Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung thăm Trung Quốc - Tái định hình quan hệ song phương trong bối cảnh khu vực biến động

Đây không chỉ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Lee kể từ khi nhậm chức vào tháng 6/2025, mà còn là chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của một Tổng thống Hàn Quốc tới Bắc Kinh kể từ năm 2019. Diễn ra theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, chuyến thăm được xem là bước đi cụ thể nhằm “thiết lập lại” quan hệ Trung - Hàn sau giai đoạn trầm lắng kéo dài.

Thời điểm chuyến thăm càng làm nổi bật ý nghĩa chiến lược của sự kiện. Chỉ vài giờ trước khi Tổng thống Lee đặt chân tới Bắc Kinh, Triều Tiên đã phóng các tên lửa đạn đạo không xác định ra vùng biển phía đông bán đảo, đánh dấu vụ thử vũ khí đầu tiên của nước này trong năm. Diễn biến này nhắc lại thực tế rằng bán đảo Triều Tiên vẫn là một trong những điểm nóng an ninh phức tạp tại khu vực, nơi lợi ích và vai trò của các nước liên quan, trong đó có Trung Quốc và Hàn Quốc, đan xen chặt chẽ.

Ngoại giao thực dụng và nỗ lực “thiết lập lại” quan hệ Trung - Hàn

Ngay từ khi nhậm chức, Tổng thống Lee Jae-myung đã xác định việc khôi phục và ổn định quan hệ với Trung Quốc là một trong những ưu tiên trọng tâm của chính sách đối ngoại. Cách tiếp cận mà ông Lee theo đuổi thường được mô tả là “ngoại giao thực dụng”, nhấn mạnh việc cân bằng lợi ích quốc gia, duy trì liên minh chiến lược với Mỹ, đồng thời tránh để quan hệ với các nước láng giềng lớn, đặc biệt là Trung Quốc, rơi vào trạng thái đối đầu hoặc xa cách kéo dài.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc mang ý nghĩa vừa biểu tượng, vừa thực chất. Về biểu tượng, đây là động thái cho thấy Seoul mong muốn mở ra một chương mới trong quan hệ song phương, vượt qua những căng thẳng và bất đồng tích tụ trong những năm gần đây, đặc biệt liên quan đến vấn đề triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Hàn Quốc và những hệ lụy đối với hợp tác kinh tế, văn hóa với Trung Quốc. Về thực chất, chuyến thăm hướng tới việc khôi phục các cơ chế đối thoại cấp cao và thúc đẩy hợp tác cụ thể trong nhiều lĩnh vực.

Theo các thông tin được công bố, trong cuộc hội đàm thượng đỉnh giữa Tổng thống Lee và Chủ tịch Tập Cận Bình, hai bên tập trung trao đổi về phối hợp xử lý vấn đề Triều Tiên, mở rộng hợp tác kinh tế, cũng như tăng cường giao lưu văn hóa và nhân dân. Cố vấn An ninh quốc gia Hàn Quốc Wi Sung-lac cho biết hai nước ký hơn 10 bản ghi nhớ hợp tác, phản ánh phạm vi hợp tác đa dạng từ kinh tế số, chuỗi cung ứng, năng lượng xanh cho đến môi trường và biến đổi khí hậu.

Sự hiện diện của một phái đoàn doanh nghiệp lớn, với hơn 200 lãnh đạo doanh nghiệp Hàn Quốc tháp tùng Tổng thống Lee, cho thấy yếu tố kinh tế đóng vai trò then chốt trong chuyến thăm lần này. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, cùng với tác động từ các chính sách thuế quan và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cả Hàn Quốc và Trung Quốc đều có động lực tìm kiếm những điểm giao thoa lợi ích nhằm giảm thiểu rủi ro và duy trì tăng trưởng.

Các lĩnh vực được ưu tiên thảo luận, như trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, năng lượng xanh và công nghệ cao, phản ánh thực tế rằng hai nền kinh tế đều nằm trong nhóm tiên tiến ở châu Á trong tiến trình Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế ngắn hạn, mà còn góp phần định hình nền tảng hợp tác dài hạn, phù hợp với xu thế phát triển toàn cầu.

Ngoài kinh tế, chuyến thăm cũng mang đậm yếu tố chính trị - an ninh. Việc Seoul tiếp tục coi Trung Quốc là một đối tác không thể thiếu trong các nỗ lực duy trì hòa bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên phản ánh đánh giá thực tế về vai trò và ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Bình Nhưỡng. Trong bối cảnh các cuộc đàm phán phi hạt nhân hóa vẫn bế tắc, sự phối hợp Trung - Hàn, dù ở mức độ nào, vẫn được xem là một kênh quan trọng nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và phu nhân cùng Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và phu nhân tại Bắc Kinh ngày 5/1.

