Thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga: Từ đồng thuận đến hành động

Lần đầu tiên, lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga cùng ngồi vào bàn đối thoại trong một cuộc gặp thượng đỉnh ba bên mang tính lịch sử tại Thâm Quyến, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo kinh tế Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).

Dấu mốc đối thoại giữa ba cường quốc

Sự kiện thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế không chỉ bởi sự hiện diện của ba cường quốc hàng đầu thế giới, mà còn bởi những thông điệp được phát đi về ổn định chiến lược, an ninh quốc tế và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, đằng sau ý nghĩa biểu tượng của cuộc gặp, điều được quan tâm hơn cả là liệu các bên có đạt được những đồng thuận thực chất, tạo chuyển biến trong quan hệ song phương và tác động đến cục diện địa chính trị toàn cầu hay không? Hội nghị thượng đỉnh ba bên diễn ra tại thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) nhằm thảo luận về trật tự thế giới đang thay đổi và quan hệ ngoại giao giữa các cường quốc chủ chốt. Cuộc gặp tạo diễn đàn để các nhà lãnh đạo trao đổi về việc khuôn khổ quốc tế mới đang hình thành sẽ dựa trên ngoại giao hợp tác hay bị chi phối bởi những lợi ích chiến lược cạnh tranh. Những vấn đề này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, khi các liên minh và quan hệ đối tác quốc tế đang có những điều chỉnh đáng kể.

Tại cuộc gặp, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đánh giá cuộc hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn ra tích cực, mang tính xây dựng và đạt kết quả. Ông nhấn mạnh, Trung Quốc, Nga và Mỹ là ba quốc gia có những khác biệt riêng, không thể thay đổi lẫn nhau. Do đó, các bên cần tôn trọng lẫn nhau, tìm kiếm điểm tương đồng, đồng thời xử lý thỏa đáng những bất đồng. Chủ tịch Trung Quốc cũng kêu gọi ba nước phối hợp nhằm bảo đảm an ninh và ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của hội nghị là vấn đề an ninh hạt nhân. Trong tuyên bố chung sau cuộc gặp, ba nhà lãnh đạo tái khẳng định nguyên tắc: chiến tranh hạt nhân không thể giành chiến thắng và tuyệt đối không được phép xảy ra. Ba cường quốc cam kết duy trì đối thoại nhằm giảm thiểu rủi ro hạt nhân, ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân và thúc đẩy các nỗ lực kiểm soát vũ khí.

Về phần mình, Tổng thống Donald Trump cho rằng Mỹ, Trung Quốc và Nga có vị thế đặc biệt để thảo luận về khả năng cắt giảm kho vũ khí hạt nhân trên thế giới. Tuyên bố này mở ra kỳ vọng về việc khôi phục đối thoại giữa các cường quốc hạt nhân hàng đầu, trong bối cảnh những cơ chế kiểm soát và giải trừ quân bị quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức.

Bên cạnh vấn đề an ninh hạt nhân, cải tổ Liên hợp quốc cũng được đưa vào chương trình nghị sự. Theo tuyên bố chung do hãng thông tấn Tân Hoa xã công bố, ba nước cam kết phối hợp nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới. Với tư cách là ba trong số năm Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Trung Quốc, Nga và Mỹ có trách nhiệm đặc biệt trong việc duy trì hòa bình, an ninh quốc tế và thúc đẩy hợp tác ứng phó với những thách thức toàn cầu.

Các nhà lãnh đạo cũng đề cập đến di sản hợp tác trong lịch sử, đặc biệt là liên minh chống chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứ hai, qua đó nhấn mạnh giá trị của sự phối hợp giữa các cường quốc trong bảo vệ hòa bình và ổn định.

