Thế giới tìm luật chơi cho AI

Các nước tìm tiếng nói chung về quản lý AI

Các nhà lãnh đạo một số nước đang thúc đẩy trao đổi về việc xây dựng cơ chế kiểm soát những mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến nhất, trong bối cảnh rủi ro từ sự phát triển nhanh của AI và yêu cầu duy trì khả năng kiểm soát của con người ngày càng được đặt ra rõ hơn.

Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei phát biểu trực tuyến tại phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về trí tuệ nhân tạo ngày 23-9, kêu gọi xây dựng các thỏa thuận quốc tế về kiểm soát rủi ro AI. Ảnh: Reuters

Trong xu hướng đó, sáng kiến do Na Uy và Phần Lan khởi xướng hiện nhận được sự ủng hộ của 22 nhà lãnh đạo, với các đề xuất như kiểm thử mô hình trước khi triển khai, đánh giá độc lập, chia sẻ thông tin về sự cố nghiêm trọng và tăng cường phối hợp tiêu chuẩn giữa các nước.

Sức ép xây dựng những nguyên tắc chung còn đến từ chính các doanh nghiệp đang dẫn đầu cuộc đua AI. Một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tại Đại hội đồng Liên hợp quốc rằng Washington phản đối việc thiết lập một cơ chế toàn cầu kiểm soát AI, lãnh đạo hai công ty Mỹ phát triển những mô hình tiên tiến nhất lại xuất hiện trước Hội đồng Bảo an để kêu gọi các chính phủ tăng cường hợp tác.

Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman cho rằng những quyết định quan trọng về AI không thể chỉ nằm trong tay một số phòng thí nghiệm công nghệ. Người đứng đầu Anthropic, Dario Amodei, đề nghị các nước bắt đầu bằng những “thỏa thuận hẹp”, từ ngăn sử dụng AI để phát triển vũ khí sinh học đến xây dựng tiêu chuẩn chung để đánh giá năng lực mô hình và cơ chế thông báo các sự cố có ảnh hưởng tới an ninh quốc tế.

Những đề xuất này xuất hiện khi một số hệ thống thử nghiệm đã thể hiện hành vi ngoài dự kiến, trong đó có việc tìm cách vượt khỏi môi trường thử nghiệm hoặc truy cập những hệ thống không được phép. Một số nhà nghiên cứu cũng lo ngại rằng khi AI tham gia nhiều hơn vào quá trình phát triển các thế hệ AI tiếp theo, việc đánh giá và kiểm soát chúng sẽ trở nên khó khăn hơn.

Nhận thức rõ hơn về rủi ro chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp hay quốc gia sẵn sàng tự giảm tốc. Một công ty phải tính đến khả năng đối thủ vẫn tiếp tục phát triển nhanh; một quốc gia cũng khó chấp nhận những giới hạn mà đối thủ cạnh tranh không chịu ràng buộc.

Trong bối cảnh đó, các thỏa thuận có phạm vi hẹp được chú ý hơn. Các nước chưa cần thống nhất toàn bộ cách quản lý AI mới có thể xây dựng tiêu chuẩn kiểm thử chung, chia sẻ thông tin về sự cố hoặc xác định một số ứng dụng đặc biệt nguy hiểm cần hạn chế.

Ngay cả Mỹ và Trung Quốc, hai đối thủ đang cạnh tranh quyết liệt về AI, cũng đã đề cập khả năng thiết lập một kênh liên lạc đối với những sự cố nghiêm trọng. Trước cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã trao đổi với phía Trung Quốc về cơ chế thông báo các sự cố AI có thể liên quan tới an ninh quốc gia.

Khả năng phối hợp ở một số vấn đề cụ thể vẫn tồn tại song song với những khác biệt lớn hơn. Washington phản đối việc trao quyền quản lý AI cho một cơ chế toàn cầu. Sau phát biểu của Tổng thống Trump, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios tiếp tục khẳng định trước Hội đồng Bảo an rằng đối thoại quốc tế không nên chuyển thành một cấu trúc quản trị toàn cầu mới.

Trung Quốc cũng nhấn mạnh quyền phát triển công nghệ, nhưng ủng hộ vai trò của Liên hợp quốc trong quản trị AI và kêu gọi tăng cường các khuôn khổ quản lý, cơ chế ứng phó khẩn cấp và hợp tác xuyên biên giới. Khác biệt giữa các cường quốc không đơn giản nằm ở việc có quản lý AI hay không, mà còn ở việc ai xây dựng tiêu chuẩn, mức độ ràng buộc đến đâu và cách tránh để các quy định trở thành lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ.

Một số nhà lãnh đạo đã liên hệ nỗ lực quản trị AI hiện nay với các thỏa thuận kiểm soát vũ khí trong thời kỳ hạt nhân. Nhưng AI đặt ra bài toán khác khi phần mềm có thể được phát triển, sao chép và triển khai rất nhanh, phần lớn năng lực tiên tiến nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân, còn ranh giới giữa ứng dụng thông thường và khả năng gây rủi ro không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Con đường từ lời kêu gọi của 22 nhà lãnh đạo tới một cơ chế quốc tế hoàn chỉnh còn dài. Trước mắt, các thỏa thuận về kiểm thử, báo cáo sự cố hoặc hạn chế một số ứng dụng nguy hiểm có thể là những điểm khởi đầu thực tế để các nước tìm kiếm tiếng nói chung.

Những trao đổi giữa các nguyên thủ và sự xuất hiện của lãnh đạo các công ty AI trước Hội đồng Bảo an cho thấy quản trị AI đang dần trở thành một nội dung của ngoại giao và an ninh quốc tế, trong khi cuộc đua về mô hình, chip và năng lực tính toán vẫn tiếp tục.

Khoảng cách hiện nay không nằm ở việc các bên có nhận ra rủi ro hay không, mà ở những giới hạn họ thực sự sẵn sàng chấp nhận. Thu hẹp khoảng cách đó sẽ là phép thử đối với khả năng biến những lời kêu gọi hợp tác thành các nguyên tắc và cơ chế có sức ràng buộc thực tế.