Lợi ích đan xen, vấn đề nhạy cảm và triển vọng quan hệ Trung - Hàn

Bên cạnh những cơ hội hợp tác, chuyến thăm của Tổng thống Lee cũng diễn ra trong bối cảnh tồn tại không ít vấn đề nhạy cảm và khác biệt lợi ích giữa hai nước. Một trong những vấn đề thu hút sự chú ý lớn của dư luận quốc tế là lập trường của Hàn Quốc đối với Đài Loan, trong bối cảnh căng thẳng xuyên eo biển gia tăng sau các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn của Trung Quốc gần hòn đảo này.

Trước chuyến thăm, Tổng thống Lee đã tái khẳng định lập trường nhất quán của Seoul về việc tôn trọng chính sách “Một Trung Quốc”, phù hợp với Tuyên bố chung năm 1992 về thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Theo đó, Hàn Quốc công nhận Bắc Kinh là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện cho Trung Quốc và cam kết không can thiệp vào công việc nội bộ của nước này. Lập trường này được xem là một lựa chọn mang tính thực dụng, nhằm tránh làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ với Trung Quốc, đồng thời giữ cho Hàn Quốc một không gian chiến lược linh hoạt trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt.

Tuy nhiên, quan hệ song phương không chỉ xoay quanh các vấn đề khu vực và toàn cầu. Những bất đồng mang tính song phương, như việc Trung Quốc xây dựng các công trình thép trong vùng biển chồng lấn ở Hoàng Hải, cũng là những vấn đề tiềm ẩn nguy cơ gây căng thẳng nếu không được quản lý hiệu quả. Seoul lo ngại rằng các hoạt động này có thể tạo tiền đề cho những tuyên bố chủ quyền trong tương lai, trong khi Bắc Kinh khẳng định các công trình phục vụ mục đích dân sự. Việc đưa những vấn đề này ra thảo luận trong khuôn khổ đối thoại cấp cao được xem là cần thiết để ngăn ngừa hiểu lầm và duy trì ổn định.

Một trụ cột khác của quan hệ Trung - Hàn là giao lưu văn hóa và nhân dân. Sau nhiều năm chịu ảnh hưởng bởi các hạn chế không chính thức, đặc biệt kể từ khi Hàn Quốc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ vào năm 2017, Seoul đang kỳ vọng mở rộng trở lại phạm vi tiếp cận của nội dung văn hóa Hàn Quốc tại Trung Quốc. Quyết định gần đây của hai nước về việc bãi bỏ yêu cầu thị thực du lịch cho công dân của nhau được xem là một bước đi tích cực, tạo điều kiện thúc đẩy giao lưu nhân dân và tăng cường hiểu biết lẫn nhau.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng giao lưu hiện nay vẫn chủ yếu dừng lại ở các chuyến thăm du lịch, trong khi tiềm năng hợp tác văn hóa, giáo dục và học thuật còn rất lớn. Việc mở rộng các hình thức giao lưu có chiều sâu hơn, với nội dung thực chất, được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một yếu tố ổn định lâu dài cho quan hệ song phương, góp phần giảm thiểu những nhận thức sai lệch và tâm lý nghi ngờ trong dư luận hai nước.

Khía cạnh lịch sử cũng được lồng ghép trong chuyến thăm của Tổng thống Lee, đặc biệt với việc ông tới Thượng Hải và thăm các địa điểm gắn liền với Chính phủ lâm thời của Hàn Quốc trong thời kỳ Nhật Bản cai trị. Những hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm, mà còn gợi mở khả năng Trung Quốc và Hàn Quốc tìm kiếm tiếng nói chung trong cách tiếp cận các vấn đề lịch sử khu vực, bao gồm cả quan hệ với Nhật Bản.

Nhìn tổng thể, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Lee Jae-myung khó có thể tạo ra những đột phá mang tính bước ngoặt ngay lập tức. Tuy nhiên, nó được đánh giá là một tín hiệu chính trị quan trọng, cho thấy cả Seoul và Bắc Kinh đều sẵn sàng điều chỉnh cách tiếp cận, tăng cường đối thoại và tìm kiếm những điểm đồng trong bối cảnh môi trường khu vực và toàn cầu nhiều bất định.

Triển vọng quan hệ Trung - Hàn trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào khả năng hai bên duy trì động lực hợp tác, quản lý hiệu quả các khác biệt và chuyển các cam kết chính trị thành kết quả thực chất. Trong một khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức an ninh và kinh tế, một mối quan hệ Trung - Hàn ổn định, mang tính xây dựng không chỉ phục vụ lợi ích của hai quốc gia, mà còn có ý nghĩa đối với hòa bình và ổn định của Đông Bắc Á nói chung.

Hùng Anh (CTV)