'Thủ phạm' khiến TP.HCM hứng gần 4.000 tia sét

Ngày 30/9, TP.HCM ghi nhận 2.573 cú sét, trong đó 1.457 tia giáng xuống mặt đất. Đây là ngày có số lần sét đánh nhiều thứ hai tại thành phố kể từ đầu năm 2025, chỉ sau ngày 10/5/2025 với khoảng 5.000 lần sét trong 24 giờ, theo thống kê của Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

Sang ngày 1/10, TP.HCM tiếp tục hứng 1.237 cú sét, đánh xuống đất gần một nửa. Khu vực Phú Giáo (Bình Dương cũ) ghi nhận gần 1.200 lần sét trong khoảng 5 giờ. Riêng xã Bình Mỹ có 464 lần sét trong 3 giờ.

Dông sét tập trung nhiều ở khu vực phía tây bắc và đông nam thành phố, gồm Bình Dương, Củ Chi và Bình Chánh cũ.

Nguyên nhân TP.HCM xuất hiện dày đặc sấm sét

Theo Cục Khí tượng Thủy văn, đợt sét dày đặc trong 2 ngày qua hình thành khi nhiễu động khí quyển trên cao kết hợp hội tụ gió và rãnh áp thấp, tạo điều kiện cho các đám mây đối lưu phát triển mạnh. Trong môi trường có độ ẩm cao và không khí bất ổn, điện tích dễ tích tụ trong các đám mây dông, sau đó xảy ra phóng điện tạo thành sét.

Cục giải thích dông là hiện tượng khí quyển phức tạp, trong đó các dòng đối lưu mạnh bên trong mây giúp hình thành và phân tách điện tích. Khi xảy ra phóng điện giữa mây với mặt đất, hiện tượng đó được gọi là sét. Dông thường đi kèm mưa lớn, gió mạnh và có thể xuất hiện mưa đá.

3 tia sét đánh cùng lúc ngày 1/10, được nhìn từ hướng cầu Phú Mỹ. Ảnh: Anh Tú.

Với Nam Bộ, theo ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, quá trình hình thành dông còn được hỗ trợ bởi nền nhiệt cao và lượng ẩm lớn.

Ban ngày, mặt đất hấp thụ nhiệt khiến không khí gần mặt đất nóng lên. Khi các khối khí ẩm từ biển di chuyển vào gặp nền nhiệt cao, không khí trở nên bất ổn và có xu hướng chuyển động mạnh theo chiều thẳng đứng. Nếu gặp thêm nhiễu động hoặc hội tụ gió trên cao, các đám mây đối lưu có thể phát triển nhanh.

Đây cũng là lý do một ngày có thể xuất hiện những khoảng thời gian trời khá oi, sau đó mưa dông đến rất nhanh. Trong các đám mây đối lưu phát triển mạnh, sự va chạm giữa các hạt nước, tinh thể băng và các hạt mưa đá nhỏ làm điện tích được phân tách. Khi chênh lệch điện thế đủ lớn, phóng điện xảy ra trong mây hoặc từ mây xuống mặt đất.

Trong hai ngày 30/9 và 1/10, các điều kiện này cùng xuất hiện trên khu vực Nam Bộ, khiến hoạt động đối lưu mạnh hơn và mật độ sét tăng cao.

Việt Nam nằm trong khu vực có hoạt động dông sét mạnh của châu Á. Theo Cục Khí tượng Thủy văn, nước ta trung bình có khoảng 100 ngày dông và 250 giờ dông mỗi năm, với khoảng 2 triệu cú sét. Đồng bằng Nam Bộ là một trong những khu vực có tần suất sét tương đối cao.

TP.HCM hứng 3.810 tia sét trong hai ngày 30/9 và 1/10, trong đó hơn 2.000 tia đánh xuống mặt đất. Ảnh: Anh Tú.

Mưa dông còn kéo dài, người dân cần lưu ý

Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, từ nay đến ngày 4/10, TP.HCM tiếp tục có nắng khá mạnh vào ban ngày, sau đó xuất hiện mưa rào và dông vào chiều tối. Cơ quan khí tượng cảnh báo khả năng xuất hiện mưa lớn cục bộ kèm dông sét do đối lưu nhiệt. Đến khoảng 5-6/10, mưa được dự báo tăng cả về diện và lượng khi dải hội tụ nhiệt đới có khả năng hình thành và hoạt động mạnh dần ở phía Nam.

Riêng ngày 3/10, dự báo TP.HCM có mưa rào, một số nơi mưa to, tập trung vào chiều tối; có nơi lượng mưa có thể trên 70 mm. Đợt mưa có khả năng kéo dài nhiều ngày, đi kèm nguy cơ ngập, lốc, sét và gió giật mạnh.

Ngay cả khi lượng mưa toàn thành phố không lớn, các ổ mây đối lưu phát triển cục bộ vẫn có thể gây mưa rất to kèm sét trong thời gian ngắn, vì vậy người dân cần chủ động theo dõi diễn biến thời tiết trong ngày.

Tình trạng ùn ứ tại ngã tư Hàng Xanh ngày 1/10. Ảnh: Duy Hiệu.

Các khu vực thấp trũng, ven sông, kênh rạch và những nơi hệ thống thoát nước kém tiếp tục có nguy cơ ngập khi mưa lớn. Khi thấy trời chuyển tối, mây dông phát triển nhanh, gió đổi hướng hoặc bắt đầu xuất hiện sấm chớp, người đang ở ngoài trời nên tìm nơi trú ẩn kiên cố càng sớm càng tốt, thay vì chờ đến khi mưa lớn mới tìm chỗ tránh. Nhà kiên cố hoặc ôtô kín là những nơi trú ẩn phù hợp hơn so với mái hiên, chòi tạm hay điểm dừng ngoài trời.

Đặc biệt, không nên trú dưới cây cao, cột điện, trạm biến áp, biển quảng cáo, công trình tạm hoặc những vị trí cao và trống trải. Đây là những vị trí có thể làm tăng nguy cơ bị sét đánh trực tiếp hoặc chịu dòng điện truyền qua vật thể.

Nếu đang đi xe máy và gặp dông sét, người dân nên chủ động tìm một tòa nhà hoặc nơi trú ẩn an toàn, không tiếp tục di chuyển trên đoạn đường trống trải. Trường hợp chưa thể tìm được chỗ trú ngay, cần tránh xa cây lớn, hàng rào kim loại, cột điện và các vật thể cao.

Ở trong nhà cũng không có nghĩa là hoàn toàn loại bỏ nguy cơ. Khi có dông sét, nên tránh đứng sát cửa sổ, cửa ra vào, khu vực ẩm ướt và các thiết bị điện; hạn chế sử dụng các thiết bị điện không cần thiết. Nếu nhà bị ngập, cần ngắt cầu dao điện từ vị trí an toàn, không chạm vào ổ cắm, dây điện hoặc thiết bị điện đang bị ướt.

Người dân cũng không nên tắm, rửa hoặc tiếp xúc nhiều với đường ống nước khi dông sét đang xảy ra, bởi hệ thống ống nước và nước có thể dẫn điện.

Với người đang di chuyển ngoài đường, một dấu hiệu đặc biệt cần chú ý là tóc hoặc lông trên cơ thể dựng lên. Đây có thể là dấu hiệu điện trường mạnh xuất hiện quanh người, báo hiệu nguy cơ sét đánh. Khi đó cần lập tức hạ thấp người, chụm chân, giảm tối đa diện tích tiếp xúc với mặt đất và tìm nơi trú ẩn ngay khi có thể.