Thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga: Từ cam kết đến hành động còn bao xa?
Cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga đem lại lợi ích ngoại giao cho cả ba bên, nhưng khả năng chuyển những cam kết chung thành kết quả cụ thể vẫn là câu hỏi lớn.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump chụp ảnh chung trước cuộc họp ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát
Theo truyền thông quốc tế, cuộc gặp kéo dài 90 phút giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 19/11 tại Thâm Quyến đã mở ra cơ hội phối hợp giữa ba cường quốc. Diễn ra bên lề Hội nghị cấp cao APEC, cuộc gặp kết thúc bằng tuyên bố chung về tiếp tục đối thoại nhằm giảm rủi ro hạt nhân, hợp tác bảo đảm nguồn cung năng lượng và cải tổ Liên hợp quốc.
Tuy nhiên, văn kiện không đưa ra thời hạn thực hiện, cơ chế cụ thể hay kế hoạch tổ chức cuộc gặp tiếp theo. Khoảng cách giữa đồng thuận ở cấp lãnh đạo và khả năng triển khai vì thế trở thành vấn đề được giới phân tích chú ý.
Với Trung Quốc, việc đăng cai cuộc gặp đầu tiên theo hình thức này giúp Bắc Kinh thể hiện khả năng đưa các bên có nhiều bất đồng vào cùng bàn đối thoại. Bà Wang Dan, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, đánh giá đây là một thắng lợi ngoại giao của nước chủ nhà.
Đối với ông Trump, hội nghị tạo cơ hội củng cố hình ảnh một nhà lãnh đạo có ảnh hưởng toàn cầu trước công chúng trong nước. Tổng thống Mỹ cũng thành công trong việc đưa vấn đề hạt nhân vào chương trình nghị sự ba bên, dù bà Wang cho rằng kết quả này chủ yếu thể hiện vai trò lãnh đạo, còn ý nghĩa thực chất vẫn cần được kiểm chứng.
Nga được bà Wang đánh giá là bên hưởng lợi nhiều nhất. Ngoài hội nghị ba bên, ông Putin còn có cuộc gặp riêng khoảng 40 phút với ông Trump. Theo chuyên gia này, các cuộc tiếp xúc đã nâng đáng kể vị thế ngoại giao của Moskva. Tuyên bố chung cũng nhấn mạnh việc tôn trọng quyền miễn trừ của quan chức nhà nước và phản đối việc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) lạm dụng thẩm quyền.
Dù vậy, những lợi ích ngoại giao trước mắt chưa cho thấy các bên sẵn sàng đi xa đến đâu để giải quyết bất đồng. Bà Wang lưu ý rằng việc chuyển những nguyên tắc được thống nhất ở cấp cao thành nội dung chi tiết sẽ rất khó khăn.
Trong số các lĩnh vực được đề cập, giảm rủi ro hạt nhân được giới chuyên gia đánh giá là hướng hợp tác khả thi nhất trong ngắn hạn. Ba nhà lãnh đạo tái khẳng định chiến tranh hạt nhân không thể có bên chiến thắng và không bao giờ được phép xảy ra, đồng thời cam kết tiếp tục đối thoại về không phổ biến vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, họ chưa cam kết cắt giảm kho vũ khí hay khởi động đàm phán kiểm soát vũ khí chính thức giữa ba nước.
Ông Daniel Salisbury, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho rằng cam kết đối thoại có ý nghĩa tích cực trong bối cảnh thiếu các cuộc thảo luận về tương lai kiểm soát vũ khí giữa ba cường quốc. Hiệp ước New START, thỏa thuận hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga, đã hết hiệu lực vào tháng 2/2026. Tuy nhiên, ông nhận định việc cắt giảm vũ khí khó diễn ra trong môi trường an ninh hiện nay, khi các nước đều hiện đại hóa lực lượng hạt nhân và nhiều nước tiếp tục mở rộng kho vũ khí.
Khác biệt về lập trường cũng là một trở ngại. Giáo sư Wu Xinbo thuộc Đại học Phúc Đán cho rằng Mỹ và Nga cần cắt giảm đáng kể kho vũ khí trước khi Trung Quốc có thể thực hiện bước đi tương tự. Nhận định này phản ánh lập trường lâu nay của Bắc Kinh và cho thấy cam kết đối thoại chưa đồng nghĩa với đồng thuận về giải trừ quân bị.
Do đó, điểm khởi đầu thực tế hơn có thể là thảo luận cách hạn chế nguy cơ từ tên lửa siêu vượt âm, hệ thống phòng thủ tên lửa, hoạt động quân sự trong không gian và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo ông Wu, một nội dung có thể được xem xét là ngăn AI được trao quyền kiểm soát vũ khí hạt nhân, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng được sử dụng trong phân tích tình báo và cảnh báo sớm.
Ở lĩnh vực năng lượng, khoảng cách giữa cam kết và thực thi cũng khá rõ. Ba nước tuyên bố có kế hoạch tăng sản lượng và nguồn cung các sản phẩm dầu mỏ tinh chế, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn cung năng lượng ổn định. Bà Wang đánh giá hợp tác này có thể đem lại lợi ích cho các nước khác, nhưng văn kiện chưa nêu sản lượng sẽ tăng bao nhiêu, khi nào nguồn cung bổ sung được đưa ra thị trường hay cách thức triển khai.
Việc duy trì đối thoại ba bên cũng chưa có lộ trình cụ thể. Theo thông báo của phía Trung Quốc, ông Tập Cận Bình đề xuất thường xuyên trao đổi cấp cao, duy trì các kênh đối thoại và xây dựng cơ chế ngăn ngừa khủng hoảng, tính toán sai lầm. Tuy nhiên, tuyên bố chung chưa chính thức thiết lập những cơ chế này.
Sau hội nghị, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cho biết Bắc Kinh sẽ phối hợp với Washington và Moskva để thực hiện đồng thuận của các nhà lãnh đạo, đồng thời duy trì liên lạc ở cấp làm việc. Ông không công bố hình thức hay thời gian cho các bước tiếp theo, trong khi Tổng thống Putin xác nhận ba bên chưa nhất trí tổ chức thường xuyên những cuộc gặp tương tự.
Dù còn nhiều vấn đề bỏ ngỏ, Giáo sư Wu cho rằng có thể diễn ra cuộc gặp thứ hai, thậm chí thứ ba trong hai năm tới nếu các bên tìm được điểm chung và tiếp tục thúc đẩy phối hợp. Theo ông, xây dựng được quan hệ ổn định và lành mạnh hơn giữa các cường quốc tự nó đã là một thành quả đáng kể, thậm chí quan trọng hơn tiến bộ trong từng vấn đề riêng lẻ.



