Thế khó của Ả rập Saudi trước Houthi

Sức ép an ninh gia tăng

Sân bay quốc tế King Khalid ở thủ đô Riyadh tiếp tục bị tấn công ngày 11-10, khiến một người thiệt mạng và 11 người bị thương, chỉ một ngày sau vụ tập kích làm ít nhất 13 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương. Cùng ngày, sân bay quốc tế King Fahd tại Dammam, miền Đông Ả rập Saudi, cũng trở thành mục tiêu tấn công.

Loạt vụ tập kích đánh dấu đợt leo thang nghiêm trọng trong cuộc đối đầu giữa Riyadh và lực lượng Houthi tại Yemen.

Sân bay quốc tế King Khalid tại thủ đô Riyadh, Ả rập Saudi, đóng cửa ngày 8-10 sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi. Ảnh: Reuters

Các cuộc tấn công khiến nhiều trường học tại Riyadh phải chuyển sang học trực tuyến, trong khi nhiều cơ quan đại diện nước ngoài cảnh báo công dân hạn chế sử dụng những sân bay lớn.

Diễn biến này xảy ra đúng thời điểm Ả rập Saudi chuẩn bị tổ chức nhiều sự kiện kinh tế quốc tế quan trọng, đặt ra những lo ngại mới về an ninh tại quốc gia đang nỗ lực trở thành trung tâm kinh doanh và du lịch hàng đầu Trung Đông.

Đối với Thái tử Mohammed bin Salman, các cuộc tập kích không chỉ đe dọa an ninh trong nước mà còn có nguy cơ kéo Ả rập Saudi trở lại cuộc xung đột kéo dài tại Yemen, nơi những chiến dịch quân sự tốn kém trước đây đã không đạt được mục tiêu đề ra.

Khi Riyadh phát động chiến dịch quân sự năm 2015, giới lãnh đạo nước này kỳ vọng ưu thế vượt trội về không quân và trang thiết bị sẽ giúp nhanh chóng đánh bại Houthi, khôi phục quyền lực cho chính phủ Yemen được quốc tế công nhận.

Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, lực lượng này không những duy trì quyền kiểm soát phần lớn miền Bắc Yemen mà còn phát triển khả năng tấn công các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ đối phương.

Theo Financial Times, nền tảng sức mạnh quân sự của Houthi được hình thành từ năm 2014, khi lực lượng này chiếm thủ đô Sanaa và tiếp quản một phần đáng kể kho vũ khí cùng nhân sự kỹ thuật của quân đội Yemen.

Sự hỗ trợ từ Iran, kết hợp với quá trình tích lũy kinh nghiệm chiến đấu và phát triển năng lực sản xuất trong nước, giúp Houthi từng bước nâng cao khả năng sử dụng tên lửa, máy bay không người lái và vũ khí chống hạm.

Trong khi đó, các lực lượng Yemen được Ả rập Saudi hậu thuẫn vẫn gặp nhiều khó khăn về chỉ huy, phối hợp và bảo đảm nguồn lực. Theo các chuyên gia quân sự, sự thiếu gắn kết giữa những nhóm vũ trang đối lập với Houthi là một nguyên nhân quan trọng dẫn tới các thất bại gần đây trên chiến trường, bất chấp ưu thế về trang thiết bị và sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Những bước tiến của Houthi tại khu vực ven Biển Đỏ, đặc biệt ở các vị trí gần eo biển Bab al-Mandeb, còn mở rộng phạm vi đe dọa của lực lượng này.

Đây là tuyến hàng hải chiến lược kết nối Biển Đỏ với vịnh Aden, đóng vai trò quan trọng đối với vận chuyển dầu mỏ và thương mại quốc tế. Trong bối cảnh hoạt động qua eo biển Hormuz bị gián đoạn bởi xung đột khu vực, nguy cơ mất an toàn tại Bab al-Mandeb càng gây thêm sức ép đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của Ả rập Saudi.

Các chiến dịch không kích kéo dài của Ả rập Saudi, Mỹ và Israel từng gây thiệt hại đáng kể cho Houthi nhưng chưa thể loại bỏ khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng này.

Sau nhiều năm đối đầu với những lực lượng có ưu thế vượt trội về hỏa lực, Houthi vẫn duy trì được năng lực tác chiến và mở rộng ảnh hưởng trên chiến trường Yemen.

Những lựa chọn khó khăn

Sự chênh lệch về mức độ tổn thất giữa hai bên đang đặt Riyadh vào thế bất lợi. Ả rập Saudi phải bảo vệ hệ thống cơ sở hạ tầng rộng lớn, từ sân bay, nhà máy lọc dầu đến các trung tâm kinh tế và tuyến vận tải quốc tế.

Ngược lại, Houthi hoạt động trên một vùng lãnh thổ đã chịu tàn phá nặng nề sau nhiều năm chiến tranh, khiến sức ép kinh tế từ các cuộc không kích khó tạo ra tác động tương xứng.

Do đó, những cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng Ả rập Saudi được cho có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với tổn thất mà Riyadh có thể gây ra cho Houthi. Đặc biệt, các vụ tập kích sân bay có nguy cơ ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư quốc tế, ngay cả khi hoạt động kinh tế vẫn được duy trì.

Đây là thách thức đáng kể đối với chiến lược Tầm nhìn 2030 của Thái tử Mohammed bin Salman, vốn đặt mục tiêu giảm phụ thuộc vào dầu mỏ thông qua phát triển du lịch, dịch vụ, công nghệ và tài chính. Các dự án quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn quốc tế cùng môi trường kinh doanh ổn định, trong khi những cuộc tấn công liên tiếp có thể làm gia tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và bảo đảm an ninh.

Trước tình hình hiện nay, Ả rập Saudi tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ và tiếp tục hỗ trợ chiến dịch quân sự của chính phủ Yemen chống Houthi.

Tuy nhiên, mở rộng các cuộc không kích có nguy cơ dẫn tới vòng xoáy trả đũa mới, trong khi một chiến dịch trên bộ quy mô lớn cũng khó đạt kết quả nhanh chóng do những hạn chế của các lực lượng đồng minh tại Yemen.

Washington hiện hỗ trợ Ả rập Saudi về tình báo và quân sự, trong khi Tổng thống Donald Trump để ngỏ khả năng trực tiếp tham gia chiến dịch chống Houthi. Tuy nhiên, sự can dự sâu hơn của Mỹ có nguy cơ khiến xung đột tại Yemen gắn chặt với cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, đẩy căng thẳng khu vực tiếp tục leo thang.

Những bước tiến quân sự gần đây cũng giúp Houthi có thêm lợi thế trên bàn đàm phán, trong khi Riyadh khó chấp nhận một thỏa thuận nếu đối phương vẫn duy trì khả năng tấn công các mục tiêu trọng yếu. Việc giảm căng thẳng tại Yemen do đó có thể phụ thuộc đáng kể vào tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran, song một thỏa thuận ở cấp độ khu vực chưa chắc giải quyết được những bất đồng giữa các bên trực tiếp tham chiến.