Thông qua Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): Rõ ranh giới pháp lý, siết trách nhiệm ký kết

Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) được chỉnh lý theo hướng phân định rõ phạm vi, siết quy trình ký kết và tăng trách nhiệm giải trình, phòng ngừa rủi ro pháp lý ở các cấp, ngành và địa phương.

Việc ký kết thỏa thuận quốc tế vừa yêu cầu mở rộng không gian hợp tác, vừa phải bảo đảm ranh giới pháp lý rõ ràng, kiểm soát chặt chẽ các cam kết và xác định cụ thể trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu. Đây là những nội dung trọng tâm được Chính phủ tiếp thu, giải trình và chỉnh lý trong dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, nhằm hạn chế chồng chéo pháp luật, phòng ngừa rủi ro trách nhiệm pháp lý và bảo đảm tính thống nhất trong hoạt động đối ngoại.

Chiều 20/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã trình bày báo cáo tóm tắt việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), trên cơ sở kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cùng ý kiến của các đại biểu Quốc hội.

Phân định rõ thỏa thuận quốc tế với hợp đồng, điều ước quốc tế

Một trong những nội dung được Chính phủ tập trung rà soát, chỉnh lý là phạm vi điều chỉnh và định nghĩa thỏa thuận quốc tế. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã làm rõ việc loại trừ những văn bản có bản chất hợp đồng dân sự, kinh tế, thương mại; các thỏa thuận về vốn hỗ trợ phát triển chính thức và đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), nhằm tránh chồng chéo với các luật hiện hành.

Các tiêu chí xác định thỏa thuận quốc tế được xây dựng dựa trên tính chất, nội dung của thỏa thuận, qua đó phân định rõ với hợp đồng và điều ước quốc tế. Đáng chú ý, dự thảo Luật không quy định mở đối với những văn bản có nội dung đan xen giữa cam kết hợp tác quốc tế và cam kết thực hiện hợp đồng hoặc có yếu tố quốc tế.

Theo giải trình của Chính phủ, việc ký kết những văn bản này cần được đánh giá kỹ lưỡng các khía cạnh pháp lý liên quan, nhằm phòng ngừa rủi ro về trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước khi phát sinh tranh chấp đối với các cam kết.

Đối với thỏa thuận hợp tác của đơn vị sự nghiệp công lập được ký kết theo quy chế tự chủ, việc ký kết tiếp tục căn cứ vào các quy định pháp luật về quyền tự chủ của đơn vị, bảo đảm phù hợp với cách thức thực hiện hiện nay.

Quốc hội thông qua Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). (Ảnh: Mai Anh/Vietnam+)

Quốc hội thông qua Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). (Ảnh: Mai Anh/Vietnam+)

Về chủ thể và hình thức ký kết, dự thảo Luật được chỉnh lý, bổ sung quy định mang tính nguyên tắc đối với việc ký kết của ủy ban nhân dân cấp xã ngoài khu vực biên giới, đặc khu. Theo đó, việc ký kết phải đáp ứng các điều kiện, tiêu chí về nhu cầu hợp tác hoặc năng lực thực hiện lĩnh vực ký kết và những điều kiện, tiêu chí khác theo quy định của Chính phủ.

Dự thảo cũng chỉnh lý các định nghĩa liên quan đến Cục thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ hoặc tương đương, ban quản lý có chức năng tương đương, đơn vị trực thuộc…

Đối với hoạt động ký kết của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chính phủ cho biết qua rà soát, việc thực hiện thời gian qua cơ bản ổn định, không có vướng mắc theo quy định về quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các hoạt động liên quan.

Siết quy trình, tăng giám sát và trách nhiệm giải trình

Cùng với việc xác định rõ phạm vi và chủ thể ký kết, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng hoàn thiện cơ chế giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Theo đó, thẩm quyền giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp được bổ sung đầy đủ, bảo đảm thống nhất với quy định về hoạt động giám sát của các cơ quan này.

