Toan tính của Singapore khi dốc túi đầu tư vào trí tuệ nhân tạo

Singapore coi AI là sự lựa chọn cho tương lai

Với cam kết rót hơn 1 tỉ SGD (tương đương 786 triệu USD) vào nghiên cứu AI trong 5 năm tới, chính phủ nước này đang đặt cược lớn vào khả năng tự chủ công nghệ giữa bối cảnh sự thống trị của Mỹ và Trung Quốc ngày càng áp đảo.

Quyết định chi 1 tỉ SGD không đơn thuần là một khoản ngân sách khoa học, mà là một bước đi chiến lược nhằm bảo vệ tương lai kinh tế của quốc đảo.

Trong bài phát biểu tại một sự kiện ngành hôm qua (24.1), Bộ trưởng Phát triển Kỹ thuật số và Thông tin Josephine Teo đã khẳng định khoản đầu tư này sẽ đóng vai trò như đòn bẩy để củng cố vị thế của Singapore như một trung tâm nghiên cứu AI hàng đầu. Số tiền này sẽ được giải ngân để thiết lập các trung tâm nghiên cứu mũi nhọn, xây dựng năng lực AI "cây nhà lá vườn" và quan trọng nhất là nuôi dưỡng một dòng chảy nhân tài chất lượng cao.

Động thái này đưa Singapore gia nhập vào một nhóm các quốc gia đang chạy đua nước rút để đảm bảo rằng ngành công nghiệp và lực lượng lao động của họ không bị bỏ lại phía sau bởi làn sóng tự động hóa. Nếu như Hàn Quốc đang tổ chức các giải đấu để thúc đẩy AI nội địa, hay Ả Rập Saudi và UAE đang dùng nguồn vốn dầu mỏ khổng lồ để mua sắm hạ tầng điện toán và phát triển các mô hình ngôn ngữ như Falcon, thì Singapore chọn cách tiếp cận dựa trên chiều sâu nghiên cứu và sự tích hợp hệ thống.

Giấc mơ "Quốc gia AI" và nỗ lực thoát khỏi cái bóng của những người khổng lồ

Trong bối cảnh thế giới công nghệ đang bị phân cực mạnh mẽ bởi hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc, các quốc gia tầm trung như Singapore, Nhật Bản, Canada hay Ấn Độ đều đang ráo riết xây dựng chiến lược "AI chủ quyền". Đối với Singapore, việc đầu tư vào nghiên cứu không chỉ là tạo ra các thuật toán thông minh hơn, mà là câu chuyện về an ninh kinh tế.

Bộ Thông tin và Phát triển Kỹ thuật số nước này nhấn mạnh rằng nghiên cứu sẽ là động lực hoạt động chính, giúp nâng cao năng lực kỹ thuật chuyên sâu và đảm bảo Singapore luôn ở vị trí tiên phong trong đổi mới sáng tạo. Điều này đặc biệt quan trọng khi quốc gia này không sở hữu tài nguyên thiên nhiên và sự thịnh vượng hoàn toàn dựa vào chất lượng nguồn nhân lực và vị thế trung chuyển.

Singapore không bắt đầu từ con số không. Quốc gia này đã có một lịch sử hào hùng và bền bỉ với ngành công nghiệp bán dẫn, "trái tim" của kỷ nguyên AI. Từ năm 1968, khi National Semiconductor của Mỹ đặt nhà máy tại đây, cho đến sự ra đời của Chartered Semiconductor Manufacturing vào năm 1987, Singapore đã âm thầm xây dựng một nền móng vững chắc. Ngày nay, dù nhỏ bé, quốc đảo này vẫn chiếm tới khoảng 10% tổng sản lượng chip toàn cầu.

Di sản này, kết hợp với dòng vốn đầu tư khổng lồ vào điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu từ các ông lớn như Amazon và Google trong những năm gần đây, đã tạo ra một bệ phóng lý tưởng để Singapore chuyển mình từ một trung tâm sản xuất phần cứng sang một "Quốc gia AI" toàn diện. Khoản đầu tư 1 tỉ SGD mới sẽ đóng vai trò là chất xúc tác, kết nối hạ tầng phần cứng sẵn có với năng lực phần mềm và thuật toán, tạo ra một hệ sinh thái khép kín nơi AI được nghiên cứu, phát triển và ứng dụng ngay tại chỗ.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra là không hề nhỏ. Cuộc đua AI thường được miêu tả như một cuộc chiến về dữ liệu hay mô hình ngôn ngữ, nhưng theo Giáo sư Simon Chesterman từ Đại học Quốc gia Singapore (NUS), những rào cản thực sự đang ngày càng mang tính vật lý: chip, năng lượng và chuỗi cung ứng. Trong khi Mỹ ngăn chặn việc bán các bộ vi xử lý tiên tiến cho Trung Quốc, thì Bắc Kinh đáp trả bằng việc kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, nguyên liệu sống còn cho bán dẫn và nam châm. Kẹt giữa hai làn đạn này, chiến lược đầu tư của Singapore là một nỗ lực nhằm tạo ra "sức đề kháng nội sinh", đảm bảo rằng họ có đủ năng lực cốt lõi để không bị tổn thương quá mức trước các cú sốc từ bên ngoài.

