Trái phiếu đô thị giúp mở đường dẫn vốn dài hạn

UBND TPHCM đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND TPHCM về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC-HCMC). Trao đổi với ĐTTC, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, cho rằng để thu hút nhà đầu tư quốc tế, thành phố cần chứng minh năng lực trả nợ, minh bạch thông tin và bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân

PHÓNG VIÊN: TPHCM có quy mô kinh tế lớn, nhu cầu đầu tư hạ tầng cao. Theo ông, nhà đầu tư quốc tế quan tâm những yếu tố nào khi quyết định mua trái phiếu của thành phố?

PGS.TS NGUYỄN HỮU HUÂN: Quy mô kinh tế và nhu cầu hạ tầng tạo cơ hội huy động vốn, nhưng quyết định đầu tư phụ thuộc trước hết vào khả năng trả nợ và độ tin cậy của thông tin. Nhà đầu tư sẽ xem xét nguồn thu ngân sách thành phố được hưởng, dư nợ, lịch thanh toán và khả năng cân đối tài chính dài hạn.

Theo dự thảo, cả trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình đều là trái phiếu chính quyền địa phương do UBND TPHCM phát hành, với trách nhiệm bố trí ngân sách thanh toán gốc, lãi và chi phí hợp pháp. Vì vậy, trái phiếu công trình không đồng nghĩa nghĩa vụ trả nợ chỉ giới hạn trong doanh thu của công trình.

Thành phố cần minh bạch thông tin, làm rõ quyền lợi nhà đầu tư, pháp luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp. Việc chuẩn bị xếp hạng tín nhiệm, công bố dữ liệu tài chính có thể kiểm chứng cũng rất quan trọng. Ngoài ra, nhà đầu tư quan tâm tính khả thi của dự án, tiến độ giải ngân, hiệu quả kinh tế và tác động môi trường.

Lợi suất, khả năng lưu ký, thanh toán và giao dịch thứ cấp cũng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. VIFC-HCMC có thể hỗ trợ kết nối thành phố với các tổ chức tư vấn, thu xếp phát hành và nhà đầu tư chuyên nghiệp. Tuy nhiên, phát hành tại trung tâm tài chính không tự động giúp giảm lãi suất.

Một điểm mới của dự thảo là cho phép xây dựng chương trình phát hành trung hạn, thực hiện nhiều đợt và cập nhật hằng năm. Cơ chế này giúp TPHCM chủ động huy động vốn như thế nào?

- Cơ chế này giúp thành phố gắn huy động vốn với tiến độ đầu tư công và khả năng cân đối ngân sách. Các dự án hạ tầng cần vốn nhiều năm có thể được đưa vào chương trình chung, sau đó chia thành nhiều đợt phát hành theo nhu cầu giải ngân, tránh vay quá sớm khi vốn chưa được sử dụng.

Khi đề án, dữ liệu và hồ sơ đã được chuẩn bị, thành phố có thể chủ động lựa chọn thời điểm phát hành phù hợp với điều kiện thị trường. Tuy nhiên, mỗi đợt vẫn phải tuân thủ thủ tục, điều kiện và hạn mức được phê duyệt; chương trình trung hạn không đồng nghĩa được vay không giới hạn.

Thành phố cũng có thể bố trí các kỳ hạn và thời điểm đáo hạn khác nhau để giảm áp lực trả nợ tập trung. Việc cập nhật hằng năm giúp điều chỉnh quy mô phát hành theo tiến độ dự án, nguồn thu ngân sách và biến động thị trường. Nếu giải ngân chậm hoặc thu ngân sách thấp hơn dự kiến, cần giảm, giãn hoặc hoãn phát hành.

Việc phát hành đều đặn còn giúp xây dựng quan hệ với nhà đầu tư, mở rộng quy mô trái phiếu và hỗ trợ thanh khoản thị trường thứ cấp. Theo tôi, chương trình cần nằm trong chiến lược quản lý nợ trung hạn, cân đối chi phí và rủi ro giữa các phương án huy động vốn, nhằm bảo đảm nguồn vốn cho hạ tầng với chi phí hợp lý.

Theo ông, TPHCM cần chuẩn bị những gì cho đợt phát hành trái phiếu đầu tiên?

- Đợt đầu tiên nên có quy mô phù hợp với khả năng hấp thụ của thị trường, tiến độ giải ngân và sức chịu đựng của ngân sách. Mục tiêu là thực hiện đầy đủ cam kết, tạo nền tảng cho các đợt tiếp theo, thay vì đặt áp lực huy động thật lớn ngay từ đầu.

Trước hết, thành phố cần hoàn thiện đề án phát hành và phương án trả nợ, làm rõ hạn mức, kỳ hạn, đồng tiền, tổng chi phí, nguồn ngân sách trả nợ từng năm và biện pháp phòng ngừa rủi ro.

Song song đó là lựa chọn các dự án đủ điều kiện pháp lý, có tiến độ giải ngân khả thi và cơ chế giám sát sử dụng vốn. Thành phố cần chuẩn hóa dữ liệu ngân sách, dư nợ, lịch trả nợ; lựa chọn tổ chức thu xếp phát hành có năng lực, chuẩn bị phương án xếp hạng tín nhiệm và khảo sát nhu cầu nhà đầu tư trước khi quyết định quy mô, kỳ hạn và giá chào bán.

Một yêu cầu khác là xác lập hệ thống đăng ký, lưu ký, thanh toán và giao dịch trái phiếu phù hợp. Khi hạ tầng tại VIFC-HCMC chưa hoàn thiện, thành phố có thể sử dụng hệ thống trong nước hoặc quốc tế đủ điều kiện vận hành.

Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế công bố thông tin, giám sát giải ngân, bố trí nguồn trả nợ và cảnh báo sớm rủi ro sau phát hành. Thành công của đợt đầu cần được đánh giá qua chi phí vốn thực tế, chất lượng nhà đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thực hiện đầy đủ cam kết trong suốt vòng đời trái phiếu.