Tài chính Pháp trước phép thử niềm tin của thị trường trái phiếu

Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp tăng lên mức cao nhất trong 24 năm, trong khi chênh lệch chi phí vay nợ với Đức ngày càng nới rộng, cho thấy nhà đầu tư ngày càng lo ngại về triển vọng tài chính của nền kinh tế lớn thứ hai Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone). Tuy nhiên, dù những tín hiệu cảnh báo đang xuất hiện rõ nét, thị trường trái phiếu Pháp vẫn còn cách khá xa tình trạng hoảng loạn từng xảy ra trong cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu hơn một thập niên trước.

Thị trường đang phát đi tín hiệu gì?

Thị trường trái phiếu Pháp đang phát đi những tín hiệu cảnh báo ngày càng rõ rệt. Ngày 22/10, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,14%, mức cao nhất kể từ tháng 7/2002. Đáng chú ý, chênh lệch lợi suất với trái phiếu Đức cùng kỳ hạn cũng tăng lên gần 178 điểm cơ bản (1,78 điểm phần trăm), mức cao nhất kể từ tháng 11/2011.

Lợi suất trái phiếu tăng một phần do áp lực lạm phát và xu hướng thắt chặt tiền tệ trên toàn cầu. Tuy nhiên, việc chênh lệch lợi suất giữa Pháp và Đức mở rộng mạnh cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù đắp rủi ro cao hơn khi nắm giữ trái phiếu Chính phủ Pháp, thay vì trái phiếu Đức, vốn được coi là tài sản an toàn hàng đầu châu Âu.

Một diễn biến đáng chú ý khác là chi phí vay dài hạn của Chính phủ Pháp đã vượt mức của một bộ phận doanh nghiệp trong nước. Theo ước tính của Goldman Sachs được Financial Times dẫn lại, hơn 1/3 doanh nghiệp Pháp có thể vay dài hạn với lãi suất thấp hơn chính phủ. Dù không đồng nghĩa doanh nghiệp có mức độ an toàn tín dụng cao hơn quốc gia, hiện tượng này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách thị trường định giá trái phiếu chính phủ Pháp.

Những lo ngại về tài chính công còn được phản ánh trong đánh giá của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm. Ngày 23/10, Moody's giữ nguyên xếp hạng Aa3 của Pháp nhưng tiếp tục duy trì triển vọng tiêu cực, cảnh báo tình trạng chia rẽ chính trị có thể cản trở nỗ lực giảm thâm hụt ngân sách. Quyết định này giúp Pháp tránh được một đợt hạ bậc tín nhiệm mới, nhưng chưa xóa bỏ những nghi ngại của giới đầu tư về triển vọng tài khóa.

Nguyên nhân khiến nhà đầu tư lo ngại

Đằng sau những biến động trên thị trường trái phiếu là ba vấn đề có mối liên hệ chặt chẽ: nợ công cao, tăng trưởng kinh tế yếu và tình trạng bế tắc chính trị khiến các nỗ lực cải thiện ngân sách khó đạt kết quả.

Theo dự báo tháng 7/2026 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nợ công Pháp có thể tăng từ 115,7% GDP năm 2025 lên 120,3% GDP vào năm 2027. Trong khi đó, Chính phủ Pháp đặt mục tiêu giảm thâm hụt ngân sách xuống 5% GDP năm 2027, từ mức dự kiến 5,4% năm 2026. Ngay cả khi hoàn thành mục tiêu này, thâm hụt vẫn vượt đáng kể mức trần 3% GDP theo quy định của Liên minh châu Âu (EU).

Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô nợ, mà còn ở khả năng chính phủ thực hiện những biện pháp cần thiết để kiểm soát nợ trong những năm tới.

Kế hoạch ngân sách năm 2027 đang vấp phải sự phản đối mạnh tại Quốc hội, nơi các lực lượng chính trị chưa đạt được đồng thuận về việc tăng thuế và cắt giảm chi tiêu. Cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào mùa Xuân năm 2027 càng khiến triển vọng đạt được một thỏa thuận tài khóa dài hạn trở nên khó đoán định.

Bất ổn xã hội cũng đang làm bài toán ngân sách thêm phức tạp. Các cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt cao và chất lượng dịch vụ công suy giảm khiến những biện pháp thắt chặt tài khóa trở nên khó thực hiện hơn, đồng thời có nguy cơ ảnh hưởng tới tiêu dùng, du lịch và hoạt động đầu tư.

