Tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện địa phương

Tại xóm Hồng Việt, xã Trường Hà, do điều kiện địa hình vùng cao, năng suất và giá trị kinh tế từ sản xuất nông nghiệp còn hạn chế, địa phương đã khảo sát điều kiện đất đai, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa một số cây gia vị như: gừng, nghệ, ớt vào trồng thử nghiệm. Trong đó, cây gừng được triển khai theo hướng sản xuất hữu cơ liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Theo trưởng xóm Hồng Việt Liễu Văn Lê, trước đây người dân chủ yếu trồng ngô do chưa có nhiều lựa chọn phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng. Khi được chính quyền địa phương định hướng, hỗ trợ giống và kết nối với Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường (DACE), người dân có thêm cơ hội tiếp cận mô hình sản xuất mới. Cây gừng được trồng theo hướng hữu cơ, sử dụng phân bón hữu cơ thay cho phân bón hóa học, hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm.

Mô hình được triển khai theo hướng hỗ trợ đầu vào sản xuất và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đối với hộ nghèo, cận nghèo thiếu đất canh tác, địa phương vận động các hộ có điều kiện hỗ trợ, cho mượn đất để cùng tham gia sản xuất. Phó Chủ tịch UBND xã Trường Hà Vi Văn Công cho biết: Địa phương có sự khác biệt về điều kiện sản xuất giữa vùng thấp và vùng cao. Trong khi vùng thấp tập trung phát triển cây thuốc lá với đơn vị bao tiêu sản phẩm, tại vùng cao, xã sử dụng nguồn kinh phí Chương trình MTQG để triển khai thử nghiệm các mô hình cây gia vị. Trên cơ sở đánh giá bước đầu, xã tiếp tục rà soát, mở rộng diện tích và lựa chọn thêm cây trồng phù hợp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân.

Đưa nguồn lực đến đúng nhu cầu

Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khó khăn về hạ tầng, điều kiện sản xuất, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và cơ hội việc làm là những vấn đề cần giải quyết. Các Chương trình MTQG bổ sung nguồn lực đầu tư, hỗ trợ phát triển sản xuất, cải thiện đời sống và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa bàn.

Chủ tịch UBND xã Hà Quảng Nông Chí Kiên cho biết: Nguồn lực từ các chương trình MTQG không chỉ phục vụ đầu tư cơ sở hạ tầng mà còn tạo điều kiện để người dân phát triển sản xuất, sinh kế, tiếp cận tốt hơn với giáo dục, y tế, văn hóa, nước sạch và các dịch vụ thiết yếu. Để nguồn vốn phát huy hiệu quả lâu dài, xã chú trọng lựa chọn các nội dung đầu tư phù hợp, tránh dàn trải, tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình triển khai. Công tác kiểm tra, giám sát và phối hợp giữa chính quyền, các đoàn thể với người dân cần được thực hiện thường xuyên, bảo đảm các mô hình sau khi được hỗ trợ có khả năng duy trì hoạt động và tạo ra giá trị thực tế.

Lãnh đạo xã Trường Hà kiểm tra diện tích gừng tại các xóm vùng cao.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh. Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo, năm 2026, tỉnh được Trung ương phân bổ 553 tỷ 983 triệu đồng thực hiện chương trình; vốn đối ứng của địa phương 8 tỷ 268 triệu đồng. Đây là nguồn vốn của giai đoạn trước được kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026. Nguồn lực được triển khai thông qua 10 dự án thành phần và các tiểu dự án, tập trung vào những lĩnh vực thiết yếu như: phát triển sản xuất, tạo sinh kế, đầu tư hạ tầng giao thông, nước sinh hoạt, thủy lợi, trường học, y tế; nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nghề, chăm sóc sức khỏe; bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng và thực hiện các chính sách giảm nghèo, bình đẳng giới. Đến ngày 5/9, tỉnh giải ngân 147 tỷ 537 triệu đồng, đạt 32,5%. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân 139 tỷ 910 triệu đồng, đạt 31,4%; vốn ngân sách địa phương giải ngân 7 tỷ 627 triệu đồng, đạt 92%.

Bên cạnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân, chất lượng đầu tư và hiệu quả sử dụng nguồn lực cần được đặt lên hàng đầu. Đối với các dự án hỗ trợ sản xuất, điều quan trọng không chỉ là hoàn thành thủ tục hỗ trợ mà còn phải bảo đảm mô hình phù hợp, người dân có khả năng tiếp tục duy trì sản xuất và sản phẩm có đầu ra ổn định.

Lấy hiệu quả sinh kế làm thước đo

Thực tiễn triển khai các mô hình sản xuất cho thấy, hỗ trợ ban đầu chỉ tạo tiền đề, khả năng duy trì và phát triển sinh kế còn phụ thuộc vào kỹ thuật canh tác, nguồn lực của hộ dân, liên kết sản xuất và nhu cầu thị trường. Nếu thiếu sự kết nối giữa các khâu này, hiệu quả hỗ trợ khó bền vững, nhất là với những hộ nghèo còn hạn chế về vốn, đất sản xuất và kinh nghiệm tổ chức sản xuất hàng hóa.

Bên cạnh lựa chọn mô hình phù hợp, các địa phương cần chú trọng hướng dẫn kỹ thuật, nâng cao năng lực sản xuất cho người dân, tăng cường liên kết giữa hộ sản xuất với doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị tiêu thụ. Việc mở rộng diện tích cần dựa trên đánh giá hiệu quả thực tế, khả năng đáp ứng của thị trường và điều kiện tổ chức sản xuất, tránh phát triển quy mô khi chưa bảo đảm đầu ra. Đối với hộ nghèo, cận nghèo thiếu tư liệu sản xuất hoặc gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ, cần có giải pháp phù hợp về đất sản xuất, vốn, kỹ thuật và kết nối thị trường. 

Với đặc thù miền núi, biên giới còn nhiều địa bàn khó khăn, tỉnh cần tiếp tục sử dụng nguồn lực các Chương trình MTQG đúng trọng tâm, đúng đối tượng và sát với điều kiện thực tế. Việc tổ chức thực hiện cần gắn với kiểm tra, giám sát, phát huy vai trò chủ thể của người dân và xác định rõ trách nhiệm quản lý nguồn vốn sau đầu tư. Khi nguồn lực được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, cơ hội việc làm và sinh kế ổn định, các Chương trình MTQG mới phát huy hiệu quả lâu dài, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nâng cao đời sống nhân dân.