Tái thiết Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dự thảo Nghị định được xây dựng trên nền tảng các chủ trương lớn tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân. Một trong những yêu cầu xuyên suốt trong hai văn bản này là hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế hoạt động Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng: mở rộng đối tượng; cho vay khởi nghiệp; đơn giản hóa, minh bạch hóa và số hóa điều kiện, quy trình, thủ tục cho vay, giải ngân...

Trên tinh thần đó, dự thảo Nghị định đề xuất nâng vốn điều lệ tối thiểu của Quỹ từ 2.000 tỷ đồng lên 10.000 tỷ đồng để có nguồn lực thực hiện các chức năng, nhiệm vụ mới. Trong đó, dự kiến sử dụng 5.000 tỷ đồng để cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa; 2.500 tỷ đồng cho vay khởi nghiệp, tài trợ dự án khởi nghiệp sáng tạo, xây dựng vườn ươm; 2.500 tỷ đồng đầu tư vào các quỹ đầu tư địa phương, đầu tư tư nhân.

Phạm vi hoạt động của Quỹ được mở rộng, cho vay trực tiếp và gián tiếp với đối với toàn bộ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Bước đi này phù hợp với thực tiễn của nền kinh tế nước ta, nơi doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chiếm tỷ trọng lớn và đóng vai trò quan trọng. Đây vừa là “bà đỡ”, là vùng đệm của nền kinh tế; tạo công ăn, việc làm, sinh kế cho hàng chục triệu người dân; giúp chống chịu các cú sốc về kinh tế - xã hội; và là nền tảng cho sự hình thành của nhiều doanh nghiệp trong tương lai.

Ở cấp độ công cụ, dự thảo Nghị định có những điều chỉnh quan trọng. Với cho vay trực tiếp, mức vay tối đa 80% tổng vốn đầu tư của dự án sản xuất, kinh doanh. Mức cho vay với một doanh nghiệp nhỏ và vừa không vượt quá 150 tỷ đồng; với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không quá 5 tỷ đồng. Thời hạn cho vay phù hợp với khả năng thu hồi vốn, khả năng trả nợ và điều kiện của từng dự án, phương án kinh doanh nhưng không quá 7 năm.

Cùng với đó, Quỹ được định vị lại, từ một công cụ hỗ trợ mang tính hành chính sang một thiết chế tài chính chính sách vận hành theo nguyên tắc thị trường có điều tiết. Theo đó, lãi suất cho vay được xác định bằng 80% mức thấp nhất của lãi suất cho vay thương mại. Đây là nỗ lực nhằm đạt được cùng lúc hai mục tiêu tưởng như đối lập: tiệm cận nguyên tắc thị trường để tránh méo mó phân bổ vốn, nhưng vẫn giữ được vai trò hỗ trợ thông qua chi phí vốn thấp hơn mặt bằng chung. Cơ chế này có thể giúp Quỹ tránh được tình trạng “ưu đãi hình thức”, đồng thời nâng cao kỷ luật tài chính đối với cả bên cho vay và bên vay.

Có thể thấy, dự thảo Nghị định sửa đổi các quy định về Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cho thấy nỗ lực đáng ghi nhận trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, việc “mở khóa” các nguồn lực tài chính, đặc biệt là vốn trung và dài hạn, đang trở nên cấp thiết.

Tuy vậy, mở rộng dư địa vốn cũng đồng nghĩa với việc rủi ro gia tăng. Khi quy mô khoản vay lớn hơn, thời hạn vay dài hơn và đối tượng vay đa dạng hơn, yêu cầu về năng lực thẩm định, quản trị rủi ro và giám sát sau vay trở nên khắt khe hơn rất nhiều.

Như bất kỳ chính sách nào, thước đo cuối cùng nằm ở hiệu quả thực thi. Để Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thực sự trở thành một cấu phần hữu ích trong hệ sinh thái vốn cho khu vực này và hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, cần song hành giữa mở rộng nguồn lực và nâng cao kỷ luật chính sách; giữa hỗ trợ và trách nhiệm giải trình; giữa mục tiêu phát triển và yêu cầu an toàn tài chính. Khi đó, những điều chỉnh trong dự thảo Nghị định sẽ chuyển hóa thành động lực tăng trưởng thực chất cho kinh tế tư nhân, để khu vực này đóng góp nhiều hơn nữa cho đất nước.

Hà Lan