An ninh hạt nhân: đồng thuận nhưng chưa đột phá

Có thể thấy, hội nghị tại Thâm Quyến không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng khi lần đầu tiên lãnh đạo ba nước cùng tham gia một cuộc gặp thượng đỉnh ba bên, mà còn cho thấy nhu cầu duy trì các kênh đối thoại chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, từ những tuyên bố chung đến các bước triển khai cụ thể vẫn là một chặng đường không dễ dàng.

Bà Wang Dan, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, nhận định, dù hội nghị tại Thâm Quyến đạt được một số đồng thuận về những vấn đề chiến lược, các kết quả ngoại giao vẫn chưa cho thấy ba cường quốc sẵn sàng nhượng bộ đến đâu để giải quyết những bất đồng tồn tại. Theo bà, những nguyên tắc được lãnh đạo ba nước thống nhất sẽ khó chuyển hóa thành các thỏa thuận cụ thể.

Theo giới chuyên gia, giảm thiểu rủi ro hạt nhân là lĩnh vực có triển vọng đạt tiến triển rõ rệt nhất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, ba bên chưa đưa ra cam kết cắt giảm kho vũ khí hạt nhân, cũng như chưa nhất trí khởi động các cuộc đàm phán chính thức về kiểm soát vũ khí giữa ba nước.

Ông Wu Xinbo, Giáo sư, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quốc tế kiêm Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Phúc Đán, cho rằng kết quả này phù hợp với lập trường lâu nay của Bắc Kinh. Theo ông, Mỹ và Nga cần đi đầu trong việc cắt giảm đáng kể kho vũ khí hạt nhân. Nếu hai nước chưa thực hiện bước đi này, Trung Quốc khó có thể tham gia một tiến trình cắt giảm tương tự.

Dù chưa đạt được thỏa thuận về cắt giảm vũ khí, nhưng việc ba nước nhất trí duy trì đối thoại về an ninh hạt nhân vẫn được xem là tín hiệu tích cực. Ông Daniel Salisbury, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về kiểm soát vũ khí hạt nhân, không phổ biến và giải trừ quân bị tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho rằng điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh hiện chưa có các cuộc thảo luận rõ ràng về tương lai của những thỏa thuận kiểm soát vũ khí giữa ba cường quốc.

Ba cường quốc và tham vọng định hình trật tự thế giới

Bên cạnh vấn đề an ninh hạt nhân, một câu hỏi lớn khác được giới phân tích đặt ra là liệu việc Mỹ, Trung Quốc và Nga tăng cường phối hợp sẽ góp phần củng cố ổn định toàn cầu, hay đồng thời tạo điều kiện để ba nước gia tăng vai trò trong việc định hình các vấn đề quốc tế.

Tại hội nghị, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh các nước lớn có trách nhiệm đặc biệt đối với hòa bình và ổn định thế giới, đồng thời kêu gọi Trung Quốc, Nga và Mỹ nêu gương thông qua hợp tác. Ông cũng đề nghị các cường quốc tôn trọng lợi ích cốt lõi của nhau, không thách thức những lằn ranh đỏ mà mỗi bên đã xác định.

Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng sự hợp tác mang tính xây dựng giữa ba nước có thể góp phần tăng cường ổn định toàn cầu.

Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump mô tả hội nghị là sự kiện có tầm vóc “lớn hơn cả Yalta”, ám chỉ hội nghị năm 1945 giữa Mỹ, Anh và Liên Xô, nơi các thỏa thuận của những cường quốc này góp phần định hình trật tự thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Tuy nhiên, giới phân tích có những cách nhìn khác nhau về thông điệp chính trị đằng sau cuộc gặp.

Ông Ja Ian Chong, thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS) cho rằng chương trình nghị sự rộng, cùng việc liên tục nhấn mạnh vai trò của ba nước, cho thấy các cường quốc đang muốn xác lập vị thế đặc biệt trong việc điều phối những vấn đề toàn cầu.

