Tổn thất khó bù đắp khi Ukraine mất tiêm kích và phi công 'Bóng ma Kiev'

Ukraine mất thêm 1 tiêm kích MiG-29 cùng phi công trong một nhiệm vụ chiến đấu ngày 1/10, tiếp tục làm suy giảm phi đội máy bay chiến đấu có nguồn gốc Liên Xô của nước này.

Không quân Ukraine cho biết Đại úy Marat Mambetov, chỉ huy một biên đội thuộc Lữ đoàn Hàng không Chiến thuật số 40, thiệt mạng sau khi chiếc MiG-29 do anh điều khiển bị tên lửa đối phương đánh trúng.

Phi công đã phóng ghế thoát hiểm nhưng không sống sót. Lữ đoàn 40 còn được biết đến với tên gọi 'Bóng ma Kiev'.

Theo thống kê của tổ chức tình báo nguồn mở Oryx được Euromaidan Press dẫn lại, đây là chiếc MiG-29 thứ 37 của Ukraine được xác nhận mất trong chiến đấu kể từ tháng 2/2022.

Oryx cũng ghi nhận 3 chiếc khác bị hư hại. Tuy nhiên, số liệu nguồn mở không thể phản ánh chính xác toàn bộ số máy bay đang trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu.

Vấn đề không chỉ nằm ở số máy bay bị bắn hạ. Những chiếc MiG-29 còn lại đã phải hoạt động với cường độ cao trong hơn 4 năm chiến sự.

Hao mòn khung thân, động cơ và các hệ thống trên máy bay có thể khiến một phần phi đội phải nằm đất để bảo dưỡng.

Theo phân tích của Euromaidan Press, Không quân Ukraine có khoảng 30-35 chiếc MiG-29 trước khi xung đột mở rộng vào tháng 2/2022.

Sau đó, Ba Lan, Slovakia và Azerbaijan được cho là đã cung cấp thêm máy bay, trong khi các kỹ sư Ukraine khôi phục khoảng 20 chiếc MiG-29 từng nằm lâu trong các kho và nhà chứa bằng nguồn phụ tùng thu thập từ nhiều nơi.

Điều này giúp Ukraine duy trì một phi đội MiG-29 đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, nguồn bổ sung những máy bay loại này đang ngày càng hạn chế. Ba Lan được cho là còn một số khung thân MiG-29, nhưng việc chuyển giao chưa đạt được thỏa thuận.

MiG-29 vẫn đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng, từ phòng không đến sử dụng tên lửa và bom tấn công các mục tiêu mặt đất. Phi đội này vì vậy chưa thể nhanh chóng loại bỏ dù Ukraine đang chuyển dần sang các máy bay phương Tây.

Trong quá trình chuyển đổi, F-16 đã trở thành một thành phần quan trọng của Không quân Ukraine.

Các nước châu Âu đã cam kết cung cấp khoảng 80 chiếc F-16, trong khi Ukraine cũng tiếp nhận một số tiêm kích Mirage 2000 của Pháp.

Tuy nhiên, những máy bay phương Tây cũng chịu tổn thất trong chiến đấu. Euromaidan Press dẫn số liệu cho thấy Ukraine đã mất 5 chiếc F-16 và 1 chiếc Mirage 2000.

Ukraine đồng thời chuẩn bị tiếp nhận thêm tiêm kích Gripen. Theo thỏa thuận ký với Thụy Điển, 16 chiếc Gripen C/D đầu tiên dự kiến được cung cấp từ đầu năm 2027. Một thỏa thuận khác về 16 chiếc Gripen E có lịch giao từ đầu năm 2029.

Trong thời gian chờ các dòng máy bay mới, những chiếc MiG-29 còn hoạt động vẫn phải đảm nhiệm một phần đáng kể nhiệm vụ chiến đấu.

Điều này khiến mỗi tổn thất về máy bay và phi công trở thành vấn đề khó giải quyết trong ngắn hạn.

Đặc biệt, phi công tiêm kích cần quá trình đào tạo dài và tích lũy nhiều giờ bay trước khi có thể đảm nhiệm đầy đủ nhiệm vụ chiến đấu.

Vì vậy, việc mất một phi công giàu kinh nghiệm không chỉ làm giảm số lượng nhân sự mà còn ảnh hưởng đến năng lực chỉ huy và huấn luyện của đơn vị.

Vụ mất MiG-29 ngày 1/10 vì thế diễn ra trong bối cảnh Ukraine đang từng bước chuyển từ lực lượng tiêm kích chủ yếu có nguồn gốc Liên Xô sang đội bay gồm nhiều loại máy bay phương Tây.

Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi thời gian, nhân lực kỹ thuật, phụ tùng và phi công được đào tạo cho từng dòng máy bay.