TP. Hồ Chí Minh: Cơ chế đặc thù mở đường xử lý rác thải bằng công nghệ cao, bền vững

Mỗi ngày TP. Hồ Chí Minh phát sinh 14.000 tấn rác. Ảnh: Thạc Hiếu.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Toàn Thắng, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, áp lực xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố ngày càng gia tăng. Hiện lượng rác phát sinh trung bình khoảng 14.000 tấn/ngày, được thu gom và xử lý tại bốn khu liên hợp gồm Tây Bắc, Đa Phước, Nam Bình Dương và Tóc Tiên.

Dù đã triển khai nhiều giải pháp, đến nay mới khoảng 40% lượng rác được xử lý bằng các công nghệ như đốt, sản xuất phân compost hoặc tái chế; phần còn lại vẫn chủ yếu chôn lấp. Với quy mô dân số lớn và vai trò đầu tàu kinh tế, nếu không sớm chuyển đổi mạnh mẽ công nghệ xử lý rác, thành phố sẽ đối mặt với nguy cơ quá tải hạ tầng và áp lực môi trường ngày càng lớn.

Xuất phát từ yêu cầu đó, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu giai đoạn 2025 – 2030, trên 90% rác thải sinh hoạt được tái chế hoặc xử lý bằng công nghệ mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố tập trung chuyển đổi công nghệ tại các cơ sở hiện hữu theo Nghị quyết số 28/2023 của HĐND thành phố, đồng thời kêu gọi đầu tư các dự án mới theo hình thức PPP và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư có sử dụng đất.

Trên thực tế, nhiều dự án đốt rác phát điện đã và đang được triển khai. Tháng 6/2025, Công ty cổ phần – Tổng Công ty Nước – Môi trường Bình Dương (Biwase) khởi động dự án đốt rác kết hợp phát điện công suất 500 tấn/ngày, quy mô 12MW tại Khu liên hợp Nam Bình Dương. Hai nhà máy của Công ty cổ phần Vietstar và Công ty cổ phần Đầu tư phát triển Tâm Sinh Nghĩa tại Khu liên hợp Tây Bắc cũng đang được xây dựng, dự kiến vận hành trong năm 2026, mỗi nhà máy có công suất khoảng 2.000 tấn/ngày.

Ngoài ra, trong năm 2025, dự án chuyển đổi công nghệ của Công ty cổ phần Tasco đã được điều chỉnh chủ trương đầu tư; dự án đốt rác phát điện tại Khu liên hợp Tóc Tiên cũng đã lựa chọn được nhà đầu tư. Các dự án còn lại đang được các cơ quan chức năng phối hợp hỗ trợ hoàn tất thủ tục theo quy định.

Khu vực bãi rác Tóc Tiên tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Thạc Hiếu.

Đáng chú ý, Nghị quyết sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 (Nghị quyết số 260/2025) được xem là “cú hích” quan trọng khi cho phép áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược đối với các dự án đốt rác phát điện có tổng vốn từ 2.000 tỷ đồng trở lên. Cơ chế này giúp rút ngắn thời gian lựa chọn nhà đầu tư, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu về năng lực tài chính và công nghệ.

Nghị quyết mới cũng tạo sự thông thoáng trong công tác quy hoạch, cho phép lập đồng thời quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, phê duyệt quy hoạch chi tiết trước và cập nhật sau. Đây là điểm đột phá giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Song song với phát triển các dự án đốt rác phát điện, TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn, coi rác thải là tài nguyên. Việc phân loại rác tại nguồn được xác định là giải pháp then chốt, vừa giảm khối lượng rác cần xử lý, vừa nâng cao hiệu quả tái chế và vận hành các nhà máy xử lý rác bằng công nghệ mới.

Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục tham mưu UBND thành phố đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, tách riêng chất thải tái chế và chất thải nguy hại, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ môi trường đô thị.

Ngọc Vân