Trần Tiến - Người hát thơ mình

Cuốn sách do Nhà xuất bản Hội Nhà văn và Đông A Books ấn hành, không đơn thuần là một tập nhạc mà là chân dung tinh thần của một nghệ sĩ du ca, người đã sống và viết trọn vẹn cho "cái thời của mình".

Nhà văn Hồ Anh Thái trong vai trò biên soạn đã chắt lọc, sắp xếp và dẫn dắt nội dung bằng con mắt của một người viết giàu trải nghiệm, giúp dòng văn - dòng nhạc giữ được mạch cảm xúc và chiều sâu tư tưởng.

Nói về mình, nhạc sĩ Trần Tiến thẳng thắn: "Tôi là một nhạc sĩ bình thường, đã từng viết ca khúc và đã có người yêu thích". Ảnh: Đông A

Từ bản thảo ban đầu là một tuyển tập ca khúc và văn xuôi, cuốn sách được phát triển thành một artbook với tư duy thị giác đương đại. Vai trò này thuộc về Duy Đào & Studio Duy - người chịu trách nhiệm sáng tạo và thiết kế. Duy Đào, nghệ sĩ sáng tạo trẻ, ứng viên giải Grammy, đã tiếp cận di sản Trần Tiến không bằng sự minh họa đơn thuần, mà bằng một cấu trúc thị giác mới: mạnh mẽ, tiết chế, tôn trọng tinh thần du ca và cá tính tự do của tác giả.

Hàng trăm hình ảnh, tư liệu - nhiều trong số đó chưa từng công bố - được sắp đặt như một dòng chảy ký ức, nơi âm nhạc, con người và thời đại soi chiếu lẫn nhau.

Sách gồm 3 phần chính. Phần I - Ngẫu hứng Trần Tiến gồm 3 chương. Chương 1 - Tìm về ký ức mở ra với bức chân dung tự họa nội tâm của nhạc sĩ và hành trình trở về với những tầng sâu cảm xúc: ký ức Hà Nội và hình bóng người Mẹ, những dấu ấn không thể nào quên trong cuộc đời như chương trình “Đối thoại 87”, “Marathon nhạc rock vì dân chủ”, và nhóm nhạc Du ca đồng nội… Tất cả đan cài thành mạch nguồn ký ức nuôi dưỡng cá tính sáng tạo và tinh thần tự do xuyên suốt âm nhạc Trần Tiến.

Chương 2 - Bâng quơ mỗi ngày là những ghi chép rất ngắn, đôi khi chỉ vài dòng, nơi Trần Tiến ghi lại những ý nghĩ vụt đến: về tình yêu, ký ức, con người, và sự tồn tại... Không kết luận, không giảng giải - chỉ để suy nghĩ tự trôi, tự va vào người đọc.

Chương 3 - Ngẫu hứng là dòng ký ức bật ra bất chợt: quê hương, tuổi thơ, mẹ, bạn bè, những người đã khuất, những điều không dám hát thành lời. Văn của Trần Tiến không kể chuyện theo trật tự. Nó đi theo dòng nhớ: lúc là quê nhà, lúc là Hà Nội tuổi nhỏ, lúc là Trịnh Công Sơn, lúc là Đại tướng, lúc là sách, là rượu, là những cuộc gặp tri âm… Tất cả hiện lên như những mảnh đời ghép lại - vừa bâng quơ, vừa day dứt.

Phần II - Ca khúc & những câu chuyện gồm 108 ca khúc, là những sáng tác tiêu biểu trải dài nhiều giai đoạn, từ thời chiến tranh, bao cấp đến đời sống đương đại. Đó là thứ ngôn ngữ mộc mạc mà dữ dội, tự do mà đầy nhân tình, nơi thơ và nhạc hòa làm một, không nhằm tuyên truyền, cũng không để mua bán.

Song song với ca khúc là những câu chuyện đời và nghề, được kể bằng chính giọng Trần Tiến: thẳng thắn, ngang tàng, giàu tự sự và chan chứa biết ơn. Những trang văn ấy giúp người đọc hiểu vì sao ông chọn con đường du ca, vì sao từng khước từ nghệ thuật phục vụ danh lợi, và vì sao việc ra album, tuyển tập lại trở thành một cách "để lại cho đời".

Phần III - Dư luận là tập hợp những nhận xét, đánh giá từ báo chí, những người làm nghề và bạn bè đồng hành với nhạc sĩ Trần Tiến qua nhiều chặng đường sáng tác. Ở đó, con người và âm nhạc Trần Tiến được soi chiếu từ nhiều góc nhìn: chuyên môn, trải nghiệm và tình cảm cá nhân, tạo nên một bức chân dung đa thanh về một nghệ sĩ tự do, luôn đi đến tận cùng cảm xúc và không ngừng làm mới mình.

Cuốn sách không đơn thuần là một tập nhạc mà là chân dung tinh thần của một nghệ sĩ du ca, người đã sống và viết trọn vẹn cho "cái thời của mình". Ảnh: Đông A

Nhà văn Hồ Anh Thái nhắc lại bình luận ông từng dành cho Trần Tiến trong một bài chân dung: Lời ca của Trần Tiến thì những nhà thơ hàng đầu ở xứ mình cũng phải lấy làm tâm đắc. Theo ông, đấy là về văn chương. Còn về phần nhạc, Trần Tiến còn đạt tới một vị trí lớn hơn thế.

"Trần Tiến viết văn cũng có thể làm người đọc say mê. Đấy là lý do tôi biên soạn phần văn xuôi anh viết mà tôi thấy thú vị để làm tuyển tập này. Chắc rằng nhiều người đọc văn Trần Tiến cũng thích, thích như khi nghe ca khúc hài hòa thơ nhạc của anh. Phần văn xuôi, Trần Tiến không cần ai viết, tự anh viết mới hay. Nhưng tôi cũng đưa thêm vào đôi ba bài phóng viên ghi lại lời anh. Bản ghi là của phóng viên nhưng giọng điệu lời kể thì người đọc cũng thấy, hoàn toàn rất là… Trần Tiến", nhà văn Hồ Anh Thái chia sẻ.

Ngày 23/1, nhân dịp phát hành ấn phẩm Trần Tiến - Người hát thơ mình - Ca khúc & những câu chuyện, Đông A tổ chức chương trình giao lưu, ký lưu niệm với nhạc sĩ Trần Tiến tại Nhà sách Cá Chép, TP. Hồ Chí Minh. Nói về mình, nhạc sĩ Trần Tiến thẳng thắn: "Tôi không phải là nghệ sĩ nhân dân. Tôi là một nhạc sĩ bình thường, đã từng viết ca khúc và đã có người yêu thích".

Ông cũng làm rõ tinh thần của cuốn sách: "Tôi cũng không phải nhà văn, cũng không phải là nhà thơ. Tôi chỉ là người hát du ca những lời ca của mình, như tên cuốn sách Người hát thơ mình. Tôi hát thơ của mình, không hát thơ người khác. Đây không phải làm thơ, mà là lời bài hát, là thơ để hát, khác hẳn thơ để đọc, khác thơ để ngâm".

Hải Đường