Tích cực triển khai dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội

Công nhân sản xuất trong nhà máy tại Khu chế xuất, Khu công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Sẽ trình Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội vào tháng 10

Bộ Nội vụ cho biết, trong những tháng đầu năm 2026, cơ quan này tiếp tục triển khai Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội và dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội.

Ước những tháng đầu năm 2026, cả nước có 22,28 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, bao phủ 46,4% lực lượng lao động, tăng 17,56%. Số người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội 6,08 triệu người, tăng 12,18%. Số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần giảm 29,48% so với cùng kỳ 2025.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Bộ Nội vụ đã kịp thời tham mưu hoàn thiện thể chế về tiền lương, phụ cấp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.

Cơ quan này đã trình cấp có thẩm quyền 1 hồ sơ Luật, 3 Nghị định, 2 văn bản hợp nhất, 6 Thông tư, 9 Quyết định của Bộ, 1 Chỉ thị của Thủ tướng, 15 báo cáo và 10 lần xây dựng hồ sơ về cải cách chính sách tiền lương. Triển khai Kết luận số 83-KL/TW ngày 21/6/2024, 206-KL/TW ngày 10/11/2025; từ 1/7/2026, hơn 2 triệu cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang được tăng thêm 8%; hơn 45% xã, phường hưởng phụ cấp khu vực và trên 4,7% hưởng phụ cấp đặc biệt. Mức lương tối thiểu theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP tăng bình quân 7,2% từ 1/1/2026.

Tiếp đó, Bộ Nội vụ khẩn trương hoàn thiện, tham mưu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội vào tháng 10/2026 bốn dự án luật. Đó là: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Cơ quan này cũng đẩy nhanh xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành các luật, nghị quyết đã có hiệu lực, không để phát sinh “khoảng trống” pháp lý.

Bộ Nội vụ cũng tập trung triển khai nhiệm vụ theo Thông báo số 123-TB/VPTW ngày 16/7/2026; hoàn thiện Nghị định sửa đổi Nghị định số 219/2025/NĐ-CP về người lao động nước ngoài tại Việt Nam; sửa đổi, bổ sung Quyết định số 416/QĐ-TTg ngày 25/3/2025 về quan hệ lao động; ban hành quy trình giải quyết thủ tục hành chính kết nối Nền tảng hợp đồng lao động điện tử. Tập trung xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội trình Hội nghị Trung ương lần thứ 5; nghiên cứu Đề án kinh tế bạc và chính sách lao động, việc làm thích ứng già hóa dân số; vận hành hiệu quả Sàn giao dịch việc làm quốc gia và đẩy mạnh đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo Chỉ thị số 20-CT/TW.

Bốn nội dung sửa đổi, hoàn thiện trong dự án Luật

Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày tờ trình tại phiên họp. (Ảnh: Quochoi.vn)

Theo Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, sau hơn một năm triển khai thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, hầu hết các quy định đã đi vào thực tiễn và đang được triển khai thuận lợi. Tuy nhiên, vẫn còn một số khoảng trống pháp lý và một số ít các quy định chưa bảo đảm tính thống nhất, chưa tạo động lực cho quá trình phát triển đối tượng và khơi thông nguồn lực đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội. Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 là cần thiết, bảo đảm phù hợp tình hình thực tiễn.

Dự thảo Luật gồm 3 điều với nhiều nội dung cơ bản. Trong đó, có 4 nội dung sửa đổi, hoàn thiện. Cụ thể là:

Thứ nhất, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Cụ thể:

Sửa đổi quy định điểm k khoản 1 Điều 2 về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc;

Sửa đổi khoản 2 Điều 19 về đại diện các bộ, ngành tham gia Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội;

Sửa đổi quy định tại khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60 về thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức phục hồi sức khỏe sau ốm đau và sau thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở (các cơ quan hành chính nhà nước và lực lượng vũ trang);

Sửa đổi quy định về trình tự và thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định và hành vi về bảo hiểm xã hội tại điểm b khoản 3 và điểm b khoản 4 Điều 130;

Sửa đổi quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của Ủy ban nhân dân các cấp tại Điều 138.

Thứ hai, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện về chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội.

