Thu hẹp khoảng trống tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi

Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội.

Buổi sáng, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra một số dự án; thảo luận về Kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; Kết quả tiếp công dân, xử lý đơn, thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026.

Thảo luận về kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh (Đoàn ĐBQH Thanh Hóa) cho rằng: Các kiến nghị liên quan đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vẫn phản ánh những vướng mắc thiết thân về hạ tầng, giáo dục, y tế, đất đai và sinh kế; cùng tình trạng chậm ban hành hướng dẫn, chính sách thiếu đồng bộ và một số câu trả lời chưa rõ lộ trình xử lý. Vì vậy, hiệu quả giải quyết kiến nghị cần được nhìn nhận bằng những chuyển biến thực chất trong đời sống người dân.

Theo đại biểu, các Chương trình mục tiêu quốc gia đã và đang tạo nên những đổi thay vượt bậc trong đời sống đồng bào vùng cao. Tuy nhiên, có nơi, đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao vẫn thiếu hụt đồng thời về hạ tầng, y tế, giáo dục, dinh dưỡng và sinh kế. Từ những trăn trở đó, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh kiến nghị 4 nhóm giải pháp nhằm thu hẹp khoảng trống tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh, Đoàn ĐBQH Thanh Hóa. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội.

Thứ nhất, phân bổ nguồn vốn theo mức độ thiếu hụt của từng thôn, bản; gắn hỗ trợ nhà ở, đất đai với sinh kế và hạ tầng thiết yếu.

Thay vì phân bổ bình quân theo đơn vị hành chính, cần xây dựng bản đồ thiếu hụt đến từng thôn, bản, nhóm hộ để xác định đúng nhu cầu và thứ tự ưu tiên. Chú trọng đầu tư công trình cấp nước tập trung, bể trữ nước, hệ thống cấp nước sinh hoạt an toàn; tính đến chi phí vận chuyển đặc thù khi thực hiện chính sách xóa nhà tạm tại những nơi không có đường xe cơ giới. Đặc biệt, cần triển khai cơ chế “Gói hỗ trợ tích hợp 3 trong 1”, kết hợp hỗ trợ nhà ở, đất ở hoặc đất sản xuất với cây, con giống, nước tưới, kỹ thuật và kết nối tiêu thụ, bảo đảm người dân có điều kiện ổn định cuộc sống và phát triển sản xuất.

Thứ hai, củng cố y tế, giáo dục cơ sở, chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc cộng đồng.

Cần nâng cao năng lực trạm y tế, trang bị thiết bị sơ cứu, cấp cứu và thuốc thiết yếu; tổ chức đội y tế lưu động, khám thai định kỳ tại bản, quản lý sản phụ có nguy cơ cao, tập huấn cho bà đỡ cộng đồng và xây dựng phương án cấp cứu sản khoa kịp thời. Đồng thời, phát triển mạng lưới phát hiện sớm, tư vấn, hỗ trợ tâm lý bằng tiếng dân tộc; nâng cao chất lượng dinh dưỡng bán trú, phòng chống tảo hôn và lao động chưa thành niên.

Thứ ba, đưa chính sách sinh kế và khởi nghiệp đến tận bản làng, giải quyết bài toán đầu ra.

Mở rộng đối tượng hỗ trợ khởi nghiệp đến phụ nữ, thanh niên, tổ hợp tác, hợp tác xã; hình thành các “Vườn ươm khởi nghiệp thực địa” tại địa phương. Việc hỗ trợ cần thực hiện theo chuỗi, từ cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm nghiệm, xây dựng nhãn hiệu đến truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường. Cùng với đó, nghiên cứu cơ chế ưu tiên mua sắm công đối với sản phẩm địa phương đạt chuẩn, mở rộng tín dụng tín chấp cho các phương án sản xuất khả thi.

Thứ tư, nâng cao năng lực thực thi chính sách ở cấp xã.

Cần đơn giản hóa thủ tục, xây dựng sổ tay hướng dẫn bằng hình ảnh; thành lập tổ công tác liên ngành cấp tỉnh trực tiếp xuống thôn, bản để hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, đồng hành cùng cán bộ xã trong hai năm đầu phân cấp. Việc giao quyền cần gắn với năng lực thực tế của từng địa phương; những xã còn hạn chế phải được hỗ trợ chuyên môn, tránh để cán bộ cơ sở đơn độc trước các vướng mắc về thủ tục và tài chính.

Theo đại biểu, hiệu quả các chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ được đo bằng số lượng công trình hay tỷ lệ giải ngân, mà phải bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống: người dân có nước sạch, có đường đi; trẻ em được bảo đảm dinh dưỡng, đến trường; phụ nữ được sinh nở an toàn; người gặp khủng hoảng được hỗ trợ kịp thời và mỗi gia đình có sinh kế để vươn lên.

Đại biểu đề nghị Chính phủ sớm cụ thể hóa các giải pháp trong tổ chức thực hiện chương trình, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, giải quyết đúng nhu cầu, từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, không để người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi bị bỏ lại phía sau.

Buổi chiều, Quốc hội tiếp tục họp phiên toàn thể tại hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ; thảo luận ở Hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Sau đó, Quốc hội thảo luận ở Tổ về việc điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ.