Tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô trong tầm nhìn dài hạn

Hà Nội ưu tiên hàng đầu cho việc xây dựng các cây cầu lớn bắc qua sông Hồng. Ảnh: PV

Đột phá hạ tầng giao thông chiến lược

Theo báo cáo đánh giá tình hình triển khai thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của Thành phố Hà Nội, tổng nguồn vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 đạt 864.682 tỷ đồng. Trong cơ cấu nguồn vốn, ngân sách địa phương đóng góp 691.980 tỷ đồng và ngân sách Trung ương là 172.702 tỷ đồng; xét theo cấp quản lý, ngân sách cấp Thành phố quản lý 691.759 tỷ đồng và ngân sách cấp xã quản lý 172.923 tỷ đồng.

Nhằm tập trung nguồn lực cho các công trình hạ tầng mang tính lan tỏa, Thành phố bố trí 361.244 tỷ đồng, tương đương 52% nguồn vốn cấp Thành phố, cho các dự án sử dụng ngân sách Trung ương, vốn ODA và hạ tầng đường sắt đô thị. Trong đó, ưu tiên hàng đầu cho việc xây dựng 7 cây cầu lớn bắc qua sông Hồng, hoàn thiện các trục giao thông hướng tâm và phấn đấu hoàn thành khoảng 100km đường sắt đô thị, với các trọng tâm chiến lược là tuyến số 2 Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo, tuyến số 5 Văn Cao - Hòa Lạc và tuyến Nhổn - ga Hà Nội.

Đi đôi với việc phân bổ nguồn vốn tập trung, Hà Nội đã thực hiện cuộc rà soát, sắp xếp danh mục đầu tư hết sức quyết liệt. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, số lượng dự án do Thành phố theo dõi từng lên tới con số 24.552 dự án.

Qua quá trình rà soát, cắt giảm và đẩy mạnh phân cấp, danh mục đầu tư công trung hạn cấp Thành phố hiện giảm xuống còn 2.755 dự án (gồm 696 dự án cấp Thành phố và 2.059 dự án hỗ trợ cấp xã), giúp giảm tới 45% số dự án chuyển tiếp. Việc tinh gọn này đóng vai trò then chốt giúp tập trung nguồn lực cho các hạ tầng chiến lược thay vì đầu tư dàn trải.

Nền tảng tài chính cho các kế hoạch đầu tư công trung hạn được củng cố nhờ kết quả thu ngân sách tích cực và sự phục hồi mạnh mẽ của kinh tế Thủ đô. Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng cho biết, cùng với Nghị quyết số 258 của Quốc hội và các cơ chế mới, tăng trưởng GRDP của Hà Nội trong năm 2026 ghi nhận bước tiến rõ rệt: Quý I đạt 7,87% và Quý II đạt 8,22%. Sự khởi sắc diễn ra đồng đều ở các ngành động lực, từ sản xuất, giải ngân đầu tư phát triển đến đầu tư xây dựng cơ bản. Thành phố cũng tích cực cắt giảm thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tháo gỡ khó khăn về quy hoạch, giao đất và nguồn vật liệu.

Tuy nhiên, áp lực vốn cho hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt đô thị, vẫn là thử thách rất lớn. Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh, chỉ riêng năm 2026, Hà Nội triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị gồm số 1, 2, 8, 10, 14 với tổng nhu cầu vốn gói thầu khoảng 1.083 nghìn tỷ đồng. Nhu cầu vốn cần ngay trong năm 2026 là khoảng 183 nghìn tỷ đồng, trong khi Thành phố chỉ có thể bố trí tối đa khoảng 30 nghìn tỷ đồng. Do đó, UBND Thành phố đề nghị Trung ương ứng, bổ sung 153 nghìn tỷ đồng để kịp thời bảo đảm tiến độ triển khai.

Đánh giá các kịch bản tài chính, bảo đảm tính khả thi trong triển khai

Tính toán tổng thể cho thấy, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị của Hà Nội giai đoạn 2026-2030 dự kiến vượt mốc 1 triệu tỷ đồng. Theo Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng, đây là yêu cầu kinh phí rất lớn so với khả năng cân đối ngân sách truyền thống. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hạ tầng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đang chủ động đổi mới tư duy, tận dụng tối đa các cơ chế chính sách để huy động nguồn lực xã hội, chọn phương án triển khai phù hợp, tiết kiệm, khắc phục tình trạng kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và từng bước làm chủ công nghệ.

Hà Nội đàng nỗ lực hoàn thiện các trục giao thông hướng tâm và phấn đấu hoàn thành khoảng 100km đường sắt đô thị. Ảnh: N.LY

Hiện nay, Thành phố đang triển khai các bước chuẩn bị đối với các dự án đường sắt đô thị, trong đó nhà thầu đã bắt đầu thực hiện một số công việc ngay trong quá trình hoàn thiện các thủ tục hợp đồng. Đặc biệt, Thành phố đang xây dựng các phương án tài chính với nhiều kịch bản khác nhau để bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành.

Chủ tịch Vũ Đại Thắng khẳng định, mục tiêu hàng đầu là huy động đủ nguồn lực để triển khai đồng bộ các tuyến đường sắt đô thị; song trường hợp nguồn lực chưa đáp ứng đầy đủ, Hà Nội sẽ có phương án điều chỉnh tiến độ phù hợp nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu phát triển hệ thống theo quy hoạch.

