Thu hẹp khoảng trống kỹ năng của sinh viên mới ra trường với thị trường lao động

Công ty TNHH Hệ thống dây dẫn Sumi Việt Nam thường xuyên có nhu cầu tuyển dụng lao động nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ đơn hàng.

Tốt nghiệp Trường Đại học Ngoại thương (Hà Nội), chuyên ngành Kinh tế với tấm bằng loại Giỏi, chứng chỉ IELTS 7.5, phù hợp với tiêu chí tuyển dụng của nhiều doanh nghiệp, anh N.Đ.D (phường Phủ Lý) kỳ vọng sẽ nhanh chóng tìm được việc làm tại các doanh nghiệp trong khu công nghiệp (KCN) của tỉnh. Sau khi hoàn thành hồ sơ, anh D. lần lượt nộp đơn xin việc vào một số doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại các KCN Đồng Văn I, Đồng Văn II, Đồng Văn III, KCN Thanh Liêm… Anh tham gia các vòng phỏng vấn với mong muốn tìm được công việc đúng chuyên ngành đào tạo để có cơ hội phát triển tốt hơn.

Tuy nhiên, sau mỗi lần phỏng vấn, câu trả lời anh D. nhận được từ các doanh nghiệp vẫn là chưa phù hợp với yêu cầu tuyển dụng. Kiểm điểm lại các lần phỏng vấn, anh D. tự nhận thấy không phải lỗi về kiến thức chuyên môn mà là ở năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế qua cách trả lời xử lý tình huống mà nhà tuyển dụng đưa ra. Những câu hỏi về cách xử lý một tình huống cụ thể: Phương pháp phối hợp với đồng nghiệp, cách sắp xếp công việc khi cùng lúc được giao nhiều nhiệm vụ hay cách ứng xử khi có vấn đề phát sinh… khiến sinh viên mới tốt nghiệp như anh D. không dễ trả lời.

Câu chuyện của anh D. không phải là trường hợp cá biệt. Bước vào doanh nghiệp, nhiều sinh viên mới tốt nghiệp nhận ra rằng những gì doanh nghiệp cần không chỉ là người có bảng điểm đẹp. Nhà tuyển dụng cần người lao động có thể bắt tay ngay vào công việc, có tinh thần phối hợp với tập thể, làm việc nhóm, tuân thủ quy trình, chịu được áp lực lớn của công việc và chủ động tìm cách giải quyết vấn đề…

Trao đổi về vấn đề này, ông Toyama Noriyuki, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hệ thống dây dẫn Sumi Việt Nam cho biết: Sumi Việt Nam có 3 nhà máy đặt tại Ninh Bình gồm: Nhà máy ở KCN Đồng Văn II (phường Đồng Văn), KCN Thanh Liêm (phường Châu Sơn) và KCN Bảo Minh (xã Liên Minh) với tổng số trên 12 nghìn cán bộ, nhân viên, người lao động; trong đó khoảng 300 cán bộ, nhân viên văn phòng. Trong quá trình hoạt động tại tỉnh, Sumi Việt Nam không ngừng mở rộng về quy mô sản xuất, số đơn hàng gia tăng nhanh. Do đó, doanh nghiệp thường xuyên có nhu cầu tuyển dụng bổ sung nhân viên ở các vị trí. Tuy nhiên, thực tế trong quá trình tuyển dụng, doanh nghiệp từng gặp nhiều trường hợp ứng viên có hồ sơ rất tốt nhưng khi bước vào công việc thực tế lại chưa đáp ứng được yêu cầu. Có những bạn sở hữu chứng chỉ IELTS 7.0-8.0, tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc tại các trường đại học có tiếng của Việt Nam nhưng vẫn gặp khó khăn, lúng túng khi chính thức vào làm việc.

