Thách thức với Tổng thống Brazil Lula da Silva sau chiến thắng lịch sử

Ông Lula da Silva đón mừng chiến thắng trong vòng 2 bầu cử tổng thống Brazil

Chính trị gia có ảnh hưởng lâu nhất ở Brazil

Theo số liệu của Tòa án bầu cử tối cao Brazil công bố sáng 26-10 (giờ Việt Nam), với 99,82% số phiếu được kiểm, Tổng thống Lula da Silva giành được 51,75% phiếu ủng hộ, qua đó chính thức giành chiến thắng trong vòng 2 cuộc đua vào cương vị nguyên thủ quốc gia. Chính trị gia cực hữu Flávio Bolsonaro nhận được 48,25%, kém hơn 4 triệu phiếu so với ông Lula da Silva.

Với chiến thắng này, ông Lula đã tạo nên bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử bầu cử Tổng thống Brazil trực tiếp từ trước đến nay (kể từ năm 1989), đánh dấu lần đầu tiên một ứng cử viên dẫn đầu vòng 1 nhưng lại thất bại trong cuộc bỏ phiếu quyết định. Ở vòng đầu, ông Lula chỉ giành được 45,16% phiếu bầu, trong khi ông Bolsonaro giành được 47,03% số phiếu. Chiến thắng lịch sử này cũng đưa nhà lãnh đạo cánh tả trở thành vị Tổng thống Brazil đầu tiên đắc cử tới 4 nhiệm kỳ.

Ở tuổi 80 và với hơn 37 năm tham gia chính trường, 7 lần tranh cử Tổng thống, ông Lula là một trong những chính trị gia có ảnh hưởng lâu dài nhất trên chính trường Brazil. Sinh năm 1945 trong một gia đình nghèo ở vùng Đông Bắc Brazil, ông Lula từng làm công nhân luyện kim và trở thành lãnh đạo công đoàn trước khi bước vào chính trường. Năm 1980, ông tham gia thành lập Đảng Lao động (PT), mở đầu hành trình từ phong trào công nhân đến chính trường quốc gia.

Ông Lula lần đầu đắc cử Tổng thống vào năm 2002. Trong 2 nhiệm kỳ liên tiếp từ năm 2003 đến năm 2010, ông Lula được biết đến với các chương trình giảm nghèo, mở rộng phúc lợi xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Khi kết thúc nhiệm kỳ thứ hai, tỷ lệ ủng hộ ông từng đạt 83%. Tuy nhiên, sự nghiệp chính trị của ông sau đó trải qua nhiều biến động. Ông bị giam giữ từ năm 2018 đến năm 2019 vì liên quan đến các cáo buộc tham nhũng, trước khi những bản án này bị hủy bỏ. Năm 2022, ông Lula trở lại chính trường và đánh bại Tổng thống đương nhiệm Jair Bolsonaro, qua đó giành nhiệm kỳ thứ ba.

Trong các nhiệm kỳ cầm quyền, Chính phủ của ông Lula luôn theo đuổi các chương trình xã hội nhằm xóa đói, giảm nghèo, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục và cải thiện đời sống của các nhóm dân cư có thu nhập thấp. Những chính sách này góp phần định hình hình ảnh ông Lula như một đại diện tiêu biểu của cánh tả Brazil. Trong chiến dịch tranh cử lần này, ông Lula tiếp tục nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, tạo việc làm, bảo đảm các dịch vụ công và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo. Ông cũng đưa việc bảo vệ rừng Amazon và phát triển bền vững vào trọng tâm chương trình nghị sự, trong bối cảnh Brazil quản lý khoảng 60% diện tích rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới này.

Về kinh tế - xã hội, trong vai trò đại diện Đảng Lao động (PT) cánh tả, ông Lula chủ trương duy trì và mở rộng các chương trình an sinh, tăng đầu tư công, tạo việc làm và nâng cao chất lượng giáo dục, y tế. Chính sách của ông đề cao vai trò của nhà nước trong hỗ trợ nhóm thu nhập thấp, kích thích tiêu dùng và thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời chú trọng bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chi tiêu và bảo đảm bền vững tài khóa.

Về đối ngoại, ông Lula chủ trương duy trì tính tự chủ chiến lược, tăng cường chủ nghĩa đa phương và mở rộng quan hệ với các đối tác ở Nam bán cầu, trong đó có Trung Quốc và các nước thành viên Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS). Định hướng này góp phần củng cố vai trò của Brazil trong các vấn đề khu vực và quốc tế.

