Trung Quốc muốn biến tiêm kích J-20 thành “sở chỉ huy bay”, điều khiển cả đàn UAV tàng hình

Máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm J-20 của Trung Quốc, thuộc lô sản xuất hàng loạt đầu tiên năm 2016. Ảnh: Weibo.

Một phóng sự gần đây của truyền thông nhà nước Trung Quốc về quá trình hiện đại hóa tiêm kích thế hệ thứ năm J-20 đã nhấn mạnh vai trò của biến thể J-20S hai chỗ ngồi. Thiết kế này được cho là giúp máy bay tối ưu hóa khả năng phối hợp tác chiến với các tiêm kích không người lái bán tự động.

J-20S đánh dấu bước mở rộng đáng kể về nhiệm vụ mà dòng tiêm kích này có thể đảm nhận. Trong khi phi công ngồi phía trước tập trung điều khiển máy bay và thực hiện các nhiệm vụ không chiến, thành viên tổ lái thứ hai có thể quản lý các phương tiện không người lái, tổng hợp thông tin từ nhiều nền tảng và hỗ trợ lập kế hoạch tác chiến nhằm vào mục tiêu trên bộ cũng như trên biển.

Với cách bố trí này, J-20S có thể hoạt động như một trung tâm chỉ huy và điều khiển trên không, vừa chỉ huy các phương tiện tác chiến khác, vừa duy trì khả năng trực tiếp tham gia nhiệm vụ chiến đấu. Việc phân chia công việc cho hai thành viên tổ lái giúp giảm tải cho phi công, nhất là khi máy bay phải đồng thời xử lý nhiều nhiệm vụ và điều phối lực lượng trên một khu vực rộng.

J-20S đặc biệt phù hợp với mô hình phối hợp giữa máy bay có người lái và không người lái (manned-unmanned teaming). Trong mô hình này, máy bay có người lái sẽ điều phối các nhóm phương tiện không người lái nhằm mở rộng phạm vi trinh sát, phân tán năng lực tấn công và khiến đối phương khó tổ chức ứng phó hơn.

Việc có riêng một thành viên tổ lái phụ trách điều khiển UAV giúp xử lý khối lượng công việc ngày càng lớn, từ quản lý nhiều máy bay không người lái cùng lúc đến tiếp nhận, phân tích thông tin từ một mạng lưới tác chