Tạo khung khổ pháp lý vững chắc, hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược của Đảng tại Đại hội XIV

Dự báo đúng xu thế, ban hành luật "đi trước mở đường"

Đại hội XIV của Đảng đã đề ra những định hướng chiến lược để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới với tinh thần xuyên suốt: tự chủ chiến lược, nắm chắc thời cơ, chung sức đồng lòng, vượt qua mọi thách thức, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển; biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả cụ thể; nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả.

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thay mặt Đoàn Chủ tịch báo cáo kết quả bầu Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Ban Bí thư, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Khóa XIV.

Cùng với việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, việc xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự cường hướng tới quốc gia phát triển hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác lập pháp của Quốc hội trong nhiệm kỳ Khóa XVI tới đây.

Quốc hội, với chức năng lập pháp, cần tiếp tục chủ động thể chế và cụ thể hóa các chủ trương của Đảng thành hệ thống luật pháp đồng bộ, hiện đại, tạo khung khổ pháp lý vững chắc để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược đến năm 2030 và 2045.

Đại hội XIII của Đảng đã đề ra mục tiêu đến năm 2030 đưa nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc. Muốn đạt được những mục tiêu đó, chúng ta cần có một hệ thống pháp luật tiên tiến, ổn định, vừa bảo đảm độc lập, tự chủ của nền kinh tế, vừa tạo điều kiện cho hội nhập sâu rộng và phát triển bền vững.

Nghị quyết Đại hội XIV đã đề ra mục tiêu tổng quát cho giai đoạn 2026 - 2030 và tầm nhìn đến 2045, như nhấn mạnh của Tổng Bí thư Tô Lâm, là "hết sức rõ ràng, táo bạo nhưng khả thi": Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển đất nước nhanh và bền vững; nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tăng cường tự chủ, tự cường để tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Do đó, theo tôi, định hướng công tác lập pháp nhiệm kỳ tới cần hướng trọng tâm vào việc hoàn thiện thể chế kinh tếtheo hướng thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, đồng thời bảo vệ được lợi ích cốt lõi của quốc gia và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan và các đại biểu bỏ phiếu bầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIV

Đảng ta đã xác định đột phá về thể chế là ưu tiên hàng đầu để phát triển nhanh và bền vững. Thể chế, pháp luật thông thoáng, minh bạch sẽ khơi thông mọi nguồn lực xã hội, thu hút đầu tư cho phát triển; ngược lại, thể chế lạc hậu, chồng chéo sẽ kìm hãm sự đi lên của đất nước.

Hiện nay, cộng đồng quốc tế như OECD cũng khuyến nghị Việt Nam cần đẩy nhanh cải cách thể chế và tăng cường năng lực quản trị để đạt được phát triển bao trùm, bền vững. Vì vậy, Quốc hội cần tiếp tục đổi mới tư duy lập pháp, dự báo đúng xu thế để ban hành những đạo luật có tính chất "đi trước mở đường", đáp ứng yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới và công cuộc xây dựng nền kinh tế tự cường.

Chủ động hơn trong công tác lập pháp, tận dụng kịp thời cơ hội của kỷ nguyên số

Nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý thúc đẩy sản xuất kinh doanh và đổi mới sáng tạo, Quốc hội cần tiếp tục ưu tiên sửa đổi, bổ sung các luật về kinh doanh, đầu tư, cạnh tranh… theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp và người dân; tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, loại bỏ các quy định chồng chéo cản trở đổi mới sáng tạo.

Thực tiễn cho thấy, bên cạnh việc sửa đổi, bổ sung và kịp thời tháo gỡ các rào cản, "điểm nghẽn", vướng mắc đã chỉ rõ, còn không ít rào cản pháp lý đối với hoạt động khởi nghiệp, như hạn chế trong thành lập quỹ đầu tư khởi nghiệp trong nước..., cần được tháo gỡ sớm.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, TS. Trần Văn Khải. Ảnh: Hồ Long

Do đó, Quốc hội cần tăng cường giám sát việc thực thi các chương trình cải cách các quy định về kinh doanh (như Nghị quyết số 68/NQ-CP của Chính phủ) để bảo đảm các cải cách thật sự đi vào cuộc sống. Môi trường pháp lý minh bạch, công bằng và thân thiện sẽ khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, thu hút nhân tài và dòng vốn đầu tư, tạo động lực cho nền kinh tế phát triển năng động.

Cùng với đó, để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển, cần xây dựng, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các luật thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo theo hướng khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới, đồng thời bảo hộ chặt chẽ quyền sở hữu trí tuệ nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư đổi mới sáng tạo. Cần có chính sách ưu đãi về thuế, tài chính, tín dụng, đất đai… cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào R&D cũng như có cơ chế để các doanh nghiệp dễ dàng trích lập và sử dụng hiệu quả quỹ phát triển khoa học công nghệ.

Quốc hội cũng cần nghiên cứu ban hành khung pháp lý thúc đẩy hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm công nghệ cũng như cho phép thí điểm cơ chế đặc thù (sandbox) để doanh nghiệp công nghệ thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới. Khi hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo thông thoáng, chúng ta sẽ huy động và phát huy tối đa chất xám của đội ngũ trí thức, doanh nhân phục vụ công cuộc phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Quốc hội cần nhanh chóng ban hành và bổ sung các luật, nghị quyết liên quan đến phát triển kinh tế số. Trọng tâm là xây dựng khung pháp luật cho kinh tế số, xã hội số, chính phủ số, bao gồm các vấn đề về giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu số, an ninh mạng, thanh toán số, quản lý thuế trong nền kinh tế số…

Song song với đó, cần mạnh dạn cho phép thực hiện các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới dựa trên công nghệ số. Quốc hội cũng cần tăng cường giám sát chặt chẽ việc triển khai Chương trình Chuyển đổi số quốc gia, bảo đảm các mục tiêu, như tỷ trọng kinh tế số đạt 30% GDP vào năm 2030 được luật hóa thành những chỉ tiêu phát triển cụ thể để cả hệ thống chính trị cùng phấn đấu. Pháp luật về công nghệ thông tin, viễn thông cũng cần được cập nhật thường xuyên hơn, phù hợp với tốc độ phát triển như vũ bão của công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), chuỗi khối (Blockchain)… Sự chủ động trong công tác lập pháp của Quốc hội sẽ giúp Việt Nam tận dụng kịp thời hơn các cơ hội của kỷ nguyên số.

Một nền kinh tế tự cường phải đi đôi với khả năng chống chịu trước những ảnh hưởng tiêu cực của biến đổi khí hậu và bảo đảm sự phát triển hài hòa với môi trường. Do đó, công tác lập pháp cần tiếp tục tập trung xây dựng các đạo luật thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh. Theo đó, Quốc hội cần nghiên cứu, sớm ban hành luật về thị trường carbon và hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là khuyến nghị của quốc tế, trong đó OECD đề xuất Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh thông qua triển khai hệ thống mua bán tín chỉ carbon và phát triển năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, cần rà soát, bổ sung các quy định về bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng trong các luật hiện hành để định hướng doanh nghiệp phát triển bền vững, giảm phát thải.

Con người là yếu tố quyết định đối với một nền kinh tế tự chủ, tự cường. Quốc hội cần chú trọng xây dựng, sửa đổi các luật về giáo dục và đào tạo, dạy nghề, thu hút và sử dụng nhân tài… nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Chính sách “chiêu hiền đãi sĩ” cần được thể chế hóa rõ ràng hơn để thu hút nhân tài, kể cả chuyên gia giỏi người Việt ở nước ngoài, về phục vụ xây dựng đất nước.

Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện các luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, y tế công cộng… để bảo đảm an sinh xã hội vững chắc. Bởi, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh, đó là mọi chính sách và thành quả phải hướng tới người dân được thụ hưởng, mục tiêu cuối cùng của phát triển kinh tế là nâng cao đời sống, mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Một hệ thống an sinh xã hội hiện đại, công bằng sẽ giúp mọi người dân an tâm cống hiến, qua đó củng cố khối đoàn kết và niềm tin xã hội - nền tảng để phát triển lâu dài.

Do đó, trong định hướng lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI tới đây cần bám sát tinh thần Đại hội XIV, lấy việc phục vụ phát triển đất nước và mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân làm trọng tâm. Quốc hội cần tiếp tục chủ động, kịp thời ban hành các đạo luật kiến tạo phát triển, tạo lập hành lang pháp lý vững chắc để xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường, đồng thời tăng cường pháp chế và hiệu lực thực thi, để mọi chủ trương đúng đắn nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Với quyết tâm chính trị cao của Đảng và nhà nước cùng sự đồng thuận của nhân dân và nền tảng là Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tin rằng, công cuộc hoàn thiện thể chế sẽ tiếp tục có những bước đột phá mạnh mẽ, qua đó giải phóng tối đa tiềm năng, thế mạnh của đất nước. Khi đó, mục tiêu về một Việt Nam phát triển hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc mà Đại hội XIV của Đảng ta đã xác định sẽ sớm trở thành hiện thực.

Thanh Chi ghi

TS. Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường