Tiếng đàn bầu ngân vọng nỗi niềm Tố Như giữa đời sống đương đại

Trong chương trình “Hồn quê ngân khúc điệu Chèo”, diễn ra tại sân khấu Trung tâm Nghệ thuật Việt Bắc (Thái Nguyên), Nhà hát Chèo Hưng Yên mang đến nhiều sắc thái âm nhạc truyền thống.

Lấy cảm hứng từ hình tượng Nguyễn Du và những giá trị nhân văn trong văn chương của ông, “Khóc Tố Như” gợi nhắc câu thơ nổi tiếng trong Độc Tiểu Thanh ký: “Bất tri tam bách dư niên hậu - Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như”.

Tác phẩm đàn bầu "Khóc Tố Như"

Đó là sự đồng cảm của hậu thế đối với tài năng và những thân phận nhỏ bé phải chịu nhiều bất công, đau khổ trong xã hội phong kiến.

Trong tác phẩm, hình ảnh nàng Kiều tài hoa bạc mệnh cùng những thân phận phụ nữ bất hạnh thời phong kiến được tái hiện qua từng cung bậc âm thanh giàu cảm xúc của tiếng đàn bầu.

Qua tiếng đàn bầu, đàn nhị cùng các nhạc cụ dân tộc, những câu chuyện văn chương, thân phận con người và ký ức văn hóa được tái hiện bằng ngôn ngữ âm nhạc giàu cảm xúc.

Từ âm hưởng chèo cổ đến những sáng tác mới, các nghệ sĩ khai thác chất liệu đời sống, văn học và lịch sử, tạo nên những sắc thái biểu đạt đa dạng trên nền nhạc cụ dân tộc.

Mở đầu chương trình, tác phẩm hòa tấu “Vọng khúc hồn quê” của nhạc sĩ Đạt Kìm gợi lên bức tranh quê hương bình dị, thân thuộc qua những thanh âm mộc mạc, mang đậm hơi thở văn hóa dân gian.

Tiếp đó, các tác phẩm “Đường trường Vị Thủy”, “Việc làng” đưa âm hưởng chèo và những thanh âm lao động vào không gian biểu diễn, tái hiện nếp sinh hoạt bình dị của làng quê Việt Nam.

Tác phẩm “Khóc Tố Như” của NSND Huỳnh Tú đã mở ra một không gian cảm xúc khác biệt, tiếng đàn không chỉ phô diễn kỹ thuật của nhạc cụ truyền thống mà còn kể câu chuyện về nỗi niềm của người xưa, những kiếp người tài hoa nhưng bạc mệnh.

Trong tác phẩm, hình ảnh nàng Kiều tài hoa bạc mệnh cùng những thân phận phụ nữ bất hạnh thời phong kiến được tái hiện qua từng cung bậc âm thanh giàu cảm xúc của tiếng đàn bầu.

Những quãng ngân day dứt, âm rung nghẹn lại, khi như lời tự sự, lúc tựa tiếng nấc, chuyển tải nỗi đau và niềm xót thương từ những trang văn đến người nghe.

Người nghệ sĩ sử dụng ngôn ngữ của đàn bầu để diễn giải cảm xúc, khơi gợi liên tưởng và giúp người nghe cảm nhận chiều sâu của tác phẩm văn học qua một hình thức nghệ thuật khác.

Sự kết nối giữa văn học và âm nhạc còn được thể hiện qua việc khai thác đa dạng chất liệu sáng tác, mỗi tác phẩm kể một câu chuyện riêng nhưng cùng khơi dậy sự đồng cảm trong lòng người nghe.

Nếu “Khóc Tố Như” đưa người nghe đến với thế giới nội tâm và những suy tư về thân phận con người thì “Dạt nước cánh bèo” của nhạc sĩ Đạt Kìm vận dụng chất liệu hát xẩm qua tiếng đàn nhị, gợi lên những cuộc đời lênh đênh, chìm nổi.

Khi được tiếp cận bằng tư duy sáng tạo, các nhạc cụ dân tộc không chỉ lưu giữ những giá trị truyền thống mà còn trở thành phương tiện truyền tải các câu chuyện, cảm xúc gần gũi.

Những tác phẩm văn chương vốn quen thuộc qua trang sách có thêm đời sống mới trên sân khấu, giúp khán giả, đặc biệt là người trẻ, cảm nhận giá trị nhân văn bằng trải nghiệm nghe và thưởng thức nghệ thuật.

Qua chương trình “Hồn quê ngân khúc điệu Chèo”, Nhà hát Chèo Hưng Yên khẳng định sự tiếp nối giữa bảo tồn và sáng tạo không nằm ở việc lặp lại những giá trị cũ, mà ở khả năng tìm ra cách biểu đạt mới trên nền tảng truyền thống.

Khi tiếng đàn kể những câu chuyện văn chương, gợi nhắc lịch sử và chạm đến những rung cảm của con người, âm nhạc dân tộc sẽ tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.