Thiếu thiết bị y tế, thuốc và tình trạng quá tải bệnh viện: Bài 1: Có thể kiểm soát được giá thiết bị y tế, dược phẩm?

Vì sao Công ty Việt Mỹ trúng hàng trăm gói thầu thiết bị y tế, dược phẩm lớn với giá cả bất cập, dẫn đến vi phạm pháp luật? Vấn đề đâu chỉ vậy, nó để lại hậu quả rất lớn cho ngành Y tế. Và cuối cùng, bệnh nhân là người phải chịu thiệt thòi nhất.

Hệ lụy khôn lường

Ngày 02/9, ông Trần Văn Thuấn (cựu Thứ trưởng Y tế) đã bị Cục CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu - Bộ Công an khởi tố, tạm giam về tội "nhận hối lộ". Sau đó, ông Thuấn bị khai trừ Đảng và bị đình chỉ chức vụ. Theo Cục CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu - Bộ Công an, ông Thuấn liên quan đến vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần đầu tư y tế Việt Mỹ (Công ty Việt Mỹ).

Ngày 01/10, tại cuộc họp báo do Bộ Công an tổ chức, Đại tá Phạm Trường Giang (Phó Cục trưởng Cục CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu - Bộ Công an) thông tin về vụ án liên quan đến Công ty Việt Mỹ. Theo Đại tá Giang, đến nay cơ quan chức năng thu giữ 215.000USD, hơn 100 tỷ đồng và đã khởi tố, bắt tạm giam 9 bị can, trong đó có lãnh đạo Công ty Việt Mỹ.

Đáng chú ý, trong số này có ông Nguyễn Huy Ngọc (Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ) từng là Giám đốc Bệnh viện (BV) Đa khoa tỉnh Phú Thọ, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Phú Thọ và bác sĩ Lê Đình Thanh Sơn (Giám đốc BV Đa khoa Phú Thọ) về tội "nhận hối lộ".

Vụ án đang được mở rộng điều tra và có thể con số bị can có thể tăng thêm, bởi Công ty Việt Mỹ trúng thầu trên khắp cả nước. Theo dữ liệu đấu thầu được trang Đấu thầu tổng hợp, giai đoạn 2018-2026, Công ty Việt Mỹ tham gia 276 gói thầu, trong đó trúng 246 gói, trượt 17 gói, 8 gói chưa có kết quả và 5 gói đã bị hủy.

Doanh nghiệp tham gia độc lập tại 270 gói và liên danh ở 6 gói. Tổng giá trị các gói thầu Việt Mỹ trúng lên tới 5.947 tỷ đồng. Các gói thầu chủ yếu liên quan đến việc cung cấp, lắp đặt thiết bị y tế chuyên sâu như hệ thống xạ trị, PET/CT, Cyclotron và thiết bị y học hạt nhân, với giá trị có gói lên tới hàng trăm tỷ đồng.

Máy xạ trị và máy CT lắp đặt tại BV Ung bướu TP.Cần Thơ do Công ty Việt Mỹ cung cấp

Qua vụ Công ty Việt Mỹ, dễ dàng nhận thấy sự thao túng, nâng giá trong mua bán thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh, trong đó có nhiều loại biệt dược. Chính sự thao túng đã dẫn đến nhiều hệ lụy, tạo điều kiện cho những vụ tham nhũng rất lớn. Đồng thời, công tác đấu thầu thuốc trở nên rất khó khăn và cuối cùng BN chịu thiệt thòi nhất.

Chiều 08/9, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với Bộ Y tế và các bộ, ngành, cơ quan liên quan về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật trong lĩnh vực y tế trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 (10/2026); đặc biệt là nội dung về quản lý, phân phối thuốc, thiết bị y tế và khám bệnh, chữa bệnh (KBCB).

Theo Thủ tướng, vừa qua đã nhận được rất nhiều ý kiến từ thực tiễn cho thấy vẫn còn những vướng mắc, kẽ hở từ quy định của pháp luật đến khâu thực thi. Đây là vấn đề lớn, cấp thiết, xã hội quan tâm và lần này Chính phủ quyết tâm, đề nghị Bộ Y tế tháo gỡ, giải quyết triệt để, bảo đảm thông thoáng, minh bạch nhưng phải kiểm soát được.

