Tạo sinh kế bền vững, giúp người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng
Đại biểu Quốc hội cho rằng, cần quan tâm tăng cường các giải pháp hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng; tổ chức tư vấn, đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ tạo sinh kế và tiếp cận các chính sách an sinh xã hội; khuyến khích các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh tiếp nhận, tạo việc làm cho người sau cai nghiện.
Phòng ngừa phát sinh người nghiện mới, người tái nghiện
Ngày 13/11 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035.
Phát biểu tại phiên họp, về chỉ tiêu kéo giảm tội phạm và xây dựng địa bàn không ma túy, đại biểu Quốc hội Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị chú trọng tính thực chất và bền vững của kết quả. Chương trình đặt mục tiêu hàng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; đến năm 2030 có ít nhất 50% xã, phường, đặc khu không có ma túy.

Ông Thạch Phước Bình phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)
Đánh giá cao đây là những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm rất cao, tuy nhiên, ông Mai cho rằng cần làm rõ cơ sở và phương pháp đánh giá. Đối với chỉ tiêu giảm 10% số vụ tội phạm hàng năm, cần thống nhất số liệu gốc, phạm vi thống kê và cách đánh giá để bảo đảm phản ánh đúng tình hình tội phạm, không chỉ đơn thuần là giảm số vụ được ghi nhận. “Đối với mục tiêu 50% địa bàn cấp xã không còn ma túy, vấn đề quan trọng không chỉ là có bao nhiêu xã được công nhận, mà là bao nhiêu xã giữ vững được kết quả đó một cách bền vững. Vì vậy, đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí đánh giá việc duy trì địa bàn không có ma túy, nhất là khả năng phòng ngừa phát sinh người nghiện mới, người tái nghiện và nguy cơ tái hình thành các điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy”, ông Bình nói và cho rằng, nếu chỉ chú trọng số lượng địa bàn được công nhận mà chưa quan tâm đầy đủ đến chất lượng và tính bền vững thì rất khó đánh giá đúng hiệu quả cuối cùng của chương trình.
Đáng chú ý về công tác phòng ngừa, vị đại biểu Đoàn Vĩnh Long cho hay cần chuyển mạnh từ chỉ tiêu tuyên truyền sang hiệu quả thay đổi nhận thức và hành vi, nhất là đối với thanh thiếu niên. Thống nhất với chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 90% người dân được tiếp cận thông tin tuyên truyền; 90% học sinh, 80% sinh viên được tuyên truyền, giáo dục pháp luật; trên 50% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai thí điểm mô hình ‘Trường học an toàn”, song ông Bình cho hay, các chỉ tiêu về tỷ lệ được tuyên truyền, tiếp cận thông tin mới phản ánh phạm vi hoạt động, chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả phòng ngừa. “Một học sinh được tham gia buổi tuyên truyền chưa đồng nghĩa với việc em ấy có khả năng nhận diện và từ chối ma túy, biết cách tự bảo vệ mình trước các hành vi dụ dỗ, lôi kéo trên không gian mạng”, ông Bình nói. Từ đó, ông Bình đề nghị quan tâm bổ sung các tiêu chí đánh giá kết quả thực chất như: tỷ lệ học sinh được trang bị kỹ năng phòng, chống ma túy và kỹ năng an toàn trên không gian mạng; hiệu quả duy trì mô hình “Trường học an toàn”; mức độ giảm các vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến thanh thiếu niên. Phòng ngừa thành công không phải là tổ chức được bao nhiêu cuộc tuyên truyền, mà là có bao nhiêu người, nhất là người trẻ, không bị lôi kéo vào ma túy và tội phạm. Đây cũng chính là cách cụ thể hóa quan niệm phòng ngừa ‘từ sớm, từ xa, từ cơ sở’ mà chương trình đã xác định.
Hỗ trợ người nghiện ma túy sau cai nghiện tái hoà nhập cộng đồng
Đại biểu Triệu Lệ Khánh (Đoàn TPHCM) đề nghị cần quan tâm tâm đến hỗ trợ người nghiện ma túy sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng. Bởi theo bà Khánh, đây là một mắt xích rất quan trọng trong mục tiêu giảm cầu, giảm tác hại của ma túy và phòng ngừa tội phạm.
Bà Khánh cho hay, cần có cái nhìn nhân văn và thực chất đối với những người sử dụng ma túy. Có những người chỉ vì một phút nông nổi, thiếu hiểu biết hoặc bị lôi kéo mà vướng vào ma túy; nhưng một khi đã lệ thuộc, hành trình cai nghiện và làm lại cuộc đời là vô cùng khó khăn. Đáng lo ngại là sau cai nghiện, họ muốn thay đổi, muốn lao động và sống có ích nhưng lại gặp rào cản từ định kiến xã hội, khó tìm được việc làm, không có thu nhập ổn định, thiếu sự hỗ trợ và tiếp nhận của cộng đồng.
"Khi không có sinh kế, không có môi trường để bắt đầu lại, họ mặc cảm, buông xuôi, tái nghiện và tiếp tục bị cuốn vào những nguy cơ vi phạm pháp luật", bà Khánh nói.

