Tổng Tuyển cử 1946 với việc xây dựng Nhà nước Việt Nam hợp hiến

Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và bút tích Lời kêu gọi toàn dân đi bầu cử của Người trên nhật báo Báo Quốc Hội, số ra ngày 6/1/1946. Nguồn: Thư viện quốc gia Việt Nam.

Xây dựng một Nhà nước Việt Nam dân chủ kiểu mới, đảm bảo tính chất pháp lí không thể phủ nhận được là một trong những nội dung quan trọng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nghĩ đến đầu tiên sau khi đất nước giành độc lập.

Điều này không chỉ xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ mà nó còn xuất phát từ trong tư tưởng tiến bộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước dân chủ nhân dân (được Người đúc kết sau nhiều năm hoạt động ở nước ngoài) và nó cũng xuất phát từ chính niềm tin của Người vào sức mạnh vĩ đại của nhân dân - sức mạnh vô địch để làm nên mọi thắng lợi.

Tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu

Ngay trong Phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ Lâm thời ngày 3/9/1945 (diễn ra chỉ sau một ngày Tuyên ngôn độc lập), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị Chính phủ Lâm thời tổ chức ngay một cuộc Tổng tuyển cử càng sớm càng tốt, để đất nước ta có ngay một Quốc hội do dân bầu cử, một Hiến pháp dân chủ và một Chính phủ quốc gia hợp hiến.

Người nói: "Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ. Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu...".

Ngày 08/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh kí ban hành Sắc lệnh số 14-SL quyết định tổ chức Tổng tuyển cử trong phạm vi cả nước. Nội dung Sắc lệnh ghi: “….1- Trong một thời hạn hai tháng kể từ ngày ký sắc lệnh này sẽ mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc dân đại hội. 2- Tất cả công dân Việt Nam, cả trai và gái, từ 18 tuổi trở lên, đều có quyền tuyển cử và ứng cử, trừ những người đã bị tước mất công quyền và những người trí óc không bình thường. 3- Số đại biểu của Quốc dân đại hội ấn định là 300 người. 4- Quốc dân đại hội sẽ có toàn quyền ấn định Hiến pháp cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. 5- Một Ủy ban để dự thảo thể lệ cuộc tổng tuyển cử sẽ thành lập. 6- Để dự thảo một bản Hiến pháp đệ trình Quốc hội, một Ủy ban khởi thảo Hiến pháp 7 người sẽ thành lập”.

Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945 của Chủ tịch Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ấn định ngày Tổng Tuyển cử và thể lệ cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội. Nguồn: TTLTQGIII

Tiếp đó, từ ngày 20/9/1945 - 18/12/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục kí ban hành một loạt các Sắc lệnh quy định về Tổng Tuyển cử và dự thảo Hiến pháp:

Sắc lệnh số 34-SL ngày 20/9/1945 về thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp gồm có 7 thành viên là: Hồ Chí Minh, Vĩnh Thụy (Bảo Đại), Đặng Thai Mai, Vũ Trọng Khánh, Lê Văn Hiến, Nguyễn Lương Bằng, Đặng Xuân Khu (Trường Chinh).

Sắc lệnh số 39-SL ngày 26/9/1945 về thành lập Ủy ban dự thảo thể lệ cuộc Tổng tuyển cử gồm 9 người đại diện của các ngành, các giới.

Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945 ấn định ngày Tổng Tuyển cử và thể lệ cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội.

Sắc lệnh số 71-SL ngày 02/12/1945 về việc bổ khuyết Điều thứ 11 Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1950 nhằm tạo điều kiện cho người ứng cử.

Sắc lệnh số 72-SL ngày 02/12/1945 về việc bổ khuyết Bảng về số đại biểu từng tỉnh và thành phố định theo Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945 của Chủ tịch Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sắc lệnh số 76-SL ngày 18/12/1945 về việc ấn định lại ngày Tổng tuyển cử và thời hạn nộp đơn ứng cử. Cuộc Tổng tuyển cử được ấn định ngày 23/12/1945, song để việc chuẩn bị cho Tổng tuyển cử được chu đáo hơn, nhằm tạo điều kiện giúp các ứng cử viên nộp đơn và vận động tranh cử, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội hoãn đến ngày Chủ Nhật 06/01/1946.

