Tìm nguyên nhân nứt lún, sạt trượt đất tại xã Đức Cơ, Gia Lai

Theo Báo cáo của UBND xã Đức Cơ, hiện tượng nứt đất, sụt lún tại thôn Chư Ty 4 xuất hiện từ những năm trước nhưng mức độ còn nhẹ. Đến cuối tháng 8/2026, sau thời gian mưa lớn kéo dài, tình trạng nứt, sụt hạ và sạt trượt được ghi nhận rõ hơn, một số vết nứt phát triển qua khu vực đất sản xuất nông nghiệp.

Qua kiểm tra thực địa, khu vực có dấu hiệu biến dạng địa hình kéo dài từ ven suối theo hướng lên đường Tăng Bạt Hổ khoảng 80 m. Phạm vi có dấu hiệu hạ thấp bề mặt, sụt lún và nứt đất ước khoảng 0,9 ha; một số vị trí bề mặt đất hạ thấp khoảng 1 m so với khu vực lân cận. UBND xã lưu ý đây mới là số liệu ước tính qua quan sát thực địa, chưa được xác định bằng đo đạc trắc địa hoặc khảo sát chuyên ngành.

Vết nứt rộng tới 60 cm, sâu khoảng 1,5 m

Tại hiện trường, lực lượng kiểm tra ghi nhận nhiều khe, vết nứt trên bề mặt đất, một số vị trí liên kết thành rãnh kéo dài theo địa hình. Có nơi vết nứt rộng khoảng 30 - 60 cm, độ sâu quan sát khoảng 1 - 1,5 m, kèm biểu hiện tách khối đất và sụt hạ cục bộ.

Khu vực tiếp giáp suối có địa hình thấp hơn, nền đất biến dạng và có biểu hiện sạt, trượt rõ. Tuy nhiên, qua quan sát trực tiếp chưa thể xác định chiều sâu thực tế của toàn bộ khe nứt, mặt trượt, chiều dày khối đất mất ổn định cũng như phạm vi biến dạng dưới bề mặt.

Một vết nứt, sụt lún chạy qua khu vực vườn cây của người dân. (Ảnh: Lê Kiến)

Phạm vi ảnh hưởng sơ bộ khoảng 0,9 ha thuộc một phần các thửa đất số 2, 3, 19 và 21, tờ bản đồ số 39 xã Đức Cơ, do các hộ ông Nguyễn Trung Đông, ông Huỳnh Ngọc Anh và ông Mai Văn Trinh quản lý, sử dụng. Trong khu vực có cà phê, sầu riêng trồng xen cà phê, cây điều và vườn cà phê đang trong thời kỳ kinh doanh. Một số diện tích cây trồng nằm trong hoặc liền kề các khe nứt, khu vực sụt hạ.

Theo UBND xã Đức Cơ, hiện tượng tại thôn Chư Ty 4 không chỉ là các vết nứt bề mặt đơn lẻ mà đã hình thành một khu vực biến dạng nền đất tương đối rõ, gồm nứt đất, sụt hạ cục bộ và có dấu hiệu sạt, trượt về phía địa hình thấp (suối).

Chính quyền địa phương chưa đủ cơ sở khoa học để kết luận nguyên nhân và cơ chế phát sinh. Việc xác định nguyên nhân chính thức phải dựa trên kết quả khảo sát, đo đạc và đánh giá chuyên ngành. Các yếu tố cần xem xét gồm đặc điểm địa chất - địa mạo, cấu tạo và trạng thái cơ lý của đất, độ dốc địa hình, xói lở chân mái suối, chế độ dòng chảy mặt, nước dưới đất, hoạt động sản xuất, tưới tiêu và các tác động nhân sinh khác nếu có.

Khu vực biến dạng nền đất nằm trong vùng đang sản xuất nông nghiệp. (Ảnh: Lê Kiến)

Khoanh vùng, cảnh báo nguy hiểm

UBND xã Đức Cơ nhận định, trong điều kiện tiếp tục có mưa lớn, nước mặt và nước dưới đất biến động, không loại trừ khả năng các khe nứt tiếp tục mở rộng, liên kết; khối đất phía địa hình thấp tiếp tục sụt hạ hoặc sạt trượt. Nguy cơ trước mắt tập trung đối với người đi lại, người lao động sản xuất trong vườn, cây trồng, hệ thống tưới và tài sản nằm trong hoặc sát khu vực biến dạng.

Trước mắt, địa phương yêu cầu khoanh vùng khu vực đã xuất hiện khe nứt, sụt hạ và sạt trượt; cắm cọc, dây và biển cảnh báo tại các vị trí nguy hiểm. Các hộ có đất và người dân được khuyến cáo không đi vào vị trí khe nứt sâu, mép sạt trượt khi trời mưa hoặc ngay sau mưa lớn; không để trẻ em, người không có nhiệm vụ tiếp cận khu vực nguy hiểm.

Có vị trí đất bị tách khối, tạo thành taluy cao và có dấu hiệu sạt trượt. (Ảnh: Lê Kiến)

Địa phương cũng yêu cầu tạm thời không san lấp khe nứt, đào đất, tập kết tải trọng lớn, cho máy móc nặng hoạt động hoặc thực hiện các tác động làm thay đổi hiện trạng nền đất trong vùng có dấu hiệu mất ổn định khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Đồng thời, tổ chức theo dõi sau các đợt mưa, đánh dấu một số vị trí đặc trưng để ghi nhận sự thay đổi chiều rộng, chiều dài vết nứt và mức sụt hạ.

UBND xã Đức Cơ đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai sớm cử cơ quan, đơn vị chuyên môn phối hợp kiểm tra hiện trường, đánh giá mức độ nguy hiểm; hỗ trợ đo đạc, khảo sát địa chất - địa mạo, địa chất công trình, thủy văn, nước mặt và nước dưới đất để xác định nguyên nhân, cơ chế phát sinh, chiều sâu và phạm vi ảnh hưởng.

Trên cơ sở kết quả khảo sát và kết luận chuyên môn, địa phương sẽ xác định phạm vi cần hạn chế sử dụng, khu vực có thể tiếp tục sản xuất có điều kiện và đề xuất giải pháp xử lý phù hợp. Trường hợp cần khảo sát chuyên sâu hoặc xử lý vượt khả năng, nguồn lực của xã, UBND xã đề nghị Sở tham mưu UBND tỉnh hoặc hướng dẫn về cơ quan chuyên môn, nguồn lực và trình tự thực hiện.