Thầy giáo, nhạc sĩ gieo chữ nơi biên cương
Không chỉ đứng lớp giảng dạy môn Âm nhạc tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Lai Châu, nhạc sĩ, thầy giáo Tô Văn còn tìm thấy trong sáng tác một cách thể hiện tình yêu với nghề giáo và mảnh đất nơi biên cương Tổ quốc. Từ những giờ học đến các ca khúc viết về Lai Châu, âm nhạc trở thành sợi dây kết nối công việc chuyên môn với những điều anh muốn gửi gắm đến thế hệ trẻ.
Gắn bó với công việc giảng dạy, thầy giáo Tô Văn đồng thời theo đuổi sáng tác, dành sự quan tâm cho những đề tài về ngành Giáo dục, lịch sử và truyền thống địa phương. Với anh, âm nhạc không chỉ là lĩnh vực chuyên môn mà còn là phương thức lưu giữ tình cảm, chuyển tải những câu chuyện và kết nối con người với quê hương.

Thầy giáo Tô Văn
Anh bảo, ở trường học, công việc của người giáo viên âm nhạc không dừng lại ở việc hướng dẫn học sinh hát, nghe hay cảm thụ một tác phẩm. Điều quan trọng hơn là giúp các em nhận ra ngôn ngữ riêng của âm nhạc, biết lắng nghe, cảm nhận và từng bước hình thành khả năng sáng tạo. Trong môi trường giáo dục, những trải nghiệm ấy góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của học sinh, nhất là khi nghệ thuật được tiếp cận bằng sự hứng thú thay vì chỉ qua những yêu cầu của môn học.
Với người vừa giảng dạy vừa sáng tác như Tô Văn, kinh nghiệm nghệ thuật cũng mở ra những góc nhìn bổ trợ cho công việc đứng lớp. Âm nhạc không tồn tại tách rời cuộc sống; phía sau tác phẩm luôn có thể là câu chuyện về con người, vùng đất, lịch sử hay những cảm xúc được chắt lọc qua trải nghiệm. Khi những chất liệu ấy được đưa vào quá trình học tập một cách phù hợp, bài học có thêm chiều sâu, còn học sinh có cơ hội nhìn nghệ thuật như một phần gần gũi của đời sống.
Với người thầy dạy âm nhạc, hiệu quả công việc không chỉ thể hiện qua những giờ lên lớp mà còn ở sự trưởng thành và những bước tiến của học trò. Trong năm học vừa qua, anh đã trực tiếp ôn luyện, bồi dưỡng cho 02 em học sinh trúng tuyển Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương và Đại học Sư phạm Hà Nội, 01 học sinh đạt giải ba trong cuộc thi Piano toàn Quốc ở thể loại cổ điển, bảng chuyên nghiệp.
Kết quả ấy là dấu mốc đáng ghi nhận trong hành trình học tập của các em, đồng thời cho thấy vai trò của người thầy trong việc phát hiện, bồi dưỡng và đồng hành cùng những học sinh có định hướng theo đuổi con đường nghệ thuật.
Nỗ lực trong công tác chuyên môn của Tô Văn mới đây được Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lai Châu ghi nhận, biểu dương thành tích mà anh đã đạt: “Danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh môn Âm nhạc, cấp trung học phổ thông, năm học 2026-2027”
Ngoài hoạt động tại nhà trường, anh còn được chương trình Piano Talent do Viện Phát triển Giáo dục và Văn hóa Việt Nam mời tham gia với vai trò là giáo viên hướng dẫn, luyện thi Piano tai khu vực Lai Châu, tây bắc. Việc góp mặt trong một chương trình âm nhạc là dịp để anh tham gia hoạt động chuyên môn ngoài phạm vi lớp học, tiếp xúc với các tài năng âm nhạc và đóng góp kinh nghiệm của mình vào quá trình đánh giá, khuyến khích người học.

Thầy giáo, nhạc sĩ Tô Văn có nhiều ca khúc viết về mảnh đất Lai Châu
Những dấu mốc ấy cho thấy sự gắn bó của anh với lĩnh vực âm nhạc trên nhiều phương diện. Nhưng nếu công việc giảng dạy đặt anh trước yêu cầu truyền đạt kiến thức và khơi dậy khả năng cảm thụ ở học sinh, thì sáng tác lại mở ra không gian để người nhạc sĩ bày tỏ những suy nghĩ, tình cảm của mình. Ở đó, Lai Châu - vùng đất nơi anh công tác, gắn bó - trở thành một trong những nguồn cảm hứng đáng chú ý.