Bà Triệu Lệ Khánh phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)
Qua nghiên cứu trong các chỉ tiêu chủ yếu cũng thể hiện các giải pháp hỗ trợ, tuy nhiên để thể hiện chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước, bà Khánh đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, bổ sung vào mục tiêu cụ thể tại điểm b khoản 1 Điều 1. Theo đó, tăng cường các giải pháp hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng; tổ chức tư vấn, đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ tạo sinh kế và tiếp cận các chính sách an sinh xã hội; khuyến khích các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh tiếp nhận, tạo việc làm cho người sau cai nghiện.
“Một chương trình mục tiêu quốc gia muốn đạt được hiệu quả bền vững không chỉ cần mục tiêu đúng, nguồn vốn đủ, mà quan trọng hơn là phải có cơ chế tổ chức thực hiện phù hợp, phát huy được vai trò và năng lực của từng cấp chính quyền và tạo điều kiện cho người lầm lỡ có thể quay lại xã hội”, bà Khánh nói.
Đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cũng bày tỏ tán thành cao với sự cần thiết đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035 trong bối cảnh tình hình các loại tội phạm ngày càng diễn biến phức tạp.

Ông Dương Khắc Mai phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)
Thống nhất với việc ưu tiên hỗ trợ ngân sách trung ương cho địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và tội phạm; địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo, ông Mai đề nghị khi cụ thể hóa nguyên tắc phân bổ vốn, cần xác định rõ các tiêu chí như mức độ phức tạp của địa bàn, số người nghiện và người cai nghiện cần quản lý, điều kiện cơ sở cai nghiện, năng lực thực hiện của chính quyền cơ sở và khả năng cân đối ngân sách địa phương. Đặc biệt, không nên chỉ căn cứ vào quy mô dân số hoặc kết quả đạt được để phân bổ nguồn lực, bởi những địa bàn có tình hình phức tạp, điều kiện khó khăn mới là những nơi cần được ưu tiên hỗ trợ nhiều hơn.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang giải trình tại phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)
Quản lý sau cai, hỗ trợ tái hòa nhập
Phát biểu giải trình tại phiên họp, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, công tác phòng, chống ma túy không chỉ là đấu tranh với tội phạm ma túy, mà còn bao gồm: xác định tình trạng nghiện, cai nghiện, điều trị, quản lý sau cai, hỗ trợ tái hòa nhập và nhiệm vụ y tế, xã hội đặc thù.
Theo Bộ trưởng, Chương trình sau tích hợp cơ bản kế thừa và giữ nguyên mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và nguồn lực đã được Quốc hội quyết định tại Nghị quyết 163, tiếp tục tổ chức thực hiện, bảo đảm liên tục, không gián đoạn các nhiệm vụ phòng, chống ma túy.
Về phân định nhiệm vụ, tránh trùng lặp và cơ cấu các dự án, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, Chương trình được thiết kế gồm 10 dự án thành phần, gắn với nhiệm vụ của các cơ quan chủ trì và sản phẩm đầu ra tương ứng. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát theo từng nội dung chi, đối tượng, địa bàn, sản phẩm và nguồn kinh phí, ưu tiên dùng chung hạ tầng, dữ liệu và cơ chế phối hợp, không bố trí hoặc thanh toán hai lần cho cùng một nhiệm vụ.
