Thiết lập định danh số cho nền kinh tế không tiền mặt

Ảnh minh họa.

Thanh toán không tiền mặt tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh chưa từng có. Theo Ngân hàng Nhà nước, chỉ trong vài năm gần đây, số lượng giao dịch thanh toán điện tử đã tăng trưởng hai chữ số mỗi năm, với hàng chục triệu tài khoản ngân hàng đang hoạt động. Trong 9 tháng đầu năm 2025, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt duy trì đà tăng trưởng mạnh. So với cùng kỳ năm 2024, tổng số giao dịch tăng 43,32% về số lượng và 24,23% về giá trị.

Tuy nhiên, song hành với tốc độ số hóa gia tăng, các hình thức lừa đảo, giả mạo danh tính và xâm phạm dữ liệu cá nhân ngày càng tinh vi và khó lượng. Theo số liệu của Bộ Công an, các vụ việc lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng những năm gần đây có xu hướng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi. Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, cả nước đã ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng với tổng thiệt hại ước tính hơn 1.660 tỷ đồng.

Trong đó, nhiều vụ việc xuất phát từ việc kẻ gian lợi dụng lỗ hổng trong khâu xác thực danh tính, đánh cắp hoặc giả mạo thông tin cá nhân để mở tài khoản, chiếm quyền kiểm soát tài khoản ngân hàng và thực hiện các giao dịch trái phép.

THÚC ĐẨY LIÊN THÔNG ĐỊNH DANH SỐ VNeID VÀ CÁC NGÂN HÀNG

Ông Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Cao cấp Giải pháp Thanh toán khối Ngân hàng Bán lẻ Techcombank, nhận định trong bối cảnh các hình thức lừa đảo và rò rỉ thông tin cá nhân diễn biến ngày càng phức tạp, bài toán bảo mật và xác thực danh tính đã trở thành mối quan tâm lớn của toàn xã hội, chứ không chỉ của riêng ngành ngân hàng.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, nền tảng định danh điện tử quốc gia VNeID với các tính năng liên kết mở rộng đang được triển khai sẽ là chìa khóa để nâng cao bảo mật. Tính đến nay, Việt Nam đã có hơn 60 triệu người sử dụng VNeID, đưa ứng dụng này trở thành một trong những nền tảng số có quy mô người dùng lớn nhất cả nước.

Khác với các giải pháp xác thực do từng tổ chức tự phát triển, VNeID được xây dựng dựa trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý, đóng vai trò là nguồn dữ liệu gốc về danh tính công dân. Việc VNeID được tích hợp ngày càng sâu vào các lĩnh vực của đời sống, từ dịch vụ công, y tế, giáo dục đến tài chính – ngân hàng, cho thấy mục tiêu định danh số làm nền tảng cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

“VNeID hiện đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, trong đó có ngân hàng. Với quy mô dân số trẻ và nhu cầu mở tài khoản ngân hàng trực tuyến rất lớn, việc xác thực danh tính thông qua nền tảng định danh quốc gia là hướng đi tất yếu”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Trong hệ sinh thái số, ngân hàng được xem là một trong những mắt xích quan trọng nhất, nơi hội tụ của dòng tiền, dữ liệu cá nhân và các giao dịch có giá trị cao. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến nay Việt Nam đã có hàng chục triệu tài khoản thanh toán cá nhân, với giá trị giao dịch qua kênh điện tử đạt hàng trăm triệu tỷ đồng mỗi năm.

Trên cơ sở đó, Techcombank đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để triển khai giải pháp mở tài khoản ngân hàng trực tiếp từ ứng dụng VNeID. Theo ông Tuấn, mục tiêu của giải pháp này không chỉ là cải thiện trải nghiệm khách hàng, mà còn nhằm giải quyết ba yêu cầu cốt lõi của hệ thống tài chính số: tốc độ xử lý, mức độ an toàn và tính minh bạch trong quản lý thông tin cá nhân.

ĐƯA TIỆN ÍCH TÀI CHÍNH ĐẾN VÙNG SÂU VÙNG XA

Về mặt kỹ thuật, quy trình mở tài khoản thông qua VNeID được Techcombank tối ưu hóa, chỉ cần vài bước thao tác trên điện thoại là người dùng có thể hoàn tất đăng ký. Trong nhiều trường hợp, quy trình này được rút gọn xuống còn hai bước chính, thay thế hoàn toàn việc phải đến quầy giao dịch và xuất trình giấy tờ như trước đây.

Đồng thời, việc đơn giản hóa quy trình mở tài khoản cũng góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện, đặc biệt với các nhóm dân cư ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa – nơi việc tiếp cận chi nhánh ngân hàng truyền thống còn hạn chế.

Một điểm đáng chú ý trong giải pháp mà Techcombank triển khai là cơ chế bảo mật ba lớp, bao gồm mật khẩu, sinh trắc học và lớp bảo mật cao nhất là xác thực sinh trắc học được kết nối trực tiếp với hệ thống VNeID của Bộ Công an.

Ông Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Cao cấp Giải pháp Thanh toán khối Ngân hàng Bán lẻ Techcombank, tại Lễ công bố và vinh danh sản phẩm – dịch vụ Tin Dùng Việt Nam 2025.

Theo ông Tuấn, việc kết hợp nhiều lớp bảo mật giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ giả mạo danh tính và chiếm đoạt tài khoản, đặc biệt trong bối cảnh các hình thức tấn công xã hội ngày càng tinh vi. Quan trọng hơn, việc xác thực dựa trên nền tảng định danh quốc gia giúp nâng mức độ tin cậy của toàn bộ quy trình, thay vì chỉ dựa vào thông tin do người dùng tự cung cấp.

Song song với yếu tố an toàn, Techcombank, với hơn 30 năm hoạt động và đang phục vụ khoảng 15 triệu khách hàng, cũng đặt trọng tâm vào tính minh bạch. Trong mọi bước mở tài khoản và giao dịch, khách hàng đều được thông báo rõ ràng về việc chia sẻ dữ liệu và chỉ thực hiện khi có sự đồng ý xác nhận từ phía người dùng. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quốc tế coi dữ liệu cá nhân là tài sản của công dân và yêu cầu các tổ chức phải có trách nhiệm giải trình trong việc sử dụng dữ liệu.

Ở tầm nhìn dài hạn, việc tích hợp VNeID vào dịch vụ ngân hàng cho thấy một mô hình hợp tác công – tư mới trong lĩnh vực chuyển đổi số, trong đó Nhà nước cung cấp hạ tầng định danh và dữ liệu gốc, còn doanh nghiệp tài chính – công nghệ triển khai các dịch vụ trên nền tảng đó theo các chuẩn mực thống nhất.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển kinh tế số, xã hội số và chính phủ số, những mô hình như vậy được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành hạ tầng niềm tin giúp vận hành hiệu quả nền kinh tế không tiền mặt. Khi niềm tin được củng cố, lộ trình chuyển đổi số trong hoạt động thanh toán mới có thể phát triển bền vững.

Hạ Chi