Thu gọn phương thức xét tuyển đại học cần lộ trình minh bạch để thí sinh không thụ động

Dự thảo quy định của Bộ GD&ĐT về việc thu hẹp số lượng phương thức xét tuyển đại học ở từng ngành đào tạo nhằm nâng cao tính công bằng đang nhận được sự chú ý lớn từ dư luận. Dù đồng thuận với mục tiêu chuẩn hóa, nhiều phụ huynh và học sinh vẫn mong muốn cơ quan quản lý sớm công bố chi tiết lộ trình thực hiện để không ảnh hưởng đến kế hoạch học tập dài hạn.

Siết phương thức để đảm bảo bình đẳng trong tuyển sinh

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về xác định chỉ tiêu, chương trình và quy chế tuyển sinh đại học, cao đẳng.

Theo dự thảo, lộ trình thu hẹp phương thức xét tuyển được thiết kế theo từng giai đoạn rõ ràng: Năm 2027, mỗi ngành/chương trình đào tạo áp dụng tối đa 03 phương thức xét tuyển; đến năm 2028 sẽ giảm xuống còn 01 phương thức duy nhất (chế độ xét tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào giới hạn này). Ở cấp cơ sở đào tạo, các trường vẫn được sử dụng tối đa 05 phương thức cho toàn trường. Quy định này nhằm giúp mỗi ngành chủ động lựa chọn công cụ đánh giá phù hợp nhất, thay vì áp đặt một kết quả chung cho tất cả các ngành.

Thực tế công tác tuyển sinh giai đoạn 2022-2026 cho thấy, chỉ có 36,4% lượt chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức; điểm học bạ ở nhiều nơi chênh lệch khá xa so với điểm thi tốt nghiệp THPT, và hơn 2.000 chương trình có mức chênh lệch giữa các phương thức từ 3 điểm trở lên. Việc chia một ngành thành quá nhiều "cửa" xét tuyển khi các thang đo chưa tương đương đã làm giảm tính công bằng giữa các thí sinh.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026 tại Hà Nội. Ảnh: TL

Đại diện Bộ GD&ĐT khẳng định, việc giảm số phương thức xét tuyển nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận bình đẳng, yêu cầu các cơ sở đào tạo công khai tiêu chí, sử dụng thang điểm chung minh bạch. Các kết quả thi riêng, học bạ hay chứng chỉ quốc tế vẫn có thể được tích hợp nếu được cấu trúc rõ ràng trong phương thức công bố.

Phụ huynh và học sinh kiến nghị lộ trình chuyển tiếp phù hợp

Dù ủng hộ chủ trương nâng cao chất lượng và tính thực chất trong tuyển sinh, phụ huynh và thí sinh vẫn mong muốn các cơ quan quản lý và các trường đại học sớm cụ thể hóa phương án triển khai.

Chị Nguyễn Hạnh Chi (phụ huynh có hai con đang học lớp 10 và 12 tại phường Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ: "Học tập và thi cử là cả một quá trình tích lũy lâu dài của học sinh và định hướng của gia đình. Việc thay đổi phương thức xét tuyển nếu diễn ra quá nhanh hoặc thiếu lộ trình chuẩn bị dài hơi sẽ khiến các em rơi vào thế thụ động. Phụ huynh rất mong Bộ GD&ĐT duy trì sự ổn định chính sách và sớm công bố định hướng chi tiết theo từng năm để gia đình và nhà trường chủ động đồng hành cùng các con".

Cùng chung mối quan tâm, anh Hà Thế Phương (tỉnh Phú Thọ) cho rằng, điều quan trọng nhất hiện nay là tính minh bạch và ổn định. Khi mỗi ngành dự kiến thu hẹp phương thức xét tuyển, cơ quan quản lý và các cơ sở giáo dục cần sớm công khai danh mục phương thức áp dụng cho từng ngành để phụ huynh và học sinh có cơ sở đầu tư thời gian, công sức hợp lý.

Ở góc độ người trong cuộc, em Phạm Đức (học sinh lớp 12 tại Hà Nội) bày tỏ, việc chuẩn bị cho kỳ thi đại học thường được học sinh lên kế hoạch ngay từ đầu cấp THPT, bao gồm việc ôn luyện bài thi đánh giá năng lực hoặc các chứng chỉ bổ trợ.

"Nhiều bạn bè em đồng tình việc siết chặt các phương thức xét tuyển chưa thực sự tương đồng như xét học bạ. Tuy nhiên, việc thu hẹp phương thức cần có khoảng thời gian chuyển tiếp đủ dài và thông báo sớm để không gây xáo trộn đến tâm lý cũng như lộ trình học tập của học sinh các lứa kế tiếp", Đức bày tỏ.

Trong khi đó, em Khổng An Trường (học sinh lớp 11 tại phường Hà Đông, Hà Nội) cho rằng: "Việc quy định mỗi ngành chỉ dùng 1 phương thức có ưu điểm là giúp thí sinh không phải quay cuồng đăng ký quá nhiều kỳ thi khác nhau.

Tuy nhiên, nếu một ngành cắt bỏ hoàn toàn việc kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ hay bài thi đánh giá năng lực thì những bạn đã dành 1–2 năm qua để ôn luyện sẽ rất hẫng hẫng. Vì vậy, điều chúng em cần nhất lúc này là danh mục phương thức cụ thể của từng trường để kịp thời điều chỉnh trọng tâm học tập".

Bên cạnh lo ngại về lộ trình chuẩn bị, yếu tố bình đẳng trong cơ hội tiếp cận cũng được học sinh địa phương quan tâm. Em Bùi Hoàng Anh (học sinh lớp 11 tại tỉnh Ninh Bình) chia sẻ: "Nếu ngành em yêu thích lại lựa chọn phương thức xét tuyển riêng mà trường THPT ở địa phương chưa có điều kiện đáp ứng tốt, cơ hội của chúng em sẽ bị ảnh hưởng. Em mong các trường đại học khi lựa chọn phương thức duy nhất cho từng ngành cần tính toán đến tính phổ quát để học sinh ở mọi vùng miền đều có cơ hội tiếp cận bình đẳng".

Việc đổi mới công tác tuyển sinh là bước đi cần thiết để đảm bảo tính thực chất và công bằng trong giáo dục đại học. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, sự đồng hành, công bố sớm thông tin và lộ trình áp dụng hợp lý từ phía cơ quan quản lý sẽ là chìa khóa giúp phụ huynh, học sinh giải tỏa áp lực và chủ động trước những thay đổi quan trọng.