Trái lại, ở góc nhìn khác, ông Wu Xinbo cho rằng mục tiêu của hội nghị không phải là phân chia thế giới hay xác lập phạm vi ảnh hưởng riêng cho từng nước, mà là tìm kiếm giải pháp cho những thách thức lớn mang tính toàn cầu. Những vấn đề trọng tâm bao gồm duy trì hòa bình, thúc đẩy ổn định chiến lược và cải thiện quan hệ giữa các cường quốc.

Từ tuyên bố chung đến cơ chế hợp tác thực chất

Đối với với lĩnh vực hợp tác năng lượng, tuyên bố chung chưa xác định mức tăng sản lượng, thời điểm nguồn cung bổ sung được đưa ra thị trường hay phương thức phối hợp giữa các bên. Vì vậy, tác động thực tế của cam kết này vẫn chưa thể đánh giá đầy đủ.

Cơ chế duy trì đối thoại ba bên cũng chưa được xác định rõ. Theo thông tin từ phía Trung Quốc, Chủ tịch Tập Cận Bình đề xuất duy trì trao đổi cấp cao thường xuyên, mở rộng các kênh đối thoại và thiết lập cơ chế ngăn ngừa khủng hoảng nhằm tránh những tính toán sai lầm. Tuy nhiên, các đề xuất này chưa được thể chế hóa trong tuyên bố chung.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cho biết Bắc Kinh sẽ phối hợp với Washington và Moskva triển khai những nhận thức chung mà lãnh đạo ba nước đã đạt được, đồng thời duy trì trao đổi ở cấp làm việc. Dù vậy, ông chưa cung cấp thông tin cụ thể về hình thức và thời gian biểu cho các hoạt động tiếp xúc tiếp theo.

Về phía Nga, trợ lý chính sách đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov cũng nhận định còn quá sớm để khẳng định cơ chế gặp gỡ ba bên sẽ được duy trì. Những thông tin này cho thấy, dù các bên đều thể hiện mong muốn thúc đẩy đối thoại, việc xây dựng một khuôn khổ phối hợp ổn định vẫn cần thêm thời gian và sự đồng thuận.

Triển vọng đối thoại và phép thử của hành động

Dẫu vậy, triển vọng duy trì các cuộc tiếp xúc cấp cao vẫn được đặt ra. Giáo sư Wu Xinbo, dự báo những cuộc đối thoại tiếp theo có thể diễn ra trong vòng hai năm tới, thậm chí ba nước có thể tổ chức vòng đối thoại thứ hai và thứ ba nếu tìm được những điểm đồng thuận để thúc đẩy hợp tác. Theo ông Wu, việc hình thành một khuôn khổ quan hệ ổn định và lành mạnh hơn giữa các cường quốc tự thân đã là một thành tựu quan trọng, thậm chí có ý nghĩa lớn hơn những tiến triển đạt được trong từng vấn đề riêng lẻ.

Có thể thấy, hội nghị thượng đỉnh tại Thâm Quyến đã tạo ra một dấu mốc ngoại giao đáng chú ý, khi ba cường quốc cùng thể hiện mong muốn duy trì đối thoại và phối hợp trước những thách thức chung. Về lâu dài, ý nghĩa lịch sử của hội nghị tại Thâm Quyến sẽ phụ thuộc vào khả năng ba bên đưa ra nhận thức chung về các rủi ro toàn cầu và chuyển hóa nhận thức đó thành chương trình hành động trong tương lai. Nếu những vấn đề được đề cập tại cuộc gặp tiếp tục được đưa vào các vòng đàm phán tiếp theo, các nguy cơ được chủ động kiểm soát và sự phối hợp giữa các cường quốc trở thành hoạt động thường xuyên thay vì chỉ dừng lại ở một cuộc gặp đơn lẻ, hội nghị tại Thâm Quyến sẽ có ý nghĩa lịch sử sâu sắc hơn.

Thúy Hà

Nguồn Thanh Hóa: http://baothanhhoa.vn/thuong-dinh-my-trung-nga-tu-dong-thuan-den-hanh-dong-309899.htm