Tòa Hình sự TAND tỉnh Cà Mau: Xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật

Không để oan sai, bỏ lọt tội phạm

Năm 2026, Tòa Hình sự TAND tỉnh Cà Mau thụ lý 384 vụ/572 bị cáo, gồm 131 vụ/214 bị cáo sơ thẩm và 253 vụ/358 bị cáo phúc thẩm. Đến thời điểm báo cáo, đơn vị đã giải quyết 367 vụ/513 bị cáo, đạt tỷ lệ 95,57%.

Đáng chú ý, trong năm, đơn vị không để xảy ra trường hợp xét xử oan hoặc bỏ lọt tội phạm; không để xảy ra vi phạm thời hạn tạm giam trong giai đoạn xét xử. Tỷ lệ án bị hủy do nguyên nhân chủ quan ở mức 0,4%, thấp hơn năm 2025.

Những kết quả này được đặt trong bối cảnh công tác xét xử hình sự ngày càng chịu nhiều áp lực, nhất là với các vụ án kinh tế, tham nhũng có tính chất phức tạp.

Theo Chánh Tòa Hình sự TAND tỉnh Cà Mau Trịnh Xuân Miễn, áp lực trước hết đến từ khối lượng và tính chất hồ sơ. Những vụ án lớn thường có nhiều bị cáo, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; khối lượng tài liệu, chứng từ rất lớn. Có vụ án, hành vi bị cáo buộc diễn ra trong thời gian dài, qua nhiều giai đoạn, liên quan đến nhiều cá nhân, tổ chức.

“Thẩm phán phải dành rất nhiều thời gian nghiên cứu, đánh giá chứng cứ, xác định vai trò của từng bị cáo và làm rõ mối quan hệ giữa các hành vi phạm tội”, ông Trịnh Xuân Miễn chia sẻ.

Bên cạnh đó là áp lực trong đánh giá chứng cứ và xác định tội danh. Trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại có thể đan xen với vi phạm hành chính, vi phạm quy định quản lý nhà nước hoặc hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi.

Muốn kết luận một người phạm tội, Hội đồng xét xử phải làm rõ đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, xác định lỗi, động cơ, mục đích, vai trò đồng phạm, hậu quả thiệt hại và mối quan hệ nhân quả. Đây là yêu cầu có ý nghĩa quyết định đối với việc bảo đảm xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Trong khi đó, Thẩm phán vẫn phải bảo đảm thời hạn tố tụng, không để án quá hạn, đồng thời dành đủ thời gian nghiên cứu, đánh giá chứng cứ.

Theo Chánh Tòa Hình sự, cân bằng giữa tiến độ và chất lượng là bài toán khó, nhất là với những vụ án lớn, phức tạp.

Tòa Hình sự TAND tỉnh Cà Mau tập trung nâng cao chất lượng xét xử

Năm 2026, Tòa Hình sự trả hồ sơ cho Viện kiểm sát điều tra bổ sung 22 vụ; trong đó Viện kiểm sát chấp nhận 11 vụ, không chấp nhận 5 vụ, còn 6 vụ chưa có kết quả điều tra bổ sung. Việc trả hồ sơ khi có căn cứ nhằm tiếp tục làm rõ những vấn đề chưa được chứng minh đầy đủ, góp phần hạn chế nguy cơ bỏ lọt tội phạm hoặc kết luận không đúng bản chất vụ án.

Đơn vị cũng thụ lý 31 vụ án thuộc diện theo dõi, chỉ đạo và đã giải quyết 26 vụ; giải quyết 1/1 vụ án tham nhũng, tiêu cực, lãng phí ngoài diện theo dõi, chỉ đạo và 2/2 vụ án dư luận quan tâm. Đáng chú ý, 11 vụ án tạm đình chỉ từ năm 2002 trở về trước đã được đưa ra giải quyết và giải quyết xong.

Theo ông Trịnh Xuân Miễn, cải cách tư pháp đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với người Thẩm phán. Không chỉ “xét xử đúng pháp luật”, bản án còn phải bảo đảm công lý, công bằng, khách quan, quyền con người và quyền công dân.

Đặc biệt, nguyên tắc suy đoán vô tội tạo ra một “ngưỡng trách nhiệm” cao hơn. Khi chứng cứ tại phiên tòa không đủ vững chắc, Thẩm phán phải đủ bản lĩnh xem xét lại quan điểm buộc tội, kể cả khi hồ sơ điều tra và quan điểm truy tố đã được xác lập.

Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm xử lý nghiêm người phạm tội nhưng không biến những nghi ngờ chưa được chứng minh thành căn cứ kết tội.

Tranh tụng thực chất, nâng chất lượng xét xử

Cùng với kiểm soát chứng cứ, đổi mới tranh tụng được Tòa Hình sự xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng xét xử.

Theo Chánh Tòa Hình sự Trịnh Xuân Miễn, các Thẩm phán đã bám sát nội dung cốt lõi của tranh tụng, tạo điều kiện để bên buộc tội, bên gỡ tội và những người tham gia tố tụng trình bày, đối đáp, phản biện và bảo vệ quan điểm của mình.

Tại phiên tòa, Kiểm sát viên chứng minh cáo buộc; luật sư, người bào chữa đưa ra chứng cứ, lập luận phản bác và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bị cáo. Bị cáo, bị hại và những người tham gia tố tụng khác được trình bày ý kiến.

Hội đồng xét xử giữ vai trò trọng tài, điều hành phiên tòa, kiểm soát quá trình tranh tụng và đưa ra phán quyết trên cơ sở kết quả xét hỏi, tranh luận công khai.

Ông Trịnh Xuân Miễn - Chánh Tòa Hình sự TAND tỉnh Cà Mau

Theo ông Trịnh Xuân Miễn, việc thực hiện tranh tụng thực chất từng bước làm thay đổi “bộ mặt” phiên tòa theo hướng dân chủ, công khai và chuyên nghiệp. Phiên tòa không chỉ là nơi công bố kết quả điều tra, truy tố mà còn là nơi kiểm tra, đánh giá toàn diện chứng cứ, làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

“Chất lượng xét hỏi và điều hành tranh tụng của Thẩm phán ngày càng trở thành thước đo năng lực xét xử”, Chánh Tòa Hình sự nhấn mạnh.

Trong năm 2026, Tòa Hình sự tổ chức 15 phiên tòa rút kinh nghiệm và 1 phiên tòa rút kinh nghiệm trực tuyến địa hạt. 100% bản án hình sự đủ điều kiện công bố được đăng tải trên Cổng Thông tin điện tử TANDTC, với 248/248 bản án, quyết định.

Cùng với đổi mới tranh tụng, Tòa Hình sự tăng cường ứng dụng công nghệ, hướng đến xây dựng Tòa án điện tử. Đơn vị đẩy mạnh xét xử trực tuyến, sử dụng thiết bị trình chiếu, ghi âm, ghi hình, hệ thống quản lý phiên tòa và các công cụ hỗ trợ công bố, kiểm tra chứng cứ.

Việc ứng dụng công nghệ góp phần tháo gỡ khó khăn trong triệu tập, di chuyển người tham gia tố tụng, đồng thời hỗ trợ Hội đồng xét xử kiểm tra, công bố và đối chiếu chứng cứ thuận lợi hơn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; chất lượng phán quyết vẫn phụ thuộc vào bản lĩnh, trình độ chuyên môn và trách nhiệm của người Thẩm phán.

Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, Tòa Hình sự còn gắn xét xử với tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Đơn vị đã xét xử lưu động 2 vụ án hình sự sơ thẩm về chống khai thác IUU và phối hợp tổ chức 2 phiên tòa giả định nhằm tuyên truyền pháp luật cho người dân tại các địa phương ven biển.

Từ kiểm soát chứng cứ, nâng cao chất lượng tranh tụng, tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm đến ứng dụng công nghệ, các giải pháp đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng từng vụ án, từng phán quyết.

Trong năm 2026, Tòa Hình sự TAND tỉnh Cà Mau không để xảy ra trường hợp xét xử oan hoặc bỏ lọt tội phạm. Đây là kết quả đáng chú ý trong bối cảnh số lượng án lớn, nhiều vụ án có tính chất phức tạp.

Thước đo quan trọng của chất lượng xét xử không chỉ là số lượng án được giải quyết hay tỷ lệ đúng hạn, mà còn nằm ở việc mỗi bản án được ban hành trên cơ sở chứng cứ được kiểm chứng, tranh tụng được thực hiện thực chất và pháp luật được áp dụng chính xác.

Đó cũng là yêu cầu xuyên suốt của xét xử án hình sự: xử lý nghiêm minh người phạm tội, không bỏ lọt tội phạm; đồng thời bảo vệ công lý, bảo đảm quyền con người và không làm oan người vô tội.