Thủ tướng yêu cầu cần giảm khâu trung gian, giảm giá bán và không để tiếp tục xảy ra các hành vi trục lợi, vi phạm pháp luật. Mục tiêu quan trọng nhất cuối cùng là người dân tiếp cận được với thuốc chữa bệnh và trang thiết bị y tế với chất lượng cao nhất, giá thành hợp lý, giảm các chi phí không cần thiết.

Người dân chờ khám ở BV Ung bướu (cơ sở 2)

Sáng 04/10, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội họp phiên toàn thể thẩm tra dự luật sửa đổi, bổ sung một số luật, trong đó có Luật KBCB, Đại biểu Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) cho rằng, thiết bị y tế là vấn đề "cán bộ y tế rất lo sợ và bên dưới có thể thiếu thiết bị nhưng chưa chắc đã dám mua", bởi cảm thấy không an toàn.

Thực ra, Luật KBCB cũng đã được sửa đổi toàn diện, có hiệu lực từ ngày 01/01/2024. Nay theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, phải sửa đổi, bổ sung Điều 113 về thiết bị y tế để quản lý. Vấn đề là sửa đổi hoặc ban hành các nghị định để "tháo thầu". Nếu không thay đổi, chắc chắn các BV vẫn thiếu thuốc, thiếu thiết bị. Đại biểu Thu Xanh đề xuất với các loại thiết bị nào cần mua sắm tập trung sẽ lập các danh mục thiết bị thuộc diện mua sắm tập trung, có thể để Trung tâm Đấu thầu quốc gia hoặc ủy quyền cho Bộ Y tế thực hiện mua.

Làm sao ngăn chặn?

Tại họp báo Chính phủ ngày 03/10, Thứ trưởng Bộ Y tế - Vũ Mạnh Hà cho biết, đối với thiết bị y tế, hiện nay được quản lý theo Nghị định 98 năm 2021, được phân loại theo mức độ rủi ro thành 4 loại A, B, C, D. Với loại A, B thì doanh nghiệp tự công bố, còn với loại C, D thì Bộ Y tế cấp số lưu hành. Theo quy định hiện hành, Nhà nước không định giá với toàn bộ thiết bị y tế mà quản lý theo pháp luật về giá, đấu thầu, hải quan, thuế và luật chuyên ngành.

Tổ chức, cá nhân nhập khẩu trang thiết bị y tế có trách nhiệm khai báo và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực. Hải quan sẽ kiểm tra, xác định giá trị trang thiết bị nhập khẩu. "Nếu phát hiện có hành vi tạo lập giao dịch trung gian ở nước ngoài để nâng giá trước khi nhập khẩu vào Việt Nam sẽ bị xử lý theo pháp luật về hải quan, thuế, kế toán", Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà khẳng định.

Từ trái qua: Bùi Chân Phương, Hà Văn Nam, Trần Thị Hồng Hạnh

Với thuốc, giá được quản lý và giám sát theo toàn bộ vòng đời, từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối, mua sắm và sử dụng. Cơ sở sản xuất, nhập khẩu công bố giá bán buôn dự kiện với thuốc kê đơn. Cơ sở bán buôn không được bán cao hơn mức giá đã công bố. Bộ Y tế rà soát giá so với loại tương tự trên thị trường và giá trúng thầu. Kết quả trúng thầu tại BV được công khai.

Về giải pháp ngăn chặn tình trạng nâng giá thiết bị y tế ở nước ngoài trước khi nhập khẩu vào Việt Nam, theo Thứ trưởng Hà, sẽ quản lý theo vòng đời sản phẩm từ phân loại, nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm, lưu hành, kinh doanh phân phối, quảng cáo, sử dụng, thu hồi và hủy bỏ. Dữ liệu thiết bị y tế được chuẩn hóa từ số lưu hành, nhà phân phối đến giá bán, giá trúng thầu mua sắm. Danh sách cơ sở phân phối, giá kê khai cũng được cập nhật. Việc mua sắm tập trung và đàm phán giá sẽ được mở rộng với các nhóm sản phẩm, thiết bị y tế có ít nhà cung cấp hoặc có tính đặc thù.

Với thuốc và dược phẩm, Bộ Y tế sẽ tăng cường mua sắm tập trung cấp quốc gia và đàm phán giá, tập trung vào nhóm dùng nhiều như kháng sinh, nhằm tiết kiệm chi phí. Vấn đề là ngoài các giải pháp nêu trên phải có luật chặt chẽ, phương thức đấu thầu minh bạch, công khai..