TPHCM xây dựng mạng lưới chăm sóc người cao tuổi theo 5 tầng

UBND TPHCM vừa phê duyệt Đề án Phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo Quyết định số 6655/QĐ-UBND ngày 8/10/2026, đề án hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc đồng bộ, liên thông, lấy người cao tuổi làm trung tâm, trong đó chăm sóc tại nhà và cộng đồng là nền tảng, chuyên ngành Lão khoa giữ vai trò trụ cột chuyên môn.

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu chăm sóc dài hạn

Theo thông tin của Sở Y tế TPHCM, tính đến ngày 30/6/2025, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố ước có khoảng 1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm hơn 12% dân số.

Quy mô người cao tuổi ngày càng lớn, cùng sự gia tăng các bệnh mạn tính và nhu cầu hỗ trợ sinh hoạt, đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và mỗi gia đình.

Trước đó, tại địa bàn TPHCM trước sắp xếp, số người cao tuổi đã tăng thêm hơn 182.000 người trong giai đoạn 2017-2023, bình quân gần 30.000 người mỗi năm. Diễn biến này cho thấy áp lực già hóa không chỉ xuất hiện sau khi Thành phố mở rộng địa giới hành chính mà đã hình thành từ nhiều năm trước.

Áp lực già hóa không chỉ xuất hiện sau khi TPHCM mở rộng địa giới hành chính mà đã hình thành từ nhiều năm trước. Ảnh: Mimosa

Đáng chú ý, vấn đề không đơn thuần là số người cao tuổi tăng lên, mà còn nằm ở tình trạng sức khỏe và khả năng tự chăm sóc của nhóm dân số này.

Kết quả chương trình khám sức khỏe người cao tuổi năm 2024 tại TPHCM trước sắp xếp, với hơn 329.000 lượt người được lập hồ sơ và khám tại trạm y tế, ghi nhận 61,6% người được khám bị tăng huyết áp; 25,68% mắc hoặc nghi ngờ đái tháo đường.

Bên cạnh đó, 18,3% có dấu hiệu tiền suy yếu, 1,3% có dấu hiệu suy yếu. Khoảng 2,2% cần người khác hỗ trợ trong những hoạt động cơ bản như ăn uống, tắm rửa, mặc quần áo, di chuyển; 7,9% cần hỗ trợ các sinh hoạt thường ngày như mua sắm, chuẩn bị thức ăn, dọn dẹp nhà cửa.

Những con số này phản ánh nhu cầu chăm sóc người cao tuổi không dừng lại ở khám bệnh, kê đơn thuốc. Nhiều người còn cần được theo dõi sức khỏe thường xuyên, phục hồi chức năng, hỗ trợ dinh dưỡng, vận động và sinh hoạt để duy trì khả năng sống độc lập.

Thực tế đó cũng đặt ra yêu cầu phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn, nhất là với người cao tuổi mắc nhiều bệnh cùng lúc, sống một mình hoặc không có người thân thường xuyên bên cạnh.

Chăm sóc liên tục từ gia đình đến bệnh viện

Điểm đáng chú ý của đề án, vừa được phê duyệt, là tổ chức hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo 5 tầng thống nhất trên toàn Thành phố.

Trong đó, tầng thứ nhất là tự chăm sóc và nâng cao sức khỏe; tầng thứ hai là chăm sóc hỗ trợ tại cộng đồng; tầng thứ ba là chăm sóc hỗ trợ tại nhà; tầng thứ tư là chăm sóc tại cơ sở lưu trú; tầng thứ năm là chăm sóc tại bệnh viện.

Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM tổ chức mô hình chăm sóc toàn diện người cao tuổi trong ngày. Ảnh: Mimosa

Việc chuyển giữa các tầng được thực hiện dựa trên đánh giá tình trạng sức khỏe, mức độ phụ thuộc và nhu cầu chăm sóc của từng người theo quy trình thống nhất.

