Thể thao Việt Nam dự ASIAD 20: Đừng chỉ đếm huy chương ở Aichi-Nagoya

Xạ thủ Phí Thanh Thảo tranh tài ở nội dung súng trường cá nhân nữ tại Nhật Bản. Ảnh: INT.

Nhưng kỳ Đại hội diễn ra ở Aichi-Nagoya không chỉ là cuộc đua trên bảng tổng sắp huy chương, mà còn là dịp nhìn rõ thực lực, lực lượng kế cận và những nội dung có khả năng cạnh tranh ở đấu trường quốc tế, trước mắt là Olympic Los Angeles 2028.

Những cuộc cạnh tranh khắc nghiệt

Đoàn Thể thao Việt Nam dự ASIAD 20, diễn ra từ ngày 19/9 đến 4/10 tại Aichi-Nagoya (Nhật Bản), gồm 498 thành viên, trong đó có 348 vận động viên tranh tài ở 33 môn và phân môn. Mục tiêu được xác định là giành từ 4-6 Huy chương Vàng.

Con số ấy thoạt nhìn không lớn, nhưng phía sau là một chỉ tiêu được tính toán trên tương quan thực lực của thể thao Việt Nam với mặt bằng châu lục, nơi mỗi chức vô địch đều là một cuộc cạnh tranh khắc nghiệt.

Tại ASIAD 19, Việt Nam giành 3 Huy chương Vàng, thuộc về bắn súng với Phạm Quang Huy ở nội dung 10m súng ngắn hơi nam, cầu mây với đội tuyển 4 người nữ và karate ở nội dung kata đồng đội nữ; cùng với đó là 5 Huy chương Bạc và 19 Huy chương Đồng, xếp thứ 21 toàn đoàn và thứ 6 Đông Nam Á, sau Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore và Philippines.

Trước đó, tại ASIAD 18 năm 2018, Việt Nam từng giành 5 Huy chương Vàng, trong đó có chức vô địch của Quách Thị Lan được điều chỉnh sau Đại hội. Đặt trong tương quan ấy, mục tiêu 4 Huy chương Vàng tại Aichi-Nagoya có cơ sở để kỳ vọng, nhưng để biến chỉ tiêu thành hiện thực vẫn là một thử thách không nhỏ.

Nếu nhìn từ SEA Games, nơi Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực, mục tiêu 4 Huy chương Vàng tại Nhật Bản có thể tạo cảm giác khiêm tốn. Nhưng ASIAD là mặt bằng hoàn toàn khác, nơi Việt Nam phải cạnh tranh với những nền thể thao mạnh nhất châu lục và mỗi cuộc tranh tài đều đòi hỏi sự chuẩn bị ở mức cao.

Khoảng cách giữa các vị trí nhiều khi chỉ được tính bằng phần trăm giây, vài centimet, một phát bắn hay một khoảnh khắc xử lý. Bởi vậy, các vận động viên trọng điểm không chỉ phải duy trì phong độ cao mà còn phải đạt thành tích ở mức tốt nhất, thậm chí tạo ra những kết quả ngoài dự liệu.

Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam dự ASIAD 20 Nguyễn Hồng Minh xác nhận, ngành thể thao đặc biệt kỳ vọng vào 5 môn gồm bắn súng, karate, cầu mây, đua thuyền và điền kinh trong cuộc đua Huy chương Vàng.

Đây đều là những môn có thế mạnh hoặc sở hữu lực lượng đang ở độ chín chuyên môn. Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn còn cơ hội ở wushu, taekwondo, quyền anh, vật, cử tạ, bắn cung, bơi, thể dục dụng cụ, thể thao điện tử... Những bất ngờ từ nhóm này có thể giúp đoàn Việt Nam tiến gần hơn tới mốc 6 Huy chương Vàng.

Ở Đông Nam Á, một số vận động viên Việt Nam có thể bước vào cuộc thi với vị thế ứng viên hàng đầu. Nhưng tại Aichi-Nagoya, họ phải cạnh tranh với những đối thủ mạnh nhất châu lục, thậm chí có đẳng cấp thế giới ở nhiều nội dung. Vì thế, thành tích tại SEA Games, một tấm huy chương ASIAD trước đó hay những thông số tốt trước Đại hội chỉ cho thấy khả năng cạnh tranh, chứ chưa đủ để bảo đảm một tấm Huy chương Vàng.

Khoảng cách giữa số 1 và số 2 xếp hạng huy chương đôi khi chỉ là một phát bắn. Ở điền kinh, đó có thể là vài centimet hoặc phần trăm giây; ở các môn võ, một đòn đánh, một tình huống xử lý hay quyết định chiến thuật có thể làm thay đổi kết quả.

Với các nội dung đồng đội, sự phối hợp và khả năng duy trì phong độ của cả đội lại có ý nghĩa quyết định. Bởi vậy, phần lớn gương mặt được kỳ vọng giành Huy chương Vàng của Việt Nam tại Aichi-Nagoya đều phải cạnh tranh quyết liệt, thay vì bước vào cuộc thi với ưu thế rõ rệt so với đối thủ.

Để biến khả năng thành chức vô địch, các tuyển thủ không chỉ cần quá trình chuẩn bị tốt mà còn phải đạt đúng điểm rơi phong độ, chịu được sức ép và xử lý chính xác ở thời khắc quyết định. Vì thế, mục tiêu 4 Huy chương Vàng không phải chỉ tiêu thấp nếu đặt trong tương quan thực lực hiện tại.

