'Thủ phủ tóc giả' trị giá 1,7 tỷ USD ở Trung Quốc

Ngành tóc tại thành phố Hứa Xương (tỉnh Hà Nam, Trung Quốc) được hình thành từ thế kỷ XVI. Bắt đầu với các đạo cụ sân khấu, thành phố hiện được mệnh danh là “thủ phủ tóc giả của thế giới”. Khoảng 60% tóc giả trên thị trường toàn cầu có nguồn gốc từ Hứa Xương.

Theo cơ quan thương mại địa phương, tổng giá trị xuất nhập khẩu của ngành đạt 11,56 tỷ NDT (1,72 tỷ USD) trong nửa đầu năm 2026, tăng gần 11% so với cùng kỳ năm trước. Quận Kiến An, trung tâm của ngành, có 311 doanh nghiệp ngoại thương xuất khẩu sản phẩm tóc.

Tuy nhiên, phía sau tốc độ tăng trưởng là những áp lực ngày càng rõ về lợi nhuận và nhân lực, theo Sixth Tone.

Hơn một thế kỷ hình thành ngành tóc

Theo tư liệu lịch sử địa phương, người dân Hứa Xương bắt đầu thu gom tóc người từ thời nhà Minh (1368-1644), dùng để làm đạo cụ sân khấu và râu giả. Năm 1900, Bai Xihe, người làng Quandian, hợp tác với một thương nhân Đức thành lập điểm buôn bán tóc. Người dân sau đó đi khắp Trung Quốc tìm nguồn tóc, đưa nguyên liệu về Jian’an.

Đến thập niên 1930, Hứa Xương có hàng chục xưởng sản xuất tóc đã qua xử lý, gọi là “dangfa”, rồi vận chuyển qua Thanh Đảo, Vũ Hán tới các thị trường quốc tế như Nhật Bản, Philippines. Nhiều gia đình nông thôn mở xưởng nhỏ tại nhà. Đàn ông đi thu gom tóc, trong khi phụ nữ phân loại, thắt từng sợi để làm tóc giả. Công đoạn thủ công này cần ít nhất 6 tháng để thành thạo.

“Không có hệ sinh thái công nghiệp nào hình thành chỉ sau một đêm”, Tian Liangjun, Phó chủ tịch Hiệp hội Sản phẩm Tóc Xuchang, nói. Theo ông, ngành tóc địa phương đã tích lũy hơn một thế kỷ về nguyên liệu, nhân lực, công nghệ, thị trường và hệ thống ngành phụ trợ.

Các công nhân tạo kiểu tóc giả tại một nhà máy ở Hứa Xương, tỉnh Hà Nam. Ảnh: VCG.

Khi Trung Quốc mở cửa kinh tế vào cuối thập niên 1970 và đầu 1980, Hứa Xương có nguồn nguyên liệu và năng lực sản xuất nhưng chưa kiểm soát được thị trường nước ngoài. Các công ty Hàn Quốc mua tóc và sản phẩm bán thành phẩm từ Hứa Xương, sau đó bán tóc giả hoàn chỉnh tại Mỹ. Doanh nghiệp Trung Quốc chủ yếu nhận gia công với lợi nhuận thấp.

Bước ngoặt đến năm 1990, khi doanh nhân Zheng Youquan thành lập Xuchang Hair Products General Factory và đưa địa phương sang sản xuất tóc giả hoàn chỉnh. Nhà máy của Zheng cũng tự chế tạo máy may 3 đầu, thiết bị cốt lõi nhưng chưa được sản xuất tại Trung Quốc.

Sau đó, Zheng thành lập Rebecca Hair, liên doanh Trung - Mỹ với Sina International Corp., và tiến vào thị trường Bắc Mỹ. Năm 2003, Rebecca trở thành doanh nghiệp sản phẩm tóc đầu tiên niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thượng Hải.

Theo Tian, đây là bước chuyển giúp Hứa Xương từ trung tâm buôn bán nguyên liệu thành cứ điểm sản xuất tóc giả hoàn chỉnh.

Thương mại điện tử tác động thế nào?

Một bước ngoặt khác xuất hiện từ giữa thập niên 2010, khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển. Các nền tảng như AliExpress và Amazon giúp doanh nghiệp Hứa Xương bỏ qua trung gian, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng nước ngoài và xây dựng thương hiệu riêng.