Cách tổ chức này hướng tới khắc phục tình trạng chăm sóc phân tán, thiếu liên tục giữa gia đình, cộng đồng và cơ sở y tế. Người cao tuổi có thể được hỗ trợ ở mức phù hợp với tình trạng sức khỏe, thay vì chỉ tiếp cận dịch vụ khi bệnh trở nặng hoặc phải nhập viện.

Để triển khai, Thành phố sẽ rà soát, lập danh sách người cao tuổi tại từng xã, phường, đặc khu; cập nhật hoàn cảnh sống, nhóm nguy cơ, người sống một mình và những trường hợp cần hỗ trợ.

Hoạt động khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh tật, lập và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử cũng được chú trọng. Dữ liệu sức khỏe sẽ là công cụ hỗ trợ theo dõi, điều phối và kết nối các tầng chăm sóc.

Song song đó, đề án đặt ra nhiệm vụ củng cố chuyên ngành Lão khoa, đào tạo nhân lực, phát triển các loại hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi và ứng dụng công nghệ trong hỗ trợ chăm sóc.

Không chỉ giới hạn trong lĩnh vực y tế, Thành phố còn hướng tới xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi, từ không gian sinh hoạt cộng đồng, công trình công cộng đến giao thông và nhà ở, bảo đảm khả năng tiếp cận và an toàn trong sinh hoạt.

Đáng chú ý, việc huy động cộng đồng, các đoàn thể, nguồn lực xã hội và hợp tác quốc tế cũng được xác định là một trong những giải pháp để mở rộng khả năng đáp ứng nhu cầu chăm sóc ngày càng đa dạng.

Đề án mới đậm tính kế thừa

Đề án mới được xây dựng trên nền tảng những hoạt động đã triển khai trước đó. Từ năm 2023, TPHCM đã thí điểm khám sức khỏe, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm ở người cao tuổi; đến năm 2024 triển khai tại toàn bộ phường, xã, thị trấn thuộc địa bàn Thành phố trước sắp xếp.

Theo số liệu công bố năm 2025, chương trình đã lập cơ sở dữ liệu sức khỏe cho hơn 526.000 người cao tuổi. Qua hoạt động khám, ngành y tế phát hiện thêm 49.197 trường hợp tăng huyết áp và 26.375 trường hợp nghi ngờ đái tháo đường, tạo điều kiện để theo dõi, quản lý và điều trị sớm.

Bên cạnh hệ thống y tế, các mô hình cộng đồng cũng từng bước phát huy vai trò. Thành phố trước sắp xếp đã duy trì 184 câu lạc bộ "Người cao tuổi giúp người cao tuổi", với hàng nghìn tình nguyện viên tham gia hỗ trợ người già yếu, neo đơn và có hoàn cảnh khó khăn.

Một chính sách đáng chú ý khác là việc HĐND TPHCM thông qua hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho người trên 65 tuổi thuộc diện quy định, có hiệu lực từ ngày 14/11/2025. Theo công bố của Thành phố, hơn 530.000 người cao tuổi thuộc diện được hỗ trợ, góp phần giảm gánh nặng tài chính khi tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh.

Ở phạm vi cả nước, Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 cũng đặt mục tiêu từ năm 2026, người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời được lập hồ sơ theo dõi, quản lý sức khỏe.

Với đề án vừa được phê duyệt, Sở Y tế TPHCM được giao làm cơ quan thường trực, chủ trì phối hợp các sở, ngành và chính quyền địa phương tổ chức triển khai thống nhất mô hình chăm sóc 5 tầng.

Từ việc phát hiện bệnh sớm, quản lý sức khỏe đến hỗ trợ sinh hoạt, chăm sóc dài hạn, mục tiêu hướng tới là giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh, an toàn, duy trì khả năng tự chủ và tiếp tục tham gia đời sống gia đình, cộng đồng.

Trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng nhanh, hiệu quả của hệ thống chăm sóc không chỉ được thể hiện qua số cơ sở hay giường bệnh được bổ sung, mà còn ở khả năng giúp người cao tuổi được chăm sóc phù hợp, liên tục và thuận tiện ngay tại nơi sinh sống.