Việt Nam từng có những kỳ ASIAD tạo dấu ấn, nhưng thành tích chưa duy trì được sự ổn định qua nhiều kỳ Đại hội. Khả năng giành huy chương vẫn phụ thuộc đáng kể vào phong độ của một số vận động viên chủ chốt, đặc thù từng nội dung và diễn biến thực tế tại cuộc thi.

Đằng sau câu chuyện ấy là bài toán nguồn lực. Trong thời gian dài, thể thao Việt Nam phải cùng lúc duy trì thành tích ở SEA Games, cạnh tranh tại ASIAD và tìm kiếm suất dự Olympic.

Khi nguồn lực còn hạn chế, việc đầu tư dàn trải khiến nhiều môn có thể đứng đầu khu vực nhưng chưa đủ sức duy trì vị trí trong nhóm cạnh tranh của châu lục. Khoảng cách ấy không thể được thu hẹp chỉ bằng một vài đợt tập huấn trước Đại hội, càng không thể chỉ trông chờ vào ý chí của vận động viên và kinh nghiệm của huấn luyện viên.

Tuyển thủ bơi lội Võ Thị Mỹ Tiên sẽ tranh tài tại ASIAD 20. Ảnh: NVCC.

Mở đường cho chu kỳ Olympic

Thể thao đỉnh cao hiện đại đòi hỏi quá trình chuẩn bị toàn diện, từ tuyển chọn, huấn luyện, dinh dưỡng, hồi phục, phòng ngừa chấn thương đến phân tích dữ liệu, tâm lý thi đấu và hệ thống thi đấu quốc tế thường xuyên.

Một vận động viên muốn cạnh tranh huy chương ASIAD phải được đặt trong môi trường đủ điều kiện để nâng thành tích qua từng giai đoạn, thay vì chỉ tập trung cho một kỳ Đại hội. Trong khi đó, không ít tuyển thủ Việt Nam vẫn thiếu những đợt tập huấn dài hạn tại các trung tâm mạnh, chưa có điều kiện thi đấu quốc tế thường xuyên để tích lũy kinh nghiệm và kiểm chứng thành tích trước các đối thủ hàng đầu.

Nhưng cũng chính vì vậy, nếu chỉ nhìn vào số Huy chương Vàng để đánh giá ASIAD 20, chúng ta có thể bỏ qua những tín hiệu quan trọng hơn đối với chặng đường phía trước. Một tấm huy chương của vận động viên kỳ cựu mang ý nghĩa khác với huy chương của một tài năng trẻ lần đầu dự ASIAD.

Tương tự, một vận động viên trẻ lọt vào nhóm 5 người mạnh nhất ở nội dung Olympic, với thông số tiệm cận thành tích huy chương, có thể đem lại giá trị lâu dài lớn hơn một Huy chương Vàng ở nội dung không thuộc chương trình Olympic.

Vì thế, thành tích huy chương tại Aichi-Nagoya không nhất thiết là điểm kết thúc. Với những tuyển thủ trẻ, có tiềm năng phát triển và được đầu tư đúng hướng, thành tích ấy có thể trở thành bước đệm để tiến tới Huy chương Vàng ở những kỳ Đại hội sau.

Cùng với số lượng huy chương, cần xem xét Việt Nam đã có bao nhiêu vận động viên tiến gần nhóm tranh chấp huy chương ở các nội dung Olympic, bao nhiêu thành tích đã tiệm cận chuẩn huy chương ASIAD và Olympic, và những gương mặt trẻ nào đủ khả năng bước vào nhóm cạnh tranh huy chương châu Á trong 2-4 năm tới.

ASIAD 20 diễn ra trong giai đoạn thể thao Việt Nam hướng tới các sân chơi lớn của châu lục, thế giới và Olympic Los Angeles 2028. Vì vậy, kết quả tại Aichi-Nagoya cần được xem là cơ sở để điều chỉnh lực lượng và cách đầu tư.

Những vận động viên trẻ có thành tích tiệm cận nhóm huy chương, các nội dung Olympic có khả năng tiến xa và những môn cho thấy triển vọng cạnh tranh ở châu lục cần được xác định để xây dựng lộ trình tiếp theo, từ chuyên gia, tập huấn, thi đấu quốc tế đến dinh dưỡng và y sinh học.

Điều kiện chính sách cho quá trình này cũng đang được cải thiện. Quyết định 816/QĐ-TTg về Chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự ASIAD và Olympic giai đoạn 2026 - 2045 xác định 9 môn ưu tiên gồm bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi, karate và cầu mây.

Nghị định 349/2025/NĐ-CP cũng nâng chế độ dinh dưỡng, tiền công, tiền thưởng và bổ sung một số chính sách đối với huấn luyện viên, vận động viên. Tuy nhiên, phần lớn quá trình chuẩn bị cho ASIAD 20 đã diễn ra trước khi những chính sách này được ban hành, nên tác động chưa thể hiện ngay tại Aichi-Nagoya.

Vì vậy, điều quan trọng là kết quả ASIAD 20 phải trở thành căn cứ để xác định rõ môn nào cần tập trung nguồn lực, vận động viên nào cần được ưu tiên và những khoảng trống nào cần bổ sung. Khi đó, Aichi-Nagoya không chỉ được đánh giá qua số Huy chương Vàng, mà còn là cơ sở để thể thao Việt Nam xác định lực lượng và hướng đầu tư cho chặng đường tiếp theo.