Ông Charlotte de Montpellier, chuyên gia kinh tế tại ING, cảnh báo tình trạng bất ổn kéo dài có thể làm suy giảm thêm triển vọng tăng trưởng vốn đã yếu của Pháp. ING dự báo kinh tế nước này chỉ tăng trưởng 0,3% trong năm 2026 và 0,6% năm 2027, thấp hơn đáng kể so với dự báo được IMF đưa ra hồi tháng 7.

Điều khiến thị trường lo ngại nhất là những khó khăn trên có nguy cơ tạo thành một vòng xoáy bất lợi. Tăng trưởng yếu làm hạn chế nguồn thu ngân sách, trong khi chi phí vay nợ gia tăng buộc chính phủ phải dành thêm nguồn lực để trả lãi. Điều này thu hẹp dư địa dành cho đầu tư và các dịch vụ công, đồng thời khiến nỗ lực giảm thâm hụt khó khăn hơn.

Mối đe dọa của một cuộc khủng hoảng nợ?

Mặc dù mức độ lo ngại đã tăng đáng kể, những diễn biến hiện nay chưa cho thấy Pháp đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nợ tương tự giai đoạn 2010–2012.

Theo phân tích của Financial Times, trong cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu, chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Bồ Đào Nha so với Đức từng lên tới khoảng 1.280 điểm cơ bản, trong khi Tây Ban Nha ghi nhận mức khoảng 600 điểm cơ bản. So với những mức cực đoan đó, chênh lệch lợi suất gần 178 điểm cơ bản của Pháp hiện nay vẫn thấp hơn nhiều.

Hơn nữa, lợi suất trái phiếu tăng không đồng nghĩa chi phí trả lãi của chính phủ lập tức tăng tương ứng đối với toàn bộ số nợ đang lưu hành.

Theo IMF, kỳ hạn bình quân của nợ công Pháp vào khoảng 8,4 năm. Điều này giúp nước này tránh được tác động tức thời từ biến động lãi suất, bởi phần lớn trái phiếu đã phát hành vẫn duy trì mức lãi suất được xác định trước đó. Chi phí vay mới sẽ dần ảnh hưởng đến ngân sách khi chính phủ phát hành thêm trái phiếu hoặc tái cấp vốn cho các khoản nợ đáo hạn.

Đây là yếu tố quan trọng giúp Pháp có thêm thời gian điều chỉnh chính sách. Tuy nhiên, nếu lợi suất duy trì ở mức cao trong nhiều năm, gánh nặng trả lãi sẽ ngày càng lớn và làm suy yếu tính bền vững của nợ công.

Vai trò của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng là một yếu tố cần tính đến. Khác với những quốc gia phát hành nợ bằng đồng tiền riêng, Pháp chịu tác động từ chính sách tiền tệ chung của khu vực đồng euro. Vì vậy, chi phí vay nợ của nước này không chỉ phụ thuộc vào đánh giá rủi ro tài khóa mà còn chịu ảnh hưởng từ triển vọng lãi suất ECB.

Theo phân tích của công ty dữ liệu tài chính thuộc Sở giao dịch chứng khoán London (LSEG) công bố mới đây, căng thẳng trên thị trường trái phiếu Pháp hiện mang nhiều đặc điểm của một vấn đề riêng đối với nước này hơn là khởi đầu của một cuộc khủng hoảng nợ mới trên toàn khu vực đồng euro. Dù vậy, nguy cơ lan truyền vẫn tồn tại nếu chi phí tái cấp vốn tăng cao tiếp tục làm suy yếu triển vọng tài khóa.

Nhìn tổng thể, thị trường trái phiếu Pháp chưa rơi vào trạng thái hoảng loạn, nhưng đã phát đi một cảnh báo rõ ràng. Nhà đầu tư không chỉ lo ngại về quy mô nợ hiện tại, mà còn đặt dấu hỏi đối với khả năng chính phủ kiểm soát quỹ đạo nợ trong tương lai. Thách thức lớn nhất đối với nền kinh tế lớn thứ 2 châu Âu vì thế không đơn thuần là ngăn lợi suất trái phiếu tiếp tục tăng, mà là khôi phục niềm tin rằng nước Pháp có thể cải thiện tài chính công mà không làm suy yếu thêm nền kinh tế. Khi chưa có lời giải thuyết phục cho bài toán này, thị trường trái phiếu nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục gây sức ép lên các quyết định chính sách của chính phủ.