Thuế mới dồn dập, hộ kinh doanh mong một 'khoảng đệm'

Trước những băn khoăn của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, tại cuộc tiếp xúc cử tri ở Quảng Ninh ngày 3/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan này đang tiếp tục hoàn thiện các quy định thuế theo hướng đơn giản hóa, giảm thiểu chi phí tuân thủ.

Áp lực dồn dập từ những quy định có hiệu lực tức thì

Trong vòng hai năm qua, cộng đồng kinh doanh phải tiếp nhận một khối lượng quy định đồ sộ với 3 luật, 5 nghị định và 7 thông tư mới. Đỉnh điểm là ngày 30/6, Bộ Tài chính ban hành liền 4 nghị định gồm số 252, 253, 254, 255 cùng 5 thông tư từ số 84, 87, 89, 90 đến 91. Đáng chú ý, toàn bộ văn bản này đều có hiệu lực thi hành ngay từ ngày 1/7.

Tần suất sửa đổi dày đặc, từ việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế đến việc phân nhóm hộ kinh doanh, khiến phần lớn tiểu thương gặp nhiều trở ngại để nắm bắt chính xác nghĩa vụ của mình. 

Hộ kinh doanh "bối rối" vì chính sách thuế thay đổi liên tục.

Sau 3 tháng thực hiện quy định thuế mới, anh Phạm Dũng - chủ cửa hàng trên đường Trung Kính (Hà Nội) thừa nhận bản thân anh rất rõ áp lực trước sự thay đổi nhanh chóng, đột ngột từ các chính sách thuế thời gian qua. 

“Một hộ kinh doanh muốn biết phải nộp bao nhiêu thuế giá trị gia tăng hay thuế thu nhập cá nhân thì không thể chỉ dựa vào một văn bản đơn lẻ mà phải tra cứu, đối chiếu chéo với nhiều luật liên quan. Việc đọc và hiểu đúng quy định đã khiến người kinh doanh mệt mỏi, chưa tính đến chuyện vận dụng vào buôn bán mỗi ngày”, anh Dũng bày tỏ.

Cùng chung nỗi trăn trở, ông Vũ Minh Việt, chủ cơ sở sản xuất mây tre tại Ba Vì (Hà Nội), chia sẻ rằng ông hoàn toàn ủng hộ chủ trương chuyển đổi phương thức quản lý sang hướng minh bạch, hiện đại nhằm tạo môi trường công bằng lâu dài. Dẫu vậy, rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở tốc độ thay đổi chính sách quá nhanh.

Theo ông Việt, hầu hết chủ cơ sở nhỏ lẻ vừa phải trực tiếp sản xuất, vừa quản lý bán hàng và lo toan đủ việc vận hành nên không có chuyên môn sâu về kế toán hay pháp luật. Khó khăn không nằm ở ý thức chấp hành mà là muốn làm đúng nhưng không rõ cách hiểu nào mới chuẩn xác để áp dụng vào từng trường hợp cụ thể.

Việc xác định doanh thu, xuất và lưu trữ hóa đơn chứng từ, thời điểm kê khai khi đối chiếu giữa các văn bản hướng dẫn thường phát sinh nhiều vướng mắc trong mô hình thực tế, buộc người làm nghề phải liên tục tìm kiếm sự hỗ trợ từ cán bộ thuế hoặc kế toán.

Đánh giá dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Văn An, Đoàn Luật sư Hà Nội nhận định việc ban hành nhiều văn bản trong thời gian ngắn có thể nhằm đáp ứng yêu cầu hoàn thiện pháp luật và hướng dẫn kịp thời luật mới. Dù vậy, tình trạng văn bản ra đời dồn dập và có hiệu lực ngay lập tức tạo rào cản rất lớn cho việc tiếp cận, áp dụng, kể cả với giới chuyên môn.

Pháp luật cần bảo đảm tính ổn định, dễ tiếp cận và dành cho người dân một khoảng thời gian hợp lý để chuẩn bị, do đó, việc áp dụng hiệu lực ngay chỉ nên triển khai trong các trường hợp thực sự cần thiết.

Đề xuất chưa xử phạt để người dân an tâm thích ứng

Số liệu 9 tháng đầu năm cho thấy có khoảng 223.900 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, song cũng ghi nhận khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui. Qua theo dõi, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn chỉ ra rằng một bộ phận doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm nhỏ và vừa, vẫn đối mặt với muôn vàn khó khăn. Dù nhiều thủ tục đã được cắt giảm, ngành tài chính vẫn xác định tiếp tục cải cách mạnh mẽ vì sự phức tạp trong khâu gia nhập, vận hành hay thoái lui đều sẽ làm phát sinh chi phí cho doanh nghiệp.

Đối với nhóm hộ kinh doanh cùng các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, định hướng xuyên suốt là tinh gọn phương pháp tính thuế cho vừa vặn với quy mô và năng lực quản trị của từng nhóm. Điều này không chỉ giúp người nộp thuế dễ dàng thực hiện nghĩa vụ mà còn hỗ trợ cơ quan thuế quản lý hiệu quả hơn. Song song với đó, việc đẩy mạnh làm sạch dữ liệu mã số thuế đang được triển khai nhằm kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận tiện.

Để chính sách mới đi vào đời sống một cách êm thuận, Hội Tư vấn thuế Việt Nam đã đưa ra những kiến nghị cụ thể nhằm giảm bớt áp lực cho người nộp thuế trong giai đoạn chuyển đổi.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng cơ quan quản lý nên nghiên cứu xây dựng các văn bản hợp nhất các tầng nấc từ luật, nghị định đến thông tư liên quan trực tiếp đến hộ kinh doanh. Bên cạnh đó, việc biên soạn cẩm nang hướng dẫn riêng biệt theo từng ngành nghề đặc thù là hết sức cần thiết. Khi quy định được hệ thống hóa mạch lạc, người kinh doanh chỉ cần bám sát cẩm nang của lĩnh vực mình hoạt động là có thể an tâm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

Đặc biệt, đại diện Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất cơ quan thuế nên có một khoảng thời gian chuyển tiếp, miễn áp dụng chế tài xử phạt hành chính bằng tiền trong ít nhất 3 - 6 tháng kể từ khi quy định mới ban hành, hoặc trong cả năm 2026. Nếu hộ kinh doanh có sai sót phát sinh dẫn đến thiếu thuế trong thời gian này, họ vẫn phải kê khai và nộp đủ số tiền thuế cùng tiền chậm nộp ở mức 0,03% mỗi ngày, tương đương hơn 10%/năm, là một khoản chi phí đáng kể đối với các cơ sở nhỏ lẻ.

Việc tạm hoãn xử phạt vi phạm hành chính sẽ giải tỏa tâm lý e sợ sai sót khi chuyển đổi từ hình thức thuế khoán sang kê khai, trao cho hộ kinh doanh đủ thời gian làm quen để dần chủ động và minh bạch hơn.