Suy thận dù không đau, không mệt

Bệnh nhân trẻ chạy thận tại Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội). Ảnh: NH.

21 tuổi, đang đi du học tiếng Nhật, không đau, không mệt, cũng chưa từng nghĩ mình có vấn đề về thận - đó là những gì nam thanh niên tự nhận xét về bản thân trước khi đi xét nghiệm sức khỏe định kỳ. Kết quả khiến anh sốc: mức lọc cầu thận (eGFR) chỉ còn 20-21 ml/phút/1,73 m², tương ứng suy thận mạn giai đoạn 4.

Khai thác tiền sử, bác sĩ phát hiện gần một năm qua, anh uống nước có ga gần như mỗi ngày và xác định đây là yếu tố liên quan đến tổn thương thận của bệnh nhân.

Trường hợp này không phải cá biệt. TS.BS Đỗ Trường Minh, khoa Nội thận - Tiết niệu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết mỗi ngày khoa tiếp nhận khoảng 10-12 bệnh nhân vào viện, trong đó người suy thận chiếm hơn 50%. Đáng chú ý, nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đi khám vì một vấn đề sức khỏe khác - như những gì đã xảy ra với nam thanh niên 21 tuổi nói trên.

Thận tổn thương, cơ thể vẫn như bình thường

Điều khiến bệnh thận mạn trở nên nguy hiểm là bệnh thường tiến triển âm thầm. Khi chức năng thận mới bắt đầu suy giảm, người bệnh có thể không đau, không mệt và gần như không nhận thấy bất thường.

TS.BS Trương Quý Kiên, Phó Chủ nhiệm khoa Nội Thận và Lọc máu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cũng cho rằng những năm gần đây, việc tăng cường khám và sàng lọc giúp phát hiện nhiều trường hợp bệnh thận mạn ở người trẻ ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Bệnh thận mạn thường tiến triển từ từ, trong khi phần chức năng thận đã bị tổn thương rất khó hồi phục. Nếu không được phát hiện, kiểm soát yếu tố nguy cơ và điều trị phù hợp, bệnh có thể tiếp tục tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối.

Theo TS.BS Đỗ Trường Minh, suy giảm chức năng thận ở giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng đặc hiệu. Người bệnh có thể vẫn sinh hoạt bình thường, không đau và không cảm thấy mệt mỏi.

Khi chức năng thận suy giảm nhiều, các dấu hiệu như phù chân, phù mí mắt, tiểu máu, sụt cân, mệt mỏi, ngứa da, chuột rút, khó thở hoặc đau đầu mới có thể xuất hiện. Tuy nhiên, những biểu hiện này dễ bị nhầm với nhiều bệnh lý khác.

Nhiều người chỉ phát hiện bệnh thận khi chức năng đã suy giảm đáng kể. Ảnh: NH.

"Vì vậy, không ít người chỉ phát hiện bệnh tình cờ khi xét nghiệm vì một bệnh khác hoặc khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Khi đó, việc điều trị khó khăn hơn, đồng thời nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối tăng lên", bác sĩ Minh nói.

Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến suy thận. Trong đó, tăng huyết áp và đái tháo đường là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra còn có bệnh lý cầu thận, bệnh tự miễn, nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, tắc nghẽn đường tiết niệu kéo dài, bệnh thận đa nang, một số thuốc và độc tố.

Đường không đánh gục thận ngay lập tức

Bác sĩ Huỳnh Lê Anh Tuấn, khoa Thận - Thận nhân tạo, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, cho biết nhóm bệnh tim mạch và chuyển hóa như đái tháo đường, gout, tăng huyết áp là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến suy thận, đặc biệt ở giai đoạn cuối.

Tuy nhiên, bên cạnh bệnh lý nền, chế độ ăn uống cũng có thể ảnh hưởng sức khỏe thận. Trong đó, việc thường xuyên sử dụng nước ngọt, trà sữa và các thực phẩm nhiều đường là thói quen cần lưu ý.

Bác sĩ Tuấn cho rằng không chính xác nếu khẳng định nước ngọt hay nước đóng chai trực tiếp gây suy thận. Song, mối liên hệ đáng quan tâm nằm ở lượng đường và những tác động chuyển hóa mà việc tiêu thụ quá nhiều đường gây ra.

Theo bác sĩ, đồ uống nhiều đường có thể góp phần làm tăng đường huyết, tăng cân, béo phì và nguy cơ đái tháo đường. Về lâu dài, đái tháo đường có thể gây tổn thương hệ thống mạch máu và bộ lọc của thận, trở thành một trong những nguyên nhân quan trọng của bệnh thận mạn.

Các bác sĩ cảnh báo không nên xem nhẹ những yếu tố nguy cơ từ lối sống. Ảnh: Magnific.

Đồng quan điểm, thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, cho biết khi đường huyết tăng kéo dài, các mạch máu, trong đó có mạch máu tại thận, có thể bị tổn thương. Các cấu trúc lọc của thận cũng chịu ảnh hưởng, lâu dài làm tăng nguy cơ bệnh thận mạn.

Một số nghiên cứu còn cho thấy chế độ ăn nhiều đường có thể ảnh hưởng đến quá trình xử lý natri của cơ thể, góp phần tác động đến huyết áp và chức năng thận. Fructose cũng được nghiên cứu về mối liên quan với nguy cơ hình thành sỏi thận thông qua những thay đổi trong thành phần nước tiểu.

Do đó, vấn đề không phải là một lon nước ngọt có thể khiến thận suy ngay lập tức, mà là thói quen sử dụng đồ uống và thực phẩm nhiều đường trong thời gian dài, nhất là khi đi kèm thừa cân, béo phì, tăng đường huyết và các rối loạn chuyển hóa.

Để bảo vệ thận, các bác sĩ khuyến cáo người dân nên hạn chế đường bổ sung từ nước ngọt, trà sữa, đồ uống có ga, nước trái cây đóng chai; đồng thời kiểm soát lượng bánh kẹo, bánh ngọt và thực phẩm chế biến chứa nhiều đường.

Nước ép hoặc sinh tố trái cây có thể cung cấp vitamin và các chất dinh dưỡng, nhưng cũng cần sử dụng hợp lý và không nên bổ sung thêm đường.

Quan trọng hơn, cần kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, cân nặng và các bệnh lý nền; duy trì vận động, ăn uống cân đối, hạn chế muối, không hút thuốc và không lạm dụng rượu bia.

Người dân cũng không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài, đặc biệt một số thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng thận. Với người có yếu tố nguy cơ, khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm máu và nước tiểu, đánh giá chức năng thận có thể giúp phát hiện bệnh sớm.