Tiêm vaccine: Phòng bệnh, giảm nguy cơ biến chứng nặng và tử vong

Vì sao người đã tiêm vaccine vẫn có thể mắc bệnh?

Một trong những hiểu lầm phổ biến cho rằng đã tiêm vaccine là phải ngăn ngừa hoàn toàn bệnh mới được xem là có hiệu quả. Trên thực tế, không vaccine nào bảo đảm bảo vệ tuyệt đối cho mọi người trong mọi tình huống. Với nhiều bệnh truyền nhiễm, tiêm chủng giúp giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, biến chứng, nhập viện và tử vong.

Hiệu quả của vaccine được đánh giá bằng nhiều tiêu chí, không chỉ ở khả năng ngăn ngừa nhiễm bệnh mà còn ở mức độ bảo vệ trước những hậu quả nghiêm trọng của bệnh.

Hiệu quả bảo vệ khác nhau tùy loại vaccine, tác nhân gây bệnh, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và miễn dịch của người được tiêm, cũng như thời gian kể từ lần tiêm gần nhất.

Một số tác nhân gây bệnh, đặc biệt là virus cúm và SARS-CoV-2, có thể biến đổi theo thời gian. Những thay đổi này có thể làm giảm mức độ phù hợp giữa vaccine và chủng virus đang lưu hành, khiến người đã tiêm vẫn có khả năng mắc bệnh.

Tiêm vaccine không bảo vệ tuyệt đối khỏi dịch bệnh, nhưng nhiều loại giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong.

Ngoài ra, khả năng tạo đáp ứng miễn dịch ở mỗi người không giống nhau. Người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch có thể đáp ứng kém hơn với một số vaccine.

Tuy vậy, mắc bệnh sau tiêm không đồng nghĩa vaccine hoàn toàn không có tác dụng. Với nhiều vaccine, người được tiêm vẫn có thể được bảo vệ một phần, đặc biệt trước nguy cơ bệnh nặng.

Vaccine có thể ngăn ngừa nhiễm bệnh hoặc giảm nguy cơ bệnh nặng

Vaccine giúp hệ miễn dịch nhận diện tác nhân gây bệnh

Vaccine được thiết kế để kích thích hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên của tác nhân gây bệnh. Tùy công nghệ, vaccine có thể chứa tác nhân đã được làm yếu hoặc bất hoạt, một phần cấu trúc của tác nhân, hoặc chỉ dẫn để cơ thể tạo ra kháng nguyên.

Sau tiêm, cơ thể có thể hình thành kháng thể và các tế bào miễn dịch ghi nhớ. Khi gặp lại tác nhân tương ứng, hệ miễn dịch có khả năng nhận diện và đáp ứng nhanh hơn.

Nhờ đó, vaccine có thể giúp ngăn ngừa nhiễm bệnh hoặc giảm nguy cơ bệnh có triệu chứng, bệnh nặng và các biến chứng. Mức độ bảo vệ và thời gian duy trì miễn dịch khác nhau tùy từng vaccine, từng bệnh và đặc điểm của người được tiêm.

Giảm nguy cơ biến chứng nặng và nhập viện

Một lợi ích quan trọng của nhiều vaccine là giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng, từ đó hạn chế các biến chứng, nhu cầu nhập viện hoặc điều trị tích cực.

Với vaccine cúm mùa, hiệu quả thay đổi theo mùa dịch, mức độ phù hợp giữa vaccine và virus lưu hành, cũng như đặc điểm của người được tiêm. Tuy nhiên, tiêm vaccine cúm có thể giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các kết cục nặng do cúm, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao.

Trong đại dịch COVID-19, nhiều nghiên cứu ghi nhận vaccine giúp giảm nguy cơ nhập viện và tử vong. Mức độ bảo vệ thay đổi theo loại vaccine, số liều, thời gian kể từ lần tiêm gần nhất, biến thể virus và tình trạng sức khỏe của người được tiêm.

Vaccine phế cầu giúp phòng các bệnh do những type phế cầu có trong vaccine, trong đó có một số dạng bệnh phế cầu xâm lấn như nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não. Vaccine không phòng được mọi nguyên nhân gây viêm phổi.

Vaccine thủy đậu giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và đặc biệt là nguy cơ bệnh nặng, biến chứng. Dù vậy, người đã tiêm vẫn có thể mắc thủy đậu trong một số trường hợp.

Những lợi ích này đặc biệt có ý nghĩa với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Lịch tiêm và loại vaccine phù hợp cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo của cơ quan y tế.

Góp phần giảm tử vong do bệnh truyền nhiễm

Tiêm chủng góp phần giúp giảm gánh nặng bệnh truyền nhiễm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vaccine giúp ngăn ngừa hàng triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu.

Nhiều bệnh từng gây bệnh nặng và tử vong ở trẻ em, như sởi, bạch hầu, ho gà và uốn ván, đã giảm đáng kể ở những nơi triển khai tiêm chủng rộng rãi. Tuy nhiên, nguy cơ dịch bệnh vẫn có thể tăng trở lại khi tỷ lệ tiêm chủng giảm hoặc miễn dịch trong cộng đồng không đủ.

Với nhiều bệnh, vaccine giúp giảm nguy cơ biến chứng đe dọa tính mạng và tử vong, ngay cả khi không ngăn ngừa được mọi trường hợp nhiễm bệnh.

Gia đình nhiều thế hệ được tiêm vaccine đầy đủ, góp phần chủ động phòng ngừa bệnh truyền nhiễm và bảo vệ sức khỏe các thành viên.

Bảo vệ người dễ tổn thương trong cộng đồng

Tiêm chủng mang lại lợi ích cho cả cá nhân và cộng đồng. Với những bệnh mà vaccine có khả năng giảm lây truyền, tỷ lệ tiêm chủng cao có thể góp phần hạn chế sự lưu hành của tác nhân gây bệnh, qua đó giảm nguy cơ phơi nhiễm cho những người chưa thể tiêm hoặc đáp ứng miễn dịch kém.

Tuy nhiên, mức độ bảo vệ gián tiếp này phụ thuộc vào từng bệnh và khả năng vaccine ngăn nhiễm, ngăn lây truyền. Vì vậy, tiêm chủng cộng đồng không thay thế các biện pháp phòng bệnh và bảo vệ riêng cần thiết cho người có nguy cơ cao.

Khi số ca bệnh nặng và nhập viện giảm, tiêm chủng cũng góp phần hạn chế áp lực lên hệ thống y tế, nhất là trong các đợt dịch.