Đánh giá cao tinh thần chỉ đạo quyết liệt và sự chủ động của lãnh đạo thành phố Hà Nội trong quản lý thu chi ngân sách, lập kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và năm 2027, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh việc bảo đảm tính khả thi và an toàn tài chính. Theo đó, Hà Nội tiếp tục rà soát, nâng cao tính tập trung, tránh dàn trải; nguồn vốn phải ưu tiên tập trung cho các dự án có khả năng hoàn thành, tạo tác động và hiệu quả kinh tế - xã hội rõ rệt. Đồng thời, cần xây dựng danh mục dự án ưu tiên và danh mục dự án dự phòng để chủ động khi khả năng huy động vốn thay đổi.

Đối với các dự án lớn như đường sắt đô thị, giao thông và hạ tầng chiến lược, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý Thành phố phải đặc biệt chú trọng công tác chuẩn bị đầu tư, mức độ sẵn sàng về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư trước khi quyết định bố trí vốn nhằm hạn chế tình trạng dự án đã khởi công nhưng thiếu vốn, phải giãn, dừng hoặc kéo dài tiến độ. Hà Nội cũng được yêu cầu rà soát toàn diện các nhóm dự án đang có vướng mắc kéo dài để có phương án xử lý phù hợp.

Về cân đối nguồn lực, Hà Nội phải xây dựng các phương án tài chính theo nhiều kịch bản, xác định rõ thứ tự ưu tiên, điểm dừng và khả năng huy động vốn. Quyết định đầu tư phải gắn chặt với khả năng cân đối vốn, khả năng vay và các giới hạn an toàn tài chính; đánh giá tính khả thi của các phương án huy động và nghiên cứu hiệu quả khai thác nguồn lực từ đất đai, tài sản công.

Bên cạnh đó, Thành phố cần nâng cao năng lực của cấp xã trong thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp sau khi tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, đánh giá cụ thể hiệu quả thực tế của các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho Thủ đô, làm rõ cơ chế nào đã huy động thêm nguồn lực, tháo gỡ vướng mắc; cơ chế nào chưa triển khai hoặc hiệu quả còn hạn chế để làm cơ sở cho Quốc hội và Chính phủ xem xét, hoàn thiện thể chế.

Cơ chế tài chính đặc thù và linh hoạt hạn mức vay nợ

Để giải quyết bài toán nguồn vốn hơn 1 triệu tỷ đồng cho đường sắt đô thị và hạ tầng giao thông trọng điểm, Hà Nội đã đề xuất lên Trung ương hệ thống các cơ chế tài chính đặc thù và linh hoạt.

Cụ thể, Thành phố đề nghị Trung ương chấp thuận phương án vay khoảng 128 nghìn tỷ đồng năm 2027, đồng thời cho phép khi cần thiết được vượt trần hạn mức dư nợ vay giai đoạn 2028-2030. Cùng với việc nới hạn mức vay, Hà Nội sẽ huy động thêm từ trái phiếu chính quyền địa phương, vay ngân quỹ nhà nước và khai thác giá trị tăng thêm từ đất theo mô hình TOD.

Về vốn ngân sách Trung ương, Hà Nội kiến nghị bổ sung 63.434,852 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030; trong đó bao gồm 51.131 tỷ đồng cho đường sắt đô thị và 11.425 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Đối với năm 2027, Thành phố đề nghị bố trí 84.150 tỷ đồng hỗ trợ có mục tiêu cho đầu tư phát triển. Đặc biệt, Hà Nội kiến nghị duy trì tỷ lệ điều tiết các khoản thu phân chia giữa Trung ương và Thành phố giai đoạn 2027-2030 không thấp hơn 32%.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đánh giá, việc điều chỉnh, giảm vốn ODA và tiếp cận nguồn vốn mới của Thành phố là phù hợp. Tuy nhiên, điều chỉnh ODA liên quan nhiều thủ tục và có thể kéo dài nhiều năm, do đó Hà Nội cần chủ động làm việc với Bộ Tài chính để báo cáo Chính phủ chỉ đạo tháo gỡ kịp thời.

Về công tác giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư, Hà Nội cần đánh giá tác động không chỉ với dự án đầu tư công mà cả các dự án đầu tư nói chung do nhu cầu mặt bằng của Thành phố rất lớn.

Đối với kiến nghị về tỷ lệ điều tiết ngân sách, đồng chí Phan Văn Mãi đề xuất Bộ Tài chính tổ chức một chuyên đề làm việc với Hà Nội để tính toán đầy đủ, tổng thể các phương án ngân sách. Thực tế, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến mỗi địa phương có thể chiếm khoảng 30% tổng thu ngân sách cả nước, đóng vai trò quan trọng trong cân đối ngân sách quốc gia. Vì vậy, thay vì chỉ căn cứ số ước thực hiện để tính toán tăng, giảm theo tỷ lệ, cần đặt tổng thể các nguồn thu, nhiệm vụ chi và khả năng cân đối của ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương lên bàn để tính toán khoa học, đầy đủ.

Những cơ chế tài chính đặc thù cùng sự đồng hành, tháo gỡ kịp thời từ Trung ương sẽ là chìa khóa quan trọng giúp Hà Nội hoàn thiện hạ tầng chiến lược, mở ra dư địa phát triển bứt phá và vững chắc cho Thủ đô trong tầm nhìn dài hạn.