Những thách thức về đối nội và đối ngoại

Ông Lula dự kiến sẽ tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ Tổng thống thứ tư vào ngày 5-1-2027. Với chiến thắng này, ông Lula có cơ hội tiếp tục các chương trình giảm nghèo, thúc đẩy tăng trưởng gắn với công bằng xã hội và nâng cao vai trò của Brazil trên trường quốc tế. Tuy nhiên, chiến thắng lịch sử của ông Lula không đồng nghĩa với việc con đường thực hiện chương trình nghị sự của Chính phủ mới sẽ thuận lợi.

Xã hội Brazil hiện đang phân cực sâu sắc. Đã có lúc, cơ hội tái đắc cử của ông Lula tưởng chừng rất mong manh, khi cử tri dần quay lưng với ông và Đảng Công nhân sau nhiều năm xảy ra các bê bối tham nhũng cùng tình trạng giá cả leo thang. Ông Lula sẽ phải đối mặt với thử thách cốt lõi là khôi phục uy tín tài khóa. Một mỏ neo tài khóa đáng tin cậy sẽ thu hẹp đáng kể phần bù rủi ro phản ánh trong lãi suất nội địa, qua đó hạ thấp lợi suất thực tế và danh nghĩa để hỗ trợ đồng Real cùng thị trường cổ phiếu. Ngược lại, nếu thất bại trong việc thiết lập một chương trình tài khóa thuyết phục, chi phí đi vay neo cao sẽ tiếp tục bóp nghẹt đầu tư và tăng trưởng kinh tế của Brazil.

Tiếp đó là giải quyết gánh nặng nợ công hiện vượt 80% GDP, thâm hụt tài khóa tiệm cận 9% mỗi năm cùng lãi suất hai chữ số. Nguyên nhân chủ yếu là do tỷ trọng chi tiêu bắt buộc tăng trong nhiều năm, khiến ngân sách liên bang ít có dư địa điều chỉnh linh hoạt. Đội ngũ kinh tế của Tổng thống Lula da Silva cam kết duy trì các quy tắc ngân sách hiện tại, bao gồm giới hạn mức tăng chi tiêu và đặt mục tiêu thặng dư ngân sách cơ bản. Tuy nhiên, việc đạt được các mục tiêu này đòi hỏi sự cân đối cẩn trọng khi chính phủ lên kế hoạch tăng lương tối thiểu và mở rộng mạng lưới an sinh xã hội.

Về thương mại, thách thức đặt ra mang một sắc thái khác. Lợi ích kinh tế lâu dài của Brazil luôn gắn liền với quan hệ mang tính xây dựng với cả Mỹ lẫn Trung Quốc, trong đó có việc tận dụng tối đa vị thế chiến lược về nông sản, năng lượng, khoáng sản và hàng hóa chế tạo. Thực tế kinh tế sẽ buộc chính phủ Brazil phải khôn khéo và uyển chuyển, hành động theo hướng thực dụng. Nếu chính phủ thiết lập được mỏ neo tài khóa bền vững song song với chiến lược thương mại thực tế, nó có thể chuyển hóa thành một cơ hội đầu tư lớn.

Ông Lula cũng sẽ phải đối mặt với một Quốc hội có xu hướng nghiêng về cánh hữu. Trong cuộc bầu cử quốc hội diễn ra song song với bầu cử Tổng thống vòng 1 hôm 4-10 để bầu lại toàn bộ 513 ghế ghế tại Hạ viện và 54/81 ghế Thượng viện, lực lượng cánh hữu đã giành thắng lợi lớn, tiếp tục chi phối mạnh mẽ Quốc hội, đặc biệt là tại Thượng viện. Tương quan lực lượng trên khiến các đề xuất liên quan đến ngân sách, cải cách kinh tế và chính sách xã hội của Chính phủ có thể phải đối mặt với nhiều trở ngại. Ông Lula sẽ buộc phải đẩy mạnh đàm phán để thông qua chương trình đối nội và đối ngoại.

Với quy mô dân số, kinh tế và vị thế địa chính trị của Brazil, kết quả vòng 2 vì thế sẽ có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi cuộc bầu cử trong nước. Kết quả bầu cử không chỉ quyết định định hướng phát triển của quốc gia Nam Mỹ trong những năm tới, mà còn có ý nghĩa đối với hợp tác khu vực, chính sách khí hậu và quan hệ của Brazil với các đối tác lớn trên thế giới. Với việc ông Lula tiếp tục tại vị, Brazil sẽ kiên định với chính sách đối ngoại đa phương và ưu tiên hợp tác Nam - Nam và củng cố hơn nữa vai trò của Brazil trong các cơ chế như Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) mà nước này là thành viên sáng lập, đồng thời duy trì quan hệ với Mỹ và các đối tác phương Tây trên cơ sở lợi ích quốc gia. Định hướng này nhằm tăng cường tính tự chủ chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế và nâng cao tiếng nói của các nước đang phát triển trong quản trị toàn cầu.