"Pax Silica": Sự lựa chọn của niềm tin và vị thế độc tôn tại Đông Nam Á

Bên cạnh nỗ lực tự cường, chìa khóa cho sự an toàn của Singapore nằm ở chính sách ngoại giao công nghệ khôn khéo, được cụ thể hóa qua việc tham gia "Tuyên bố Pax Silica" của Washington. Đây là một liên minh gồm các đối tác tin cậy nhất của Mỹ trong lĩnh vực AI, bao gồm các đồng minh thân cận như Úc, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và Israel. Điều đáng chú ý là dù Mỹ đang có quan hệ thương mại ngày càng sâu sắc với nhiều nước ASEAN như Việt Nam, Thái Lan hay Malaysia, nhưng Singapore lại là đại diện duy nhất của Đông Nam Á đặt bút ký vào thỏa thuận này.

Sự "lẻ loi" này không phải ngẫu nhiên. Theo Giáo sư Ruben Durante từ NUS, Singapore chính xác là loại "nút giao tin cậy" mà Mỹ đang tìm kiếm để neo giữ các chuỗi cung ứng trong kỷ nguyên AI. Khác với các nước láng giềng, Singapore cung cấp một hệ thống quản trị mạnh mẽ, uy tín pháp lý vượt trội, thị trường vốn phát triển và hạ tầng kết nối tiên tiến. Đối với Washington, trong một lĩnh vực nhạy cảm về an ninh như AI, niềm tin vào thể chế quan trọng hơn tiềm năng về quy mô hay chi phí thấp.

Việc tham gia Pax Silica mang lại cho Singapore một đặc quyền to lớn: một chiếc ghế tại bàn đàm phán khi Mỹ thảo luận về các liên doanh sản xuất chip và hậu cần. Theo Giáo sư Atreyi Kankanhalli, điều này cung cấp cho quốc đảo nghèo tài nguyên một "lưới an toàn" để chống lại các cú sốc nguồn cung trong tương lai, đồng thời mở ra cánh cửa tiếp cận những công nghệ AI tiên tiến nhất mà các quốc gia ngoài liên minh khó lòng chạm tới.

Cấu trúc của Pax Silica cũng phản ánh rõ toan tính của Mỹ. Nhật Bản và Hàn Quốc được chọn vì họ là những mỏ neo trong sản xuất bán dẫn tiên tiến. Úc quan trọng đối với khoáng sản thiết yếu, Anh đóng góp vào việc thiết lập tiêu chuẩn và tình báo, còn Israel mang đến sự đổi mới trong AI và quốc phòng. Singapore, với vai trò trung tâm logistics và dữ liệu, hoàn thiện bức tranh này. Các chuyên gia như Anant Shivraj từ Boston Consulting Group nhận định rằng, làn sóng đầu tiên của Pax Silica tập trung vào những quốc gia có khả năng đảm bảo quyền kiểm soát, quản trị và an ninh lâu dài trên toàn bộ ngăn xếp công nghệ AI (AI stack).

Mặc dù các quốc gia Đông Nam Á khác như Việt Nam hay Malaysia đang nỗ lực vươn lên trở thành các trung tâm quan trọng về bán dẫn và dữ liệu, họ vẫn phải đối mặt với những hạn chế về cơ sở hạ tầng và sự phân tán nhân tài. Tuy nhiên, cánh cửa Pax Silica chưa hẳn đã khép lại. Các cuộc thảo luận ban đầu đã bao gồm cả những quốc gia không ký kết như Hà Lan và UAE, tạo nên một "vòng ngoài" của các bên đóng góp.

Việc mở rộng "vòng tròn tin cậy" này sẽ phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng liên kết về ưu tiên an ninh kinh tế của các ứng viên. Nhưng cho đến lúc đó, với 1 tỉ SGD đầu tư và tấm vé thông hành Pax Silica trong tay, Singapore đang củng cố vững chắc vị thế của mình: không chỉ là một nền kinh tế tiên tiến, mà là một pháo đài của sự tin cậy trong kỷ nguyên hỗn loạn của trí tuệ nhân tạo.

Bùi Tú