Thúc đẩy tiếp cận Luật thông tin trong bảo vệ môi trường

Người dân thôn An Trạch, xã Hòa Tiến thường xuyên dùng thiết bị đo nhanh để giám sát chất lượng nước sông Yên. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Sử dụng dữ liệu cho đời sống

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 bổ sung thêm nhiều nhóm thông tin phải được công khai, trong đó có thông tin về chất lượng môi trường, ô nhiễm môi trường; thông tin về các nguồn thải vào môi trường nước mặt và các nguồn có nguy cơ gây ra sự cố môi trường...

Luật cũng quy định phải công khai kết quả quan trắc chất lượng môi trường đất, không khí, nước mặt, nước dưới đất, nước biển, trầm tích, môi trường thủy sinh của nguồn nước mặt.

Tuy vậy, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng còn thiếu các trạm quan trắc cũng như thiếu thông tin về chất lượng nước mặt tại một số đoạn sông, hồ đang được khai thác phục vụ sinh hoạt, sản xuất.

Trước tình hình đó, Trung tâm Nghiên cứu môi trường và cộng đồng phối hợp các đơn vị, địa phương triển khai dự án “Thúc đẩy hiệu quả sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường và quản lý bền vững tài nguyên nước tại thành phố Đà Nẵng”. Trong đó có phổ biến Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tại một số địa phương và hỗ trợ thiết bị đo nhanh chất lượng nước cũng như hướng dẫn kỹ thuật cho người dân để tự đo, ghi chép, cập nhật thông tin chất lượng nước mặt.

Ông Tán Kim, Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Hòa Vang cho hay, 21 hộ trồng ớt tại thôn Bồ Bản đã được phổ biến về Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 và áp dụng các quy định mới để thực hiện trách nhiệm, quyền, nghĩa vụ của mình cũng như thay đổi cách tiếp cận trong sản xuất nông nghiệp.

Hiện có 16 hộ dân đã sử dụng được thiết bị đo, đọc được các chỉ số cơ bản của chất lượng nguồn nước và sử dụng dữ liệu này phục vụ trồng ớt. Người trồng ớt sẽ tiếp tục duy trì việc đo, ghi chép kết quả chất lượng nước tưới và dùng dữ liệu này để giám sát, phục vụ sản xuất cũng như trao đổi với các cơ quan chức năng về giải pháp đối với nguồn nước tưới bị nhiễm phèn, mặn.

Người dân thôn Bồ Bản, xã Hòa Vang đo chất lượng nước trước khi tưới cho cây ớt. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Bà Đặng Thị Lý, Trưởng ban công tác mặt trận thôn An Trạch (xã Hòa Tiến) nhìn nhận, trước đây, người dân chưa có công cụ cũng như hoạt động để theo dõi chất lượng nước sông Yên, nguồn nước quan trọng phục vụ sinh hoạt và sản xuất của người dân trong thôn.

Sau khi tham gia các buổi phổ biến Luật Tiếp cận thông tin và tập huấn kỹ năng đo, giám sát nguồn nước, định kỳ, 5 hộ gia đình đã chủ động sử dụng bộ dụng cụ đo nhanh để theo dõi chất lượng nước tại các điểm trên sông Yên và ghi chép kết quả. Hoạt động này góp phần hình thành thói quen cộng đồng cùng theo dõi và bảo vệ nguồn nước.

Tại thôn Thái Lai (xã Bà Nà), Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 được phổ biến lồng ghép với truyền thông về làm sạch hồ Bàu Trai nhằm cải tạo “điểm nóng” môi trường này.

Ông Hồ Văn Hiệp, Trưởng thôn Thái Lai nhìn nhận, sau khi được tổ chức phổ biến 2 đợt về Luật Tiếp cận thông tin với sự tham gia của hơn 100 lượt hộ dân sinh sống gần hồ Bàu Trai, người dân hiểu rõ hơn quyền được tiếp cận thông tin, chỉ tiêu về môi trường sống nói chung và chất lượng nước mặt nói riêng cùng các kênh phản ánh thông tin về môi trường. Đồng thời, nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm của mình, tích cực hơn trong việc giữ gìn cảnh quan và vệ sinh môi trường.

Góp phần xây dựng thành phố môi trường

Việc triển khai thi hành Luật Tiếp cận thông tin trong các hoạt động bảo vệ môi trường, giám sát nguồn nước nói trên còn hướng đến góp phần thực hiện 2 mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng của Đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” giai đoạn 2021 - 2030 là phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm môi trường và tăng cường năng lực, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 đang được phổ biến lồng ghép trong các chương trình tuyên truyền bảo vệ môi trường. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Bà Huỳnh Thị Liễu Hoa, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng thông tin, trong quá trình phổ biến, tuyên truyền những điểm mới của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, đơn vị nhấn mạnh đến 3 nhóm thông tin chính mà người dân cần quan tâm về môi trường, gồm: nhóm thông tin về hiện trạng môi trường nơi đang sinh sống cùng nguồn gây ô nhiễm hoặc các sự cố môi trường phát sinh; nhóm thông tin về nguồn nước và nguy cơ xả thải, các nguồn xả thải cùng kết quả quan trắc, thông tin cảnh báo; nhóm thông tin về rủi ro khí hậu, thiên tai.

Theo bà Hoa, khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc cảnh báo, người dân cần thực hiện 3 việc chính là ghi nhận thông tin, phản ánh để xử lý; tra cứu hoặc yêu cầu thông tin về chất lượng môi trường, nguồn nước hoặc các cảnh báo thiên tai… và chủ động ứng phó. “Khi người dân biết, tiếp cận thông tin theo quy định của pháp luật sẽ biết cách hành động và cùng cộng đồng bảo vệ môi trường nói chung và nguồn nước nói riêng”, bà Hoa nói.

Ông Nguyễn Bá Sơn, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng cho rằng: “Luật Tiếp cận thông tin chỉ dẫn cho cộng đồng dân cư thực hiện quyền bảo vệ nguồn nước các sông, hồ và bảo vệ môi trường với tư cách là một chủ thể bảo vệ sinh kế, môi trường, nguồn sống của chính mình và góp phần định hình hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong tương lai.

Thông qua các buổi phổ biến Luật Tiếp cận thông tin, chúng tôi tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của người dân, cộng đồng dân cư trong mối quan hệ giữa cộng đồng dân cư với chính quyền địa phương, cũng như nâng cao nhận thức, trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ của người dân để bảo vệ môi trường, nguồn nước”.

UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 342/KH-UBND ngày 7/7/2026 triển khai thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 trên địa bàn thành phố để bảo đảm tổ chức triển khai thi hành luật kịp thời, thống nhất, hiệu quả và tiết kiệm. Trọng tâm của kế hoạch là tổ chức quán triệt, truyền thông, phổ biến Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 và các văn bản hướng dẫn thi hành; công khai thông tin đầu mối tiếp nhận thông tin; rà soát, kiện toàn bố trí đơn vị, bộ phận, người làm đầu mối cung cấp thông tin...