Trung Quốc chính thức cấm tay nắm cửa ẩn trên ôtô

Trung Quốc đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm sử dụng tay nắm cửa ẩn trên ôtô, một thiết kế phổ biến do Tesla khởi xướng nhưng đang đối mặt với làn sóng siết chặt quản lý toàn cầu sau hàng loạt tai nạn chết người.

Trung Quốc cấm tay nắm cửa ẩn sau nhiều tai nạn chết người

Theo quy định an toàn từ Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT), tất cả các mẫu xe bán tại Trung Quốc sẽ bắt buộc phải có cơ chế mở cửa cơ học cả ở bên trong lẫn bên ngoài. Quy định này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đối với các mẫu xe đã được cơ quan quản lý phê duyệt và đang trong giai đoạn cuối chuẩn bị ra mắt, các hãng xe được gia hạn thời gian điều chỉnh thiết kế đến tháng 1/2029.

Sau hàng loạt vụ tai nạn chết người tại Trung Quốc, trong đó tay nắm cửa ẩn bị cho là gây cản trở việc tiếp cận và cứu nạn người mắc kẹt trong xe, nước này đã chính thức cấm áp dụng thiết kế tay nắm cửa ẩn trên các mẫu xe phân phối trong nước.

Động thái mạnh tay này được đưa ra sau nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng gây chú ý dư luận, trong đó có 2 vụ tai nạn cháy xe điện của Xiaomi tại Trung Quốc. Giới chức nghi ngờ sự cố mất điện đã khiến cửa xe không thể mở, làm nạn nhân không thể thoát ra ngoài hoặc được cứu hộ kịp thời.

Dù quy định mới chỉ áp dụng với các xe điện bán tại Trung Quốc, tầm ảnh hưởng của quốc gia này trong ngành ôtô toàn cầu khiến giới phân tích tin rằng chính sách có thể lan rộng ra các thị trường khác. Hiện Tesla đang bị điều tra về an toàn cửa xe tại Mỹ, trong khi các cơ quan quản lý châu Âu cũng xem xét ban hành quy định tương tự.

Mặc dù việc cấm tay nắm cửa ẩn chỉ áp dụng tại Trung Quốc, việc này đòi hỏi tất cả các thương hiệu quốc tế muốn bán xe tại thị trường này phải thay đổi thiết kế, vốn sẽ tiêu tốn cho các tập đoàn một số tiền không nhỏ.

Ông Bill Russo, nhà sáng lập hãng tư vấn Automobility có trụ sở tại Thượng Hải, nhận định: "Trung Quốc đang chuyển mình từ vai trò là thị trường xe điện lớn nhất sang vị thế quốc gia đặt ra luật chơi cho công nghệ ôtô mới. Việc đi trước cho phép Bắc Kinh tận dụng quy mô thị trường nội địa khổng lồ để định hình tiêu chuẩn an toàn mà cả các hãng xe trong và ngoài nước đều phải tuân theo và những tiêu chuẩn đó nhiều khả năng sẽ đi theo các mẫu xe điện Trung Quốc ra toàn cầu".

Chi phí lớn, tác động không đồng đều

Tác động của quy định mới được dự báo sẽ không đồng đều giữa các hãng xe, đồng thời chi phí triển khai vẫn còn là dấu hỏi lớn. Một nguồn tin am hiểu quy trình thiết kế tại một hãng xe điện Trung Quốc cho biết, chi phí điều chỉnh có thể vượt 100 triệu NDT (khoảng 14,4 triệu USD) cho mỗi mẫu xe.

Theo một số nghiên cứu, chi phí cho việc thay đổi từ tay nắm cửa điều khiển điện sang dạng tay nắm cửa truyền thống có thể tiêu tốn các hãng xe đến 14,4 triệu USD cho mỗi dòng sản phẩm.

Theo China Daily, khoảng 60% trong số 100 mẫu xe năng lượng mới (NEV) bán chạy nhất tại Trung Quốc sử dụng tay nắm cửa ẩn. Việc thiết kế lại được dự đoán sẽ tập trung nhiều nhất vào các dòng xe cao cấp, vốn ưa chuộng phong cách tối giản và đậm chất tương lai.

Danh sách các mẫu xe bị ảnh hưởng bao gồm Tesla Model Y, Model 3, BMW iX3 (phiên bản Trung Quốc dự kiến ra mắt năm 2026), cùng nhiều mẫu xe của các hãng nội địa như Nio ES8, Li Auto i8 và Xpeng P7.

Quy định này áp dụng cho các mẫu xe Trung Quốc nội địa lẫn các mẫu xe đến từ phương Tây và bán ra tại thị trường này, trong đó có nhiều các tên chỉ vừa ra mắt như BMW iX3, Xiaomi YU7...

