Trình Quốc hội thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp

Toàn cảnh phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp

Không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội

Theo Tờ trình dự án Nghị quyết do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày, dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 24 điều; quy định phạm vi điều chỉnh, trường hợp, căn cứ, điều kiện áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn và trình tự, thủ tục thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội.

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Tờ trình dự án Nghị quyết

Về nguyên tắc thực hiện, dự thảo Nghị quyết quy định đây là cơ chế được thực hiện độc lập với trình tự, thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tội, và không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội. Quy định không thu hồi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người thứ ba, trừ trường hợp người thứ ba được thừa kế, tặng cho hoặc biết hoặc phải biết tài sản có nguồn gốc từ tội phạm hoặc giao dịch được xác lập nhằm che giấu, tẩu tán tài sản liên quan đến tội phạm.

Các đại biểu dự phiên họp

Về các vụ án hình sự áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, theo Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị, phạm vi loại vụ án hình sự tiến hành thu hồi tài sản gồm các vụ án hình sự về tội phạm rửa tiền, kinh tế, tham nhũng, chức vụ. Để bảo đảm phù hợp với các chương của Bộ luật Hình sự, dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được áp dụng đối với vụ án hình sự về các tội phạm: tội rửa tiền, các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.

Về các trường hợp áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, cơ chế chỉ áp dụng đối với một số trường hợp cụ thể: trường hợp đã khởi tố vụ án hình sự nhưng quyết định khởi tố vụ án bị hủy bỏ; trường hợp vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm; trường hợp vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.

Nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể cơ chế xử lý đối với tài sản đã được đưa vào vụ việc thu hồi và xử lý không qua kết tội

Trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban nhất trí sự cần thiết xây dựng Nghị quyết.

Đối với các vụ án hình sự áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, Ủy ban tán thành với 3 nhóm tội phạm được áp dụng thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội như trong dự thảo Nghị quyết đã bảo đảm bám sát và thể chế hoá phù hợp Kết luận của cấp có thẩm quyền.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết

Khoản 5 Điều 4 dự thảo Nghị quyết quy định “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội”. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao làm rõ lý do của việc loại trừ này, bởi vì trong nhóm các tội phạm về kinh tế (thuộc phạm vi áp dụng của Nghị quyết) có thể có pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự và tài sản của pháp nhân có liên quan đến tội phạm cũng cần phải được thu hồi cho Nhà nước.

Khoản 1 Điều 21 của dự thảo Nghị quyết quy định: Tài sản sau khi thu hồi theo bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án được nộp ngân sách nhà nước hoặc được giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với quy định mang tính nguyên tắc về việc xử lý tài sản theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của Toà án như trên. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu, cân nhắc ý kiến của Chính phủ khi góp ý chính sách về việc bổ sung quy định cụ thể cơ chế xử lý đối với tài sản đã được đưa vào vụ việc thu hồi và xử lý không qua kết tội để phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật.

Cụ thể: việc xử lý tài sản sau thu hồi theo thứ tự sau: (1) Tài sản thuộc quyền sở hữu của chủ sở hữu, người thứ ba có quyền hợp pháp; (2) Tài sản để bảo đảm bồi thường cho bị hại; (3) Tài sản để bảo đảm thanh toán chi phí hợp lý cho việc bảo quản, định giá, xử lý; (4) Phần tài sản còn lại được nộp vào ngân sách nhà nước hoặc giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.

Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Lê Tiến phát biểu

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã chủ động, khẩn trương, tích cực chuẩn bị hồ sơ dự án Nghị quyết theo đúng phân công của cơ quan có thẩm quyền, đúng Chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội.

Hồ sơ dự án Nghị quyết bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng, bám sát kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đánh giá cao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã chủ động phối hợp và tham gia sớm cùng với Viện kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức thẩm tra nghiêm túc, khẩn trương, chất lượng.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí cho rằng, hồ sơ dự án Nghị quyết đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng; tán thành với các nội dung cơ bản của dự thảo Nghị quyết do Viện kiểm sát nhân dân tối cao trình và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan để tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, sớm gửi ĐBQH theo đúng Nội quy kỳ họp Quốc hội. Trên cơ sở hồ sơ hoàn chỉnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.