Tranh cãi thuế quan làm lung lay nền tảng thương mại EU - Mỹ

Tòa nhà Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Trong tuyên bố chính thức, Ủy ban châu Âu (EC) kêu gọi Washington cung cấp sự rõ ràng toàn diện về định hướng chính sách thuế quan, đồng thời nhấn mạnh tình hình hiện nay không tạo điều kiện cho một môi trường thương mại công bằng, cân bằng và cùng có lợi như hai bên đã thống nhất trong Tuyên bố chung EU - Mỹ tháng 8/2025.

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đã vô hiệu hóa một số mức thuế quan quy mô lớn mà Tổng thống Donald Trump áp đặt với lý do tình trạng khẩn cấp quốc gia. Tuy nhiên, Tổng thống Trump phản ứng gay gắt trước quyết định này và cho biết đang xem xét áp dụng mức thuế toàn cầu 15%, tăng so với mức 10% được công bố trước đó một ngày.

Theo thỏa thuận thương mại đạt được hồi năm ngoái, Mỹ áp mức thuế nhập khẩu 15% đối với 70% hàng hóa xuất khẩu từ EU sang thị trường Mỹ. Thỏa thuận này do EC đại diện cho 27 quốc gia thành viên đàm phán và ký kết với Washington.

Tuy nhiên, căng thẳng mới nổi lên khi ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế của EC, cho biết sẽ đề xuất tạm dừng tiến trình phê chuẩn thỏa thuận. Ông nhận định chính sách thuế quan của Mỹ đang rơi vào trạng thái hỗn loạn, gây ra sự bất định lớn cho các đối tác thương mại, trong đó có EU.

Dữ liệu của Eurostat cho thấy tổng giá trị thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa EU và Mỹ đạt 1.700 tỷ euro, tương đương khoảng 2.000 tỷ USD, trong năm 2024, tức trung bình 4,6 tỷ euro mỗi ngày. Quy mô trao đổi này khiến quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương trở thành một trong những trụ cột kinh tế quan trọng nhất toàn cầu.

Phía Mỹ, ông Jamieson Greer, Trưởng đoàn đàm phán thương mại của Tổng thống Trump, cho biết Washington vẫn duy trì các thỏa thuận đã ký và kỳ vọng các đối tác cũng hành xử tương tự. Ông khẳng định các thỏa thuận không phụ thuộc vào tiến trình pháp lý liên quan đến thuế quan khẩn cấp và cho biết chưa nhận được tín hiệu chính thức nào từ châu Âu về việc hủy bỏ thỏa thuận.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của EU sang Mỹ bao gồm dược phẩm, ô tô, máy bay, hóa chất, thiết bị y tế, rượu vang và đồ uống có cồn. Ở chiều ngược lại, Mỹ xuất khẩu sang EU các dịch vụ chuyên môn và khoa học như hệ thống thanh toán, hạ tầng điện toán đám mây, dầu khí, dược phẩm, thiết bị y tế và sản phẩm hàng không vũ trụ.

EC cảnh báo rằng việc áp thuế một cách khó dự đoán sẽ làm suy yếu niềm tin thị trường và gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, EU nhấn mạnh nguyên tắc thỏa thuận phải được tôn trọng và các sản phẩm châu Âu phải tiếp tục được hưởng mức đối xử cạnh tranh nhất theo trần thuế đã thống nhất.

Về công cụ đáp trả, EU sở hữu Cơ chế chống cưỡng ép thương mại (Anti-Coercion Instrument), cho phép áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại và đầu tư đối với các quốc gia bị coi là gây sức ép không chính đáng lên các thành viên EU. Các biện pháp có thể bao gồm hạn chế xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ, cấm tham gia đấu thầu công hoặc siết đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ở kịch bản nghiêm trọng nhất, EU có thể hạn chế tiếp cận thị trường 450 triệu dân, gây tổn thất hàng tỷ USD cho doanh nghiệp Mỹ.

Diễn biến mới đặt quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương vào trạng thái nhạy cảm khi cả hai bên đều chịu áp lực trong nước về bảo hộ và cân bằng lợi ích chiến lược. Trong ngắn hạn, tiến trình phê chuẩn thỏa thuận có thể chững lại, trong khi thị trường chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn từ Washington về định hướng thuế quan sắp tới.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc