Tính Đảng và tính Nhân dân - 'sợi chỉ đỏ' xuyên suốt 80 năm Quốc hội Việt Nam

Chuẩn bị bước sang nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XVI (2026 - 2031), trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I về tăng cường tính Đảng, nâng cao tính Nhân dân trong hoạt động của Quốc hội càng mang ý nghĩa chiến lược.

Ý Đảng gắn với lòng Dân trong mọi quyết sách lịch sử

Nhìn lại chặng đường 80 năm hình thành và phát triển (1946 - 2026), từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Khóa I đến nay, Quốc hội Việt Nam đã luôn đồng hành cùng dân tộc qua các chặng đường cách mạng, từ công cuộc kháng chiến kiến quốc, đến công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng. Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, một chân lý đã được thực tiễn kiểm nghiệm và khẳng định: Quốc hội Việt Nam ra đời, tồn tại và phát triển dưới sự lãnh đạo của Đảng, vì lợi ích của Nhân dân và dựa trên nền tảng quyền làm chủ của Nhân dân.

Ngày 2/3/1946, Quốc hội Khóa I họp Kỳ họp thứ Nhất, cử Chính phủ Liên hiệp kháng chiến do Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc lời tuyên thệ trước Quốc hội. Ảnh: TTXVN

Tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Quốc hội Việt Nam - 80 năm hình thành và phát triển", các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử và pháp lý đều thống nhất nhận định rằng: sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam chính là nhân tố quyết định, là "sợi chỉ đỏ" xuyên suốt bảo đảm cho Quốc hội giữ vững định hướng chính trị, không chệch hướng trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Ngay từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã xác lập bản chất của Quốc hội là thiết chế quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân cả nước. Trải qua 15 khóa hoạt động, Quốc hội đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành pháp luật. Nếu không có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Quốc hội khó có thể quy tụ được sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc để thông qua những quyết sách lịch sử, từ bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 đến những bản Hiến pháp sau này, như Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và Hiến pháp năm 2013 hay các quyết định về đổi mới kinh tế, hội nhập quốc tế.

Tổng Bí thư Tô Lâm tặng hoa chúc mừng Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Ảnh: Phạm Thắng

Và trong các quyết đáp quan trọng đó, tính Nhân dân luôn là nguồn gốc sức mạnh của Quốc hội, là nền tảng bảo đảm tính Đảng được thực thi trong đời sống. Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Mọi chủ trương, đường lối của Đảng thực sự đi vào cuộc sống khi được Quốc hội xem xét, ban hành dưới hình thức pháp lý cao nhất là các đạo luật để biến ý chí chính trị thành quy tắc xử sự chung cho toàn xã hội.

Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang đứng trước những cơ hội lịch sử, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 (tháng 9/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm đã đưa ra những chỉ đạo mang tính gợi mở chiến lược về hai định hướng lớn đối với hoạt động của Quốc hội. Đó là, nâng cao tính Nhân dân và tính Đảng trong hoạt động của Quốc hội. Đây không chỉ là yêu cầu chính trị - tư tưởng mà là sự nâng tầm yêu cầu về chất lượng, hiệu lực, hiệu quả các hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Với yêu cầu đầu tiên - nâng cao tính Nhân dân trong hoạt động của Quốc hội, có thể thấy, đây là yêu cầu mang tính bản chất. Bởi, "Quốc hội Việt Nam phải gắn bó máu thịt với nhân dân, thực sự là "Quốc hội của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân" - không chỉ trong lời nói, mà trong từng đạo luật, từng phiên chất vấn, từng hoạt động giám sát, từng quyết sách quan trọng... đều phải hướng đến mục tiêu tối thượng: Hạnh phúc, ấm no, tự do của Nhân dân và sự thịnh vượng của đất nước".

Tính Nhân dân đòi hỏi mọi hoạt động của Quốc hội - từ làm luật, giám sát đến quyết định các vấn đề quan trọng - đều phải hướng đến mục tiêu tối thượng đó. Một đạo luật dù kỹ thuật lập pháp hiện đại nhưng chưa đúng với ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, chưa tạo thuận lợi cho sinh kế của người dân, doanh nghiệp, thì đạo luật đó chưa bảo đảm đầy đủ tính Nhân dân. Nói cách khác, tính Nhân dân chính là thước đo sinh động nhất để kiểm nghiệm tính đúng đắn của các chủ trương, đường lối của Đảng.

Yêu cầu thứ hai được Tổng Bí thư nhấn mạnh là "nâng cao tính Đảng" trong hoạt động Quốc hội. Đây là yêu cầu xuyên suốt, bảo đảm Quốc hội ta luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đặt lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân lên trên hết, trước hết. Tính Đảng không làm giảm đi tính dân chủ, mà trái lại là định hướng để dân chủ được thực hiện đúng bản chất của chế độ ta.

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng lãnh đạo, nguyên Lãnh đạo Đảng, Nhà nước với các đại biểu dự Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Ảnh: Phạm Thắng

Như vậy, tính Đảng không đơn thuần là việc chấp hành Nghị quyết. Trong hoạt động lập pháp và giám sát, tính Đảng thể hiện ở bản lĩnh chính trị của Quốc hội và từng đại biểu. Đó là sự kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; là tinh thần đặt lợi ích Quốc gia - Dân tộc lên trên hết, trước hết. Đặc biệt, tính Đảng là "liều vaccine" chống lại tư duy cục bộ, lợi ích nhóm trong quá trình xây dựng pháp luật. Một Quốc hội thấm nhuần tính Đảng sẽ không để lọt những quy định "cài cắm" lợi ích cho một bộ, ngành hay nhóm doanh nghiệp nào, mà luôn hướng đến sự phát triển chung của đất nước, của Nhân dân.

