Trụ cột khoa học công nghệ nâng tầm giá trị nông sản

Hình ảnh minh họa được tạo bởi AI

Gia tăng giá trị trên từng đơn vị diện tích

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP có thể mang lại thu nhập bình quân từ 450-500 triệu đồng/ha/năm khi đầu ra thuận lợi. Với những cây trồng có giá trị kinh tế cao như dâu tây, rau mầm, rau “baby” được gieo trồng trong hệ thống nhà kính, nhà lưới, doanh thu có thể đạt khoảng 900 triệu đồng/ha/năm.

Những con số này cho thấy dư địa phát triển của nông nghiệp Thủ đô không chỉ nằm ở mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị thu được trên cùng một đơn vị đất canh tác. Khi quy trình sản xuất được kiểm soát, chất lượng nông sản được nâng lên và cơ cấu cây trồng phù hợp với nhu cầu thị trường, hiệu quả kinh tế có thể cải thiện đáng kể.

Đây cũng là cơ sở để nông dân chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Tuy nhiên, mức doanh thu cao không đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế áp dụng cho mọi mô hình. Chi phí đầu tư, vật tư, kỹ thuật và khả năng tiêu thụ vẫn là những yếu tố quyết định. Vì vậy, phát triển nông nghiệp theo tiêu chuẩn cần căn cứ điều kiện thực tế từng vùng, tránh chạy theo phong trào hoặc đầu tư vượt quá khả năng tài chính.

Trong thời điểm thời tiết, khí hậu ngày càng diễn biến khó lường, ứng dụng khoa học công nghệ không còn đơn thuần là giải pháp nâng cao năng suất, mà trở thành điều kiện quan trọng để duy trì tính ổn định của sản xuất nông nghiệp. Nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường, ngập úng và biến động nhiệt độ, độ ẩm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng cây trồng, làm gia tăng sâu bệnh, giảm chất lượng nông sản và gây gián đoạn nguồn cung.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) chia sẻ, với một đô thị có nhu cầu tiêu thụ thực phẩm lớn như Hà Nội, những biến động này không chỉ tác động đến thu nhập của người sản xuất mà còn ảnh hưởng đến khả năng cung ứng nông sản an toàn. Nếu quá phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, chỉ một đợt mưa lớn hoặc nắng nóng kéo dài cũng có thể làm giảm sản lượng, ảnh hưởng chất lượng và phá vỡ kế hoạch cung ứng.

Trong điều kiện đó, nhà kính, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm, cảm biến theo dõi nhiệt độ, độ ẩm và công nghệ điều khiển môi trường canh tác giúp người sản xuất chủ động hơn trước biến động thời tiết. Thông qua việc theo dõi các thông số kỹ thuật, nông dân có thể điều chỉnh chế độ tưới, thông gió, che chắn và chăm sóc cây trồng phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng, qua đó hạn chế một phần tác động bất lợi của môi trường.

Đặc biệt, với nông sản VietGAP và hữu cơ, tính ổn định có ý nghĩa không kém năng suất. Một lô hàng đạt chất lượng trong một vụ chưa đủ tạo dựng niềm tin; điều quan trọng là sản phẩm phải duy trì độ đồng đều, đáp ứng yêu cầu an toàn và bảo đảm khả năng cung ứng qua nhiều vụ. Công nghệ kết hợp với quy trình canh tác chặt chẽ sẽ giúp kiểm soát chất lượng tốt hơn, đồng thời hỗ trợ lập kế hoạch thu hoạch, sơ chế và giao hàng.

Tuy nhiên, công nghệ không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro thiên tai. Nhà kính, nhà lưới vẫn có thể chịu thiệt hại nếu thiết kế không phù hợp trước mưa bão lớn; hệ thống điều khiển cũng đòi hỏi vốn đầu tư và năng lực vận hành. Do đó, Hà Nội cần khuyến khích lựa chọn giải pháp phù hợp từng vùng, kết hợp sử dụng giống thích ứng, cải thiện thoát nước, quản lý dịch hại và tăng cường dự báo thời tiết. Mục tiêu không phải đầu tư thiết bị bằng mọi giá, mà là giảm rủi ro, nâng cao hiệu quả và tăng khả năng chống chịu của sản xuất.

Mở rộng thị trường, nâng cao giá trị

Theo ông Nguyễn Quang Hùng, Giám đốc điều hành Terrasol Farm Life, ứng dụng công nghệ giúp trang trại kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, đồng thời mở ra hướng kết hợp giữa nông nghiệp, giáo dục và trải nghiệm.

Cách tiếp cận này cho thấy giá trị nông nghiệp hiện đại không chỉ nằm ở sản phẩm thu hoạch, mà còn ở khả năng giúp người tiêu dùng tìm hiểu quy trình canh tác, trải nghiệm sản xuất và nâng cao nhận thức về nông nghiệp an toàn. Khi được tổ chức bài bản, mô hình có thể đa dạng hóa nguồn thu, xây dựng thương hiệu và tạo sự khác biệt cho nông sản. Dẫu vậy, hoạt động trải nghiệm cần gắn với hiệu quả kinh tế, chất lượng sản phẩm và yêu cầu an toàn, tránh phát sinh chi phí nhưng không tạo ra giá trị thực chất.

Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) cho biết, một trong những điều kiện quyết định thành công của nông nghiệp hữu cơ và VietGAP là khả năng tiếp cận thị trường. Sản phẩm đạt tiêu chuẩn mới chỉ giải quyết một phần yêu cầu. Nếu thiếu kênh phân phối, thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng thì lợi thế chất lượng khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Vì vậy, sản xuất cần gắn với chuỗi liên kết từ canh tác, sơ chế, bảo quản đến phân phối và tiêu thụ. Hợp tác xã tổ chức sản xuất, thống nhất quy trình, doanh nghiệp tham gia định hướng thị trường, phát triển thương hiệu và kết nối hệ thống phân phối. Đối với rau, quả tươi, việc dự báo nhu cầu, bảo quản và điều tiết sản lượng càng quan trọng để hạn chế tình trạng dư thừa hoặc thiếu hụt cục bộ, nhất là khi thời tiết bất lợi làm biến động nguồn cung.

Để các mô hình hữu cơ, VietGAP phát huy hiệu quả trên diện rộng, Hà Nội xác định tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tăng cường quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, kết nối thị trường.

Khi dữ liệu về vùng trồng, quy trình sản xuất và chất lượng được cập nhật, chuẩn hóa, cơ quan quản lý có thêm công cụ giám sát, doanh nghiệp thuận lợi tìm kiếm nguồn cung và người tiêu dùng tiếp cận thông tin minh bạch hơn. Nếu kết nối với dữ liệu thời tiết, cảnh báo rủi ro và thông tin thị trường, hệ thống còn hỗ trợ điều chỉnh mùa vụ, giảm thiệt hại và duy trì nguồn cung ổn định.

Nông nghiệp xanh, an toàn không thể chỉ dựa vào thay đổi quy trình canh tác. Đó phải là sự chuyển đổi đồng bộ từ tư duy sản xuất, ứng dụng công nghệ đến quản trị chất lượng và tiếp cận thị trường. Khi khoa học công nghệ giúp giảm sự phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, sản phẩm duy trì chất lượng và đầu ra được bảo đảm, VietGAP, nông nghiệp hữu cơ cùng công nghệ cao mới thực sự trở thành động lực nâng cao thu nhập, gia tăng sức cạnh tranh và phát triển bền vững cho nông nghiệp Thủ đô.