Đối với việc ký điện tử thỏa thuận quốc tế, dự thảo Luật bổ sung các yêu cầu về tính toàn vẹn, tính xác thực và công nhận chữ ký điện tử nước ngoài; đồng thời phải đáp ứng các tiêu chuẩn, yêu cầu về an ninh mạng, phù hợp với pháp luật Việt Nam về giao dịch điện tử, lưu trữ và bảo vệ bí mật nhà nước.

Về trình tự, thủ tục ký kết, dự thảo Luật đã chỉnh lý quy định đối với thỏa thuận quốc tế nhân danh Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức Quốc hội; đồng thời hoàn thiện quy định về trình tự, thủ tục ký kết của các cơ quan trung ương, tổ chức để bảo đảm tính đồng bộ.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật bổ sung, hoàn thiện trách nhiệm bắt buộc xin ý kiến các cơ quan quản lý liên quan khi thỏa thuận có nội dung về quốc phòng, an ninh, ưu đãi xúc tiến đầu tư. Đối với những nội dung phức tạp, nhạy cảm, dự thảo quy định việc thành lập tổ công tác liên ngành để tư vấn cho cơ quan đề xuất ký kết.

Dự thảo cũng bổ sung trường hợp áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn khi ký kết thỏa thuận quốc tế trong các chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao; chỉnh lý quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục ký kết và báo cáo sau khi ký theo hướng chặt chẽ hơn. Các biện pháp tạm đình chỉ, rút khỏi hoặc chấm dứt thực hiện thỏa thuận quốc tế được bổ sung trên cơ sở tính chất, mức độ hậu quả và khả năng khắc phục vi phạm.

Phiên họp Quốc hội ngày 20/11. (Ảnh: TTXVN)

Phiên họp Quốc hội ngày 20/11. (Ảnh: TTXVN)

Về trách nhiệm thực hiện, dự thảo Luật bổ sung quy định trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan ký kết trong tổ chức thực hiện thỏa thuận quốc tế. Đối với Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, trách nhiệm được xác định trước Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh, bảo đảm nguyên tắc phân cấp gắn với giải trình.

Các quy định về xử lý vi phạm, cơ sở dữ liệu, nguồn lực thực hiện Luật và điều khoản chuyển tiếp cũng được rà soát, chỉnh lý nhằm hoàn thiện kỹ thuật văn bản, bao quát các trường hợp phát sinh và không tạo khoảng trống trong quá trình thực hiện.

Bảo đảm nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi

Liên quan đến điều kiện bảo đảm thi hành Luật, tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã rà soát và báo cáo cụ thể về nguồn lực thực hiện. Trong đó, kinh phí xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về cam kết quốc tế được kiến nghị bố trí trong kinh phí thi hành Nghị quyết số 250/2025/QH15 của Quốc hội khóa XV về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại.

Dự thảo Luật cũng bổ sung trách nhiệm của Bộ Ngoại giao trong đào tạo, bồi dưỡng, hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ và xây dựng tài liệu hướng dẫn về công tác ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế.

Trong quá trình triển khai, Bộ Ngoại giao sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan chú trọng phổ biến, hướng dẫn thi hành Luật; tăng cường bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ ký kết thỏa thuận quốc tế, nhất là đối với các địa phương, nhằm bảo đảm Luật được thực hiện hiệu lực, hiệu quả. Đồng thời, Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan khẩn trương hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, bảo đảm có hiệu lực cùng với Luật.

Bên cạnh những nội dung tiếp thu, giải trình nêu trên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã phối hợp với Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Bộ Tư pháp cùng các cơ quan liên quan rà soát, chỉnh lý một số nội dung kỹ thuật văn bản trên cơ sở kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo thẩm tra và ý kiến đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, hội trường./.

Sau khi nghe báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý của Chính phủ, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Kết quả, có 481 đại biểu tham gia biểu quyết, bằng 96,39% tổng số đại biểu Quốc hội; trong đó, 478 đại biểu tán thành, chiếm 95,79%; 1 đại biểu không tán thành, chiếm 0,2% và 2 đại biểu không biểu quyết, chiếm 0,4%.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/thong-qua-luat-thoa-thuan-quoc-te-sua-doi-ro-ranh-gioi-phap-ly-siet-trach-nhiem-ky-ket-post1149663.vnp