UNice, thương hiệu chuyên về sản phẩm tóc dành cho phụ nữ da màu và người Mỹ Latin, bắt đầu kinh doanh trên nhiều nền tảng từ năm 2014, sau đó mở website riêng.

“Chúng tôi quyết định xây dựng thương hiệu riêng và đăng ký nhãn hiệu tại Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Mỹ”, Wang Qi, người làm việc cho thương hiệu, nói.

Một nhân viên của Công ty TNHH Sản phẩm Tóc Henan Rebecca giới thiệu một bộ tóc giả thông qua livestream ở Hứa Xương (Trung Quốc) hồi tháng 3/2023. Ảnh: Xinhua/Li An.

Một số doanh nghiệp cũng mở kho hàng ở nước ngoài để giảm chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian giao hàng.

Bo Luwen, chủ một doanh nghiệp tóc giả ở Jian’an, cho biết năm 2025, tổng mức thuế bổ sung mà Mỹ áp lên sản phẩm tóc Trung Quốc có thời điểm lên tới 145%. Trong khi một số nhà máy phải đóng cửa vì không thể vận chuyển hàng, doanh nghiệp của ông có sẵn hàng trong các kho tại Mỹ nên ít chịu tác động hơn.

OQ Hair, thương hiệu trực tuyến chuyên về sản phẩm tóc người 100%, ra mắt tóc giả không keo vào năm 2023. Một video quảng bá thu hút 3 triệu lượt xem, góp phần giúp công ty đạt doanh thu hơn 10 triệu NDT (khoảng 1,49 triệu USD) trong 6 tháng.

“Sự trỗi dậy của thương mại điện tử xuyên biên giới hoàn toàn phá vỡ thế độc quyền của Hàn Quốc về các kênh phân phối”, Tian nói. Theo ông, doanh nghiệp Hứa Xương từ gia công chuyển sang xây dựng thương hiệu riêng, từ thế bị động sang chủ động.

Thương mại điện tử giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường nhưng cũng tạo ra áp lực mới. Tian cho biết Amazon, AliExpress và Temu thu hoa hồng 5-20%. Các khoản phí này tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận vốn mỏng của doanh nghiệp.

Tian Liangjun giới thiệu các mẫu tóc giả dành cho khách hàng nước ngoài tại Triển lãm Tóc Xuchang ở Hứa Xương, tỉnh Hà Nam. Ảnh: Cheng Ting/The Paper.

Ngành tóc cũng đối mặt tình trạng thiếu nhân lực. Nhiều công đoạn sản xuất vẫn cần lao động thủ công, trong khi ngày càng ít người muốn làm việc tại các nhà máy ở Hứa Xương, đặc biệt là người trẻ.

Một số doanh nghiệp trả 8.000 NDT/tháng (khoảng 1.190 USD) cho công nhân trực tiếp nhưng vẫn khó tuyển đủ người. Một bộ tóc giả may thủ công cần khoảng một tuần để hoàn thành. Máy móc chưa thể thay thế hoàn toàn công đoạn thắt tóc bằng tay. Khi những người thợ lớn tuổi dần rời ngành, một số công đoạn đòi hỏi kỹ năng cao được thuê gia công ở nước ngoài.

Trước sức ép này, nhiều doanh nghiệp chuyển hướng khỏi cuộc chiến giá ở phân khúc thấp, tập trung vào sản phẩm cao cấp và có thương hiệu. Các doanh nghiệp lớn cũng tăng đầu tư nghiên cứu và phát triển, hướng tới tự động hóa.

Bên cạnh sản xuất, Hứa Xương còn có Hair Expo City, khu chợ chuyên về tóc giả thành lập năm 2022. Tại đây, sản phẩm trải dài từ tóc giả tổng hợp giá vài chục NDT đến mũ tóc giả làm thủ công từ 100% tóc người thật, có giá hơn 10.000 NDT (khoảng 1.490 USD).

Doanh số hàng năm của khu chợ, bao gồm thương mại điện tử, đạt khoảng 200 triệu NDT (khoảng 29,8 triệu USD). Phần lớn khách hàng đến từ các khu vực khác của Trung Quốc, song số người mua nước ngoài cũng đang tăng.

“Chúng tôi muốn khách hàng trên toàn thế giới biết rằng khi cần mua tóc giả, Hứa Xương là nơi họ nên đến”, Tian nói.