Mẫu SUV Xiaomi YU7, ra mắt tháng 6/2025 và đang rất được ưa chuộng, cũng sẽ phải thay đổi thiết kế. Trước đó, 2 vụ tai nạn chết người liên quan đến sedan điện SU7 của Xiaomi trong năm ngoái đã góp phần đưa vấn đề an toàn tay nắm cửa lên tâm điểm tranh luận.

Quy định chi tiết, nguy cơ kìm hãm sáng tạo

Quá trình rà soát tiêu chuẩn an toàn đã bắt đầu từ tháng 7/2024, sau ít nhất 2 vụ tai nạn xe điện khiến người ngồi trong xe bị mắc kẹt do không mở được cửa. Quy định mới được đánh giá là rất chi tiết và cứng nhắc.

Các dạng tay nắm cửa ẩn/tay nắm cửa điều khiển điện bị cấm (màu hồng) bao gồm thiết kế ấn để mở (Tesla Model Y) hay "thò thụt" (Nio ES8). Thay vào đó, các nhà sản xuất có thể lựa chọn loại "bán ẩn" hay tay nắm truyền thống.

Cụ thể, bên ngoài cửa xe phải có khoảng lõm tối thiểu 6 x 2 cm để người dùng có thể đưa tay vào mở. Bên trong, xe phải có ký hiệu chỉ dẫn mở cửa với kích thước tối thiểu 1 x 0,7 cm, đồng thời vị trí tay nắm và biển chỉ dẫn cũng được quy định rõ ràng.

Cách tiếp cận "một chuẩn cho tất cả" này làm dấy lên lo ngại rằng đổi mới sáng tạo có thể bị hạn chế, nhất là tại một quốc gia đang dẫn đầu thế giới về công nghệ xe điện. Theo một số nguồn tin, quy định mới cũng khiến nhiều giải pháp an toàn hiện tại trở nên dư thừa, như cáp kéo cơ học hoặc pin dự phòng cho cửa xe.

Mẫu SUV thuần điện Volvo EX60 hoàn toàn mới sở hữu tay nắm cửa dạng "vây cá", đi kèm nút bấm phía trong để mở cửa và vẫn có thể hoạt động khi xe gặp sự cố với nguồn điện phụ trợ độc lập.

Tại các thị trường khác, nhiều mẫu xe kết hợp cơ chế điện và cơ học ngay trên cùng một tay nắm, cho phép mở cửa bằng lực kéo mạnh, điều mà các hãng xe nước ngoài cho rằng trực quan hơn trong tình huống khẩn cấp.

Trung Quốc định hình chuẩn mực toàn cầu

Nhận thấy xu hướng siết chặt từ sớm, nhiều hãng xe Trung Quốc đã chủ động thay đổi. Một số mẫu xe mới như Geely Galaxy M9 hay BYD Seal 06 đã quay lại sử dụng tay nắm cửa truyền thống.

"Nắm bắt" trước thông tin về quy định mới, các hãng xe tại Trung Quốc đã nhanh chóng quay lại thiết kế tay nắm cửa truyền thống trên các dòng sản phẩm mới nhằm tạo ra ưu thế về chi phí sản xuất.

Ngược lại, đa số các hãng xe nước ngoài vẫn chưa công bố chi tiết kế hoạch điều chỉnh cho thị trường Trung Quốc. Tesla cho biết sẽ thực hiện các thay đổi cần thiết và từng tiết lộ, trong bối cảnh bị giám sát an toàn tại Mỹ, rằng hãng đang xem xét lập trình cửa tự động mở khi điện áp pin xuống thấp, đồng thời cải thiện tính trực quan của cơ chế mở cửa cơ học.

Theo ông Russo, quy định về tay nắm cửa chỉ là một phần trong sự thay đổi mang tính lịch sử của chuẩn mực an toàn toàn cầu, nơi Trung Quốc ngày càng vượt lên trên châu Âu và Mỹ trong vai trò dẫn dắt. Ngoài vấn đề cửa xe, Bộ Công an Trung Quốc cũng dự kiến giới hạn khả năng tăng tốc của xe từ trạng thái đứng yên và tăng cường giám sát các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến.

Là nước xuất khẩu xe nhiều nhất thế giới vào năm 2025, Trung Quốc sẽ định hình lại các tiêu chuẩn an toàn trên ôtô với quy mô toàn cầu, khởi đầu là một chi tiết tưởng chừng như quen thuộc trên mỗi chiếc xe - tay nắm cửa.

Ông cho biết thêm: "Trung Quốc đang đi trước rất xa trong thương mại hóa các công nghệ mới, từ điện hóa cho tới lái xe tự động. Và nước này sẽ đóng vai trò ngày càng lớn trong việc đặt ra các tiêu chuẩn quản lý cho phần còn lại của thế giới".

Việt Hà