Ngày 6/1/1946: “ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ”

Song song việc ban hành 06 Sắc lệnh về Tổng Tuyển cử và dự thảo Hiến pháp, từ ngày 06/10 - 21/12/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn trực tiếp chủ trì tổng cộng 22 phiên họp Hội đồng Chính phủ bàn thảo các nội dung về Tổng Tuyển cử và Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngoài ra, trong thời gian này, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn tổ chức 01 cuộc họp báo quốc tế (ngày 27/10/1945) để trả lời vắn tắt các vấn đề về thời hạn công bố Hiến pháp, Quốc dân Đại hội và thể lệ Tổng tuyển cử.

Sắc lệnh số 76-SL ngày 18/12/1945 của Chủ tịch Chính phủ Lâm thời về việc thay đổi ngày bầu cử đại biểu Quốc dân Đại hội. Nguồn: TTLTQGIII.

Cùng việc đấu tranh chính trị để tạo không khí chính trị ổn định cho Tổng tuyển cử, dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chính phủ Lâm thời còn tích cực, nhanh chóng tổ chức soạn thảo Hiến pháp và triển khai sâu rộng các công tác chuẩn bị Tổng tuyển cử trong cả nước. Ngày 10/11/1945, Chính phủ Lâm thời ra Thông cáo về việc công bố dự thảo Hiến pháp để toàn dân thảo luận góp ý (kèm theo Bản dự án Hiến pháp gồm 9 chương, 71 điều).

Tiếp đó, trên báo Cứu quốc số ra ngày 31/12/1945, đăng bài “Ý nghĩa Tổng tuyển cử” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài báo có đoạn viết: "Tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng; tức là dân chủ, đoàn kết. Do Tổng tuyển cử mà toàn dân bầu ra Quốc hội. Quốc hội sẽ cử ra Chính phủ. Chính phủ đó thật là Chính phủ của toàn dân".

Tiếp nối những hoạt động trên, để cuộc "Tổng cử được thành công mỹ mãn và chuẩn bị sẵn sàng việc khai họp Quốc hội", ngày 01/01/1946, Chính phủ Lâm thời tự cải tổ thành Chính phủ Liên Hiệp lâm thời, mở rộng thành phần Chính phủ để thu hút thêm một số thành viên ngoài Tổng bộ Việt Minh, nhằm củng cố khối đại đoàn kết của dân tộc và chống lại âm mưu phá hoại Tổng tuyển cử của kẻ thù.

Ngày 03/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì phiên họp của Chính phủ liên hiệp lâm thời để kiểm tra lần cuối cùng công việc chuẩn bị Tổng tuyển cử. Ngày 05/01/1946, trước ngày bầu cử đúng một ngày, Hồ Chí Minh viết Lời kêu gọi quốc dân đi bầu cử đăng trên Báo Cứu quốc số 184: “Ngày mai mồng 6 tháng Giêng năm 1946. Ngày mai là một ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ… Ngày mai, quốc dân ta sẽ tỏ cho thế giới biết rằng Việt Nam ta đã: Kiên quyết đoàn kết chặt chẽ. Kiên quyết chống bọn thực dân. Kiên quyết tranh quyền độc lập…

Những người trúng cử, sẽ phải giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu cầu hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước quên lợi nhà. Vì lợi chung quên lợi riêng. Phải làm cho xứng đáng với đồng bào, cho xứng đáng với Tổ quốc…".

Như vậy, xâu chuỗi lại các sự kiện phản ánh quá trình chuẩn bị cho cuộc Tổng tuyển cử, chúng ta thấy, trong những ngày đầu thay mặt quốc dân lãnh đạo, điều hành đất nước, mặc dù phải giải quyết rất nhiều công việc bộn bề, song Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thành viên trong bộ Chính phủ Lâm thời luôn đặc biệt quan tâm và dành phần lớn thời gian để xây dựng Nhà nước Việt Nam dân chủ kiểu mới, đảm bảo tính chất pháp lí không thể phủ nhận được. Qua đó, củng cố và giữ vững nền độc lập, giải quyết các vấn đề cấp bách của dân tộc (giặc ngoại xâm, giặc đói, giặc dốt…), đồng thời bảo vệ cho quyền lợi hợp pháp của mỗi người dân Việt Nam.

Minh Châu