Trong số các tác phẩm anh mới cho ra mắt có: “Tinh túy đất trời Lai Châu - lời thơ Dương Đình Đức”, “Hào khí Lai Châu” và “Lai Châu khắc ghi thư Bác”. Trong số đó Hào khí Lai Châu hướng đến những chủ đề lịch sử của vùng đất Lai Châu về công ơn của vua Lê Thái Tổ trong việc bình định, dẹp loạn, và củng cố chủ quyền biên giới tại vùng đất Lai Châu.
Gắn với lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lịch sử và truyền thống địa phương. Đó cũng là những đề tài đòi hỏi người sáng tác không chỉ có cảm xúc mà còn phải quan tâm đến ý nghĩa của chất liệu lịch sử, văn hóa khi chuyển tải bằng ngôn ngữ âm nhạc.
Viết về Lai Châu, nhất là những giá trị lịch sử và truyền thống, không đơn thuần là gọi tên một vùng đất hay nhắc lại những dấu mốc đã có. Điều khó hơn là tìm được cách thể hiện để câu chuyện của quá khứ có thể chạm tới người nghe hôm nay. Với âm nhạc, điều ấy nằm ở khả năng kết nối nội dung với cảm xúc, để những điều vốn được biết đến qua sách vở, tư liệu có thêm một con đường đi vào đời sống tinh thần.
Ở Lai Châu, nơi biên cương Tổ quốc, những câu chuyện về lịch sử và truyền thống còn gắn với ý thức gìn giữ bản sắc, xây dựng quê hương và trách nhiệm của các thế hệ. Những sáng tác hướng về địa phương vì thế có thể mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi thưởng thức nghệ thuật, góp phần khơi gợi sự quan tâm của cộng đồng đối với những giá trị đã làm nên bản sắc vùng đất. Khi được sử dụng trong các hoạt động văn hóa, giáo dục phù hợp, âm nhạc cũng có thể trở thành cách truyền tải lịch sử và tình yêu quê hương gần gũi hơn với người trẻ.
Với nhạc sĩ Tô Văn, việc vừa đứng lớp vừa sáng tác tạo nên mối liên hệ giữa hai hoạt động tưởng như riêng biệt. Từ giảng dạy, anh gắn bó với thế hệ học sinh và công việc bồi đắp năng lực cảm thụ nghệ thuật. Từ sáng tác, anh tìm cách thể hiện những điều mình quan tâm về ngành Giáo dục, lịch sử và truyền thống Lai Châu. Hai hành trình cùng gặp nhau ở âm nhạc nhưng mỗi hành trình có cách đóng góp riêng: Một bên hướng đến người học, một bên mở rộng câu chuyện của quê hương bằng ngôn ngữ nghệ thuật.
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, câu chuyện về anh gợi nhắc đến một khía cạnh của nghề giáo ít khi có thể đo đếm bằng những con số thành tích: Khả năng đưa những giá trị tốt đẹp đến với học sinh bằng chính chuyên môn và niềm say mê của người thầy. Những ghi nhận trong công tác giảng dạy là dấu mốc nghề nghiệp; những sáng tác về Lai Châu, là cách bày tỏ tình cảm với vùng đất nơi mình gắn bó. Đặt cạnh nhau, các dấu ấn ấy cho thấy một hành trình mà giáo dục và nghệ thuật có sự tiếp nối.
Bởi với người thầy dạy âm nhạc, bài học không nhất thiết khép lại khi tiết học kết thúc; cũng như một ca khúc không dừng lại ở thời điểm được viết ra. Điều còn lại là cách âm nhạc được đón nhận, những cảm xúc được khơi gợi và sự quan tâm mà nó có thể đánh thức ở người nghe. Trên bục giảng hay trong những sáng tác hướng về Lai Châu, nhạc sĩ Tô Văn đã và đang theo đuổi gắn bó với âm nhạc bằng công việc của nhà giáo và tình cảm của người dành tâm huyết cho mảnh đất biên cương Tổ quốc.