Chia sẻ của ông Toyama Noriyuki, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hệ thống dây dẫn Sumi Việt Nam cũng là phản ánh chung của nhiều doanh nghiệp hiện nay, nhất là doanh nghiệp FDI tại các khu, cụm công nghiệp trong tỉnh. Không chỉ khó ở khâu tuyển dụng, một bộ phận lao động trẻ sau khi được nhận vào làm cũng chưa thể thích nghi với công việc. Theo bộ phận tuyển dụng của Công ty TNHH Wistron InfoComm (Việt Nam), KCN Đồng Văn III (phường Tiên Sơn), có những nhân viên trẻ sau một thời gian làm việc đã xin nghỉ với lý do không chịu được áp lực hoặc không đáp ứng được yêu cầu công việc. Áp lực ở đây không chỉ là khối lượng công việc mà còn là yêu cầu về tiến độ, chất lượng, tính chính xác, kỷ luật và khả năng phối hợp trong một dây chuyền, hệ thống vận hành liên tục.

Tại nhiều doanh nghiệp, quy mô sản xuất lớn kéo theo nhu cầu cao về nhân lực, đồng nghĩa với cơ hội việc làm dành cho lao động trẻ không thiếu. Tuy nhiên, nhiều sinh viên ra trường với tấm bằng đẹp, đúng chuyên ngành lại vẫn không tìm được việc làm. Nghịch lý này cho thấy vấn đề không phải là thị trường việc làm bão hòa mà ở chỗ giữa nhu cầu tuyển dụng và năng lực thực tế của người tìm việc vẫn tồn tại khoảng cách. Một trong những hạn chế dễ nhận thấy là kỹ năng giao tiếp, khả năng vận dụng kiến thức để xử lý tình huống thực tiễn... Cùng với đó là khả năng chịu áp lực và thích ứng. Môi trường làm việc thực tế khác với học đường; khi đi làm việc kết quả công việc được đo bằng tiến độ, chất lượng và hiệu quả cụ thể từng ngày, từng tháng... Những yêu cầu này có thể khiến người mới đi làm cảm thấy vô cùng áp lực, khó thích nghi, nhất là khi chưa có kinh nghiệm tổ chức công việc và chưa hình thành tác phong nghề nghiệp.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu đối với lao động trẻ ngày càng cao, bên cạnh kiến thức chuyên môn, người lao động cần có kỹ năng mềm, khả năng sử dụng công nghệ, cập nhật công cụ mới và thích ứng với phương thức làm việc thay đổi nhanh chóng. Vì vậy, việc thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động, khả năng thực hành cần được quan tâm ngay từ trên giảng đường. Cơ cấu chương trình đào tạo cần tăng tính thực hành, đưa tình huống thực tế vào nội dung học tập; tổ chức nhiều hình thức hoạt động tạo cơ hội để sinh viên rèn luyện các kỹ năng “mềm” như: làm việc nhóm, thuyết trình, giải quyết vấn đề... Doanh nghiệp cũng cần tham gia sâu hơn vào hoạt động đào tạo thông qua chia sẻ nhu cầu tuyển dụng, phối hợp cơ sở đào tạo trong tổ chức tham quan, thực tập, trải nghiệm nghề nghiệp và hướng dẫn kỹ năng cho sinh viên.

Với sinh viên - các ứng viên việc làm tương lai cần nâng cao nhận thức về thị trường lao động, việc làm, chủ động trang bị các điều kiện “cần” và “đủ” ngay trong quá trình học. Đó là chủ động tích lũy trải nghiệm nghề nghiệp, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian, năng lực ngoại ngữ, công nghệ; hình thành thái độ nghiêm túc với công việc và tinh thần sẵn sàng học hỏi.

Rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết trên giảng đường và thực tiễn công việc là yếu tố quan trọng để sinh viên mới tốt nghiệp đáp ứng được nhu cầu của nhà tuyển dụng. Việc này đòi hỏi phải được thực hiện sớm ngay từ quá trình đào tạo và phải được phối hợp đồng bộ các bên liên quan: cơ sở đào tạo, người học và người sử dụng. Trong đó trọng tâm chính mỗi người trẻ trên hành trình bước từ giảng đường ra thị trường lao động cần chủ động nhận thức rõ những trở ngại để có kế hoạch cụ thể cho bản thân.