Tạo điều kiện để người cao tuổi được chăm sóc dài hạn toàn diện

Khoảng cách giữa nhu cầu chăm sóc và khả năng đáp ứng

Là địa phương có gần 20.000 người cao tuổi, phường Tây Hồ (Hà Nội) xác định chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Bên cạnh triển khai các hoạt động khám sức khỏe toàn dân theo chủ trương của Trung ương, phường Tây Hồ còn tổ chức thăm khám, tư vấn sức khỏe nhân các dịp kỷ niệm, ngày lễ lớn, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại địa phương.

Ngày hội Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi với chủ đề “Chủ động sống khỏe, rực rỡ tuổi hoàng kim” diễn ra vào ngày 15/10 là một trong những hoạt động tiêu biểu. Trong khuôn khổ Ngày hội, 500 người cao tuổi phường Tây Hồ được khám lâm sàng tổng quát, đo huyết áp, đo loãng xương, đo đường huyết; đồng thời được tư vấn dinh dưỡng phù hợp với độ tuổi và cách phòng ngừa các bệnh mạn tính thường gặp.

Bà Ngô Thị Hảo (SN 1950, phường Tây Hồ) cho biết, trước đây mỗi lần đi khám sức khỏe bà thường phải nhờ con cháu đưa đến Bệnh viện Quân Y 354 nên việc đi lại khá bất tiện. Vì vậy, khi được khám ngay tại cơ sở y tế gần nơi sinh sống, bà và nhiều người cao tuổi đều phấn khởi vì có thể chủ động đi khám. Chưa kể, quy trình thăm khám diễn ra nhanh chóng, thuận tiện; đội ngũ y, bác sĩ nhiệt tình, chu đáo cũng giúp người cao tuổi yên tâm hơn khi được thăm khám sức khỏe.

Phường Tây Hồ cũng là một trong sáu xã, phường của Hà Nội được lựa chọn thí điểm mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày. Qua thời gian triển khai ban đầu, mô hình ghi nhận những phản hồi tích cực về điều kiện cơ sở vật chất, chất lượng phục vụ và hiệu quả chăm sóc. Nhiều người cao tuổi cho biết sức khỏe, tinh thần được cải thiện, trí tuệ minh mẫn hơn.

Dù đạt được những kết quả bước đầu, song phường Tây Hồ cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn khi chưa thể đáp ứng hết nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng. Thực tế cho thấy, cơ sở vật chất và khả năng đáp ứng của hệ thống y tế còn hạn chế so với quy mô dân số. Trong khi đó, quy mô mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày hiện còn nhỏ so với nhu cầu thực tế, chỉ có khoảng 20 giường.

Khoảng cách giữa nhu cầu chăm sóc và khả năng đáp ứng không chỉ là vấn đề riêng của phường Tây Hồ. Tại Hà Nội, mô hình “Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi” mới được thí điểm ở sáu xã, phường với số lượng người được tiếp cận còn khiêm tốn, trong khi Thành phố có đến 1,4 triệu người cao tuổi. Ở nhiều địa phương khác, tình trạng thiếu nhân lực và những trở ngại trong tiếp cận dịch vụ y tế cũng khiến nhu cầu chăm sóc của một bộ phận người cao tuổi chưa được đáp ứng đầy đủ.

Hoàn thiện chính sách phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện

Cuối tháng 9/2026, Bộ Y tế đã tiến hành tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi số 39/2009/QH12, qua đó đánh giá kết quả thực hiện, nhận diện những hạn chế, khoảng trống chính sách sau hơn 15 năm triển khai. Đây là cơ sở để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn và bối cảnh già hóa dân số nhanh tại Việt Nam.

Trên cơ sở tổng kết, Bộ Y tế đề xuất đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng chính sách, chuyển từ tư duy chủ yếu dựa trên bảo trợ xã hội sang chủ động thích ứng với già hóa dân số, phát huy vai trò, vị thế và đóng góp của người cao tuổi. Theo định hướng này, người cao tuổi cần được đặt ở vị trí trung tâm của chính sách, gia đình và cộng đồng là nền tảng chăm sóc, cấp cơ sở giữ vai trò tuyến đầu trong tổ chức thực hiện.

Ba nhóm chính sách trọng tâm được đề xuất gồm bảo đảm an sinh xã hội và tiếp cận các dịch vụ cơ bản; phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện; thúc đẩy phát triển kinh tế bạc và phát huy nguồn lực người cao tuổi. Trong đó, xây dựng chính sách phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, kết nối liên tục từ gia đình, cộng đồng đến các cơ sở chăm sóc được xem là một trong những yêu cầu ưu tiên.

Từ thực tiễn trên có thể thấy, hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện cho người cao tuổi dù đã có nhưng chưa hình thành một cách đồng bộ, liên tục giữa gia đình, cộng đồng và các cơ sở chăm sóc. Đội ngũ nhân lực làm công tác chăm sóc người cao tuổi chưa được chuẩn hóa đào tạo, tiêu chuẩn nghiệp vụ và chế độ đãi ngộ. Đáng chú ý, những mô hình như chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày, bán trú còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu đa dạng của người cao tuổi.

Đây cũng là những bất cập được TS Trương Thị Ngọc Lan, Giảng viên Khoa Quản lý phát triển xã hội, Học viện Hành chính và Quản trị công đề cập đến tại Hội thảo khoa học: “An sinh xã hội cho người cao tuổi ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp”. Theo TS Trương Thị Ngọc Lan, bốn khoảng trống an sinh cốt lõi trong chăm sóc người cao tuổi hiện nay gồm: sự phụ thuộc quá lớn vào gia đình; khoảng cách giữa chăm sóc y tế và xã hội; sự hạn chế của hệ thống chăm sóc dài hạn; thiếu cơ chế bảo đảm quyền lợi cho người chăm sóc.

Từ những khoảng trống này, TS Trương Thị Ngọc Lan đề xuất chuyển tư duy từ “an sinh cho người cao tuổi” sang “an sinh trong chăm sóc người cao tuổi”, đưa chăm sóc dài hạn trở thành một cấu phần ngay trong thiết kế chính sách. Cùng với đó, cần phát triển hệ thống chăm sóc đa tầng, ưu tiên mô hình tại nhà và cộng đồng. Hình thành hệ sinh thái chăm sóc đa chủ thể với vai trò kiến tạo của Nhà nước cùng sự tham gia của gia đình, cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng cơ chế tài chính bền vững thông qua việc kết hợp ngân sách, bảo hiểm xã hội, xã hội hóa; nghiên cứu mô hình bảo hiểm chăm sóc dài hạn. Đồng thời, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về chăm sóc cơ bản, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, sức khỏe tâm thần và sa sút trí tuệ.