Dự thảo Luật chỉ sửa đổi bổ sung một số quy định về chế độ chính sách nhằm bảo đảm tính thống nhất trong các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội và tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan trong quá trình triển khai thực hiện. Cụ thể là:

Sửa đổi quy định tại điểm a khoản 4 và điểm a khoản 7 Điều 2 theo hướng người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện;

Để bảo đảm có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, tại dự thảo Luật bổ sung, sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu, đánh giá toàn diện trong quá trình xây dựng Nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Sửa đổi quy định tại khoản 5 Điều 3 về khái niệm bảo hiểm hưu trí bổ sung theo hướng mở rộng cho phép cá nhân được trực tiếp tham gia;

Sửa đổi quy định tại điểm d khoản 2 Điều 10 về việc ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội theo hướng bỏ thời gian có hiệu lực tối đa 12 tháng;

Sửa đổi, bổ sung khoản 7 Điều 33, khoản 3 Điều 34 và điểm e khoản 3 Điều 36 bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội;

Sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 68 về mức hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu tương ứng với trường hợp nghỉ hưu theo Điều 64 hoặc Điều 65;

Sửa đổi khoản 1 Điều 93 theo hướng chỉ quy định hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội “thông qua tài khoản người thụ hưởng”.

Thứ ba, sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội.

Thực hiện kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Thông báo số 722/TB-VPQH ngày 4/4/2026 của Văn phòng Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, cơ quan có liên quan cập nhật, bổ sung việc tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội và đề xuất phương án sửa đổi điểm c khoản 1 Điều 122 Luật Bảo hiểm xã hội như sau:

“c) Tiền gửi tại các ngân hàng, gồm:

Ngân hàng thương mại nhà nước;

Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước trên 50% vốn điều lệ;

Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, có chất lượng tốt, mức độ an toàn cao theo đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng. Không thực hiện đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội tại các ngân hàng thương mại đang được kiểm soát đặc biệt;”

Chính phủ cho rằng, phương án này sẽ bảo đảm nguyên tắc an toàn hơn so với phương án trước đây đã trình Quốc hội tại Tờ trình số 111/TTr-CP; đồng thời, góp phần mở rộng danh mục đầu tư so với Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 nên phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV.

Thứ tư, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện nội dung khác.

Sửa đổi tên Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm tại các điều khoản của Luật Bảo hiểm xã hội bảo đảm thống nhất với Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Sửa đổi quy định khoản 2 Điều 38, điểm a khoản 1 Điều 39, Điều 82 và Điều 115 để phù hợp với việc bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục thực hiện bảo hiểm xã hội;

Sửa đổi quy định tại Điều 25 về sổ bảo hiểm xã hội để phù hợp thực tiễn triển khai cấp sổ bảo hiểm xã hội điện tử trong thời gian qua.

Người lao động tại Công ty Vissan. (Ảnh nhandan.vn)

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng bổ sung một số nội dung.

Bổ sung khoản 4 vào Điều 93 và khoản 3 vào Điều 114 về việc giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội “thông qua tài khoản người thụ hưởng”;

Bổ sung khoản 7 vào Điều 94 và khoản 3 vào Điều 95 về việc giao Chính phủ quy định chi tiết thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện để hưởng trợ cấp thai sản và quy định cụ thể nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản;

Bổ sung khoản 6 vào Điều 135 về trách nhiệm Chính phủ quy định cụ thể quyền và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của bộ, cơ quan ngang bộ.

Tại Điều 3 dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm của Chính phủ trong quy định hồ sơ, thủ tục tham gia, hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội; giao cơ quan có thẩm quyền quy định mẫu, trình tự, thẩm quyền cấp giấy tờ có trong hồ sơ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội do các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp.

Bổ sung vào dự thảo Luật các quy định chuyển tiếp.

Ngoài ra, dự thảo Luật lược bỏ các quy định không phù hợp với vị trí pháp lý hiện nay của cơ quan bảo hiểm xã hội tại khoản 2 Điều 16, khoản 2, khoản 12 và khoản 18 Điều 18, khoản 5 Điều 134 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Đồng thời, bỏ nội dung “kiểm tra” của cơ quan bảo hiểm xã hội tại khoản 5 Điều 17 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024; theo đó, việc kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế thực hiện theo đúng quy định tại Luật Thanh tra và Nghị định số 217/2025/NĐ-CP; Bãi bỏ các quy định về trách nhiệm của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) và trách nhiệm của Bộ Tài chính tại Điều 134 (khoản 2 và khoản 3), Điều 136 và Điều 137.

Dự thảo Luật bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục về bảo hiểm xã hội tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024; Bổ sung quy định Chính phủ căn cứ mức độ đáp ứng việc khai thác, sử dụng của Cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành để quy định việc thay thế, cắt giảm thành phần hồ sơ trong các thủ tục hành chính.

Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định cụ thể quyền và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của bộ, cơ quan ngang bộ để tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội; hồ sơ, thủ tục hành chính về bảo hiểm xã hội; Quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp xã trong quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội trên cơ sở phù hợp với khả năng, điều kiện thực hiện nhiệm vụ của chính quyền mỗi cấp.

Hiệu lực thi hành của dự thảo Luật được đề xuất từ ngày 1/3/2027.