Đối với các đại biểu là đảng viên, tính Đảng đòi hỏi họ phải thực hiện tốt "trách nhiệm kép": vừa là người đại diện trung thành của Nhân dân, vừa là đảng viên gương mẫu chấp hành kỷ luật Đảng. Họ chính là cầu nối trực tiếp để "Ý Đảng" thấm vào "Lòng Dân" và ngược lại.

Vững vàng tính Đảng, sâu sắc và đậm đà tính Nhân dân

Nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XVI (2026 - 2031) diễn ra trong bối cảnh đặc biệt: thế giới biến động khôn lường, cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 bùng nổ, trong nước là yêu cầu cấp bách về hoàn thiện thể chế để đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới. Để thực hiện trọn vẹn trọng trách này, một trong những yêu cầu đặt ra, đó là Quốc hội Khóa XVI cũng như các khóa tiếp theo cần bảo đảm sự nhuần nhuyễn giữa tính Đảng và tính Nhân dân trong mọi hoạt động.

Trong đó, về lập pháp, phải tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm lập pháp kiến tạo - lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đồng thời, thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về tháo gỡ "điểm nghẽn" thể chế. Quốc hội cần chuyển mạnh tư duy làm luật từ "để quản lý" sang "để kiến tạo phát triển".

Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Ảnh: Phạm Thắng

Tính Nhân dân đòi hỏi quy trình làm luật phải thực chất hơn nữa, nhất là việc lấy ý kiến Nhân dân. Trong bối cảnh công cuộc chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, thì hoạt động xây dựng pháp luật cần đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ (Big Data, trí tuệ nhân tạo (AI)...) để tổng hợp và phân tích một cách chính xác hàng triệu ý kiến cử tri, bảo đảm mọi tiếng nói của người dân, doanh nghiệp đều được lắng nghe trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện các dự luật. Và, các đạo luật khi Quốc hội ban hành đều phải bảo đảm dễ hiểu, dễ thực thi, chi phí tuân thủ thấp, và quan trọng nhất là luôn bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người dân.

Về giám sát tối cao, đây có lẽ là hoạt động mà tính Đảng và tính Nhân dân “gặp nhau” rõ nhất. Tính Đảng thể hiện ở thái độ kiên quyết, không né tránh, không có vùng cấm trong giám sát các vấn đề tiêu cực, tham nhũng, lãng phí. Tính Nhân dân thể hiện ở việc Quốc hội lựa chọn đúng những vấn đề "nóng", bức xúc mà cử tri, dư luận xã hội đang quan tâm.

Vì thế, Quốc hội cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức và chất lượng giám sát: giám sát đến cùng, quy trách nhiệm rõ ràng đối với người đứng đầu, bảo đảm các kiến nghị giám sát được thực thi nghiêm túc.

Cùng với đó, tiếp tục nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội - trung tâm các hoạt động của Quốc hội. Để bảo đảm tính Đảng và tính Nhân dân, trong nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XVI, cử tri và Nhân dân cần lựa chọn được những đại biểu thật sự ưu tú, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đồng thời có sự gắn bó mật thiết, thấu hiểu đời sống Nhân dân, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, có tư duy phản biện sắc sảo và mang tính xây dựng. Đặc biệt, cần nghiên cứu tiếp tục tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách cũng như quy tụ được đội ngũ chuyên gia giỏi để không ngừng nâng cao tính chuyên nghiệp trong các hoạt động của Quốc hội.

Trong kỷ nguyên mới, tính Nhân dân gắn liền với chuyển đổi số. Vì thế, việc Quốc hội tiếp tục đẩy mạnh xây dựng "Quốc hội điện tử", "Quốc hội số" là hướng đi đúng. Bởi, công nghệ sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách giữa cử tri và đại biểu, giúp người dân có thể giám sát hoạt động của Quốc hội và đại biểu có thể kết nối với cử tri của mình mọi lúc, mọi nơi.

Nhìn lại chặng đường 80 năm qua, có thể khẳng định, Quốc hội Việt Nam đã hun đúc nên những giá trị truyền thống quý báu, trong đó sự hòa quyện giữa tính Đảng và tính Nhân dân là một trong những giá trị cốt lõi nhất.

Bước vào kỷ nguyên mới, thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm như một lời hiệu triệu, nhắc nhở rằng: tính Đảng là ngọn đuốc soi đường, giữ cho “con tàu” Quốc hội luôn đi đúng hướng; tính Nhân dân là “đại dương” mênh mông nâng đỡ “con tàu” Quốc hội vươn ra biển lớn. Một Quốc hội vững vàng về tính Đảng, sâu sắc và đậm đà tính Nhân dân sẽ là chỗ dựa vững chắc cho cử tri và Nhân dân, là động lực mạnh mẽ để hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN, đưa đất nước Việt Nam phát triển hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.

Nguyễn Bình