện Tuần Giáo (cũ) động viên, hướng dẫn, Sùng A Dia chính thức thành lập Hợp tác xã cà-phê Pha Đin với tổng số 20 thành viên.

Từ khi có Hợp tác xã cà-phê Pha Đin tư cách pháp nhân, Dia chủ động mở rộng hoạt động trồng, thu mua cà-phê và sản xuất cây giống cà-phê để bán cho bà con trong toàn tỉnh.

Ngoài cam kết chất lượng cây giống, Sùng A Dia còn cam kết hướng dẫn tận tình trong suốt thời gian trồng, bảo đảm cây sống, cây cho quả. Chính sự nhiệt tình và cách truyền đạt dễ hiểu của Dia đã góp phần quan trọng giúp người mới trồng cà-phê ở Điện Biên yên tâm, tin tưởng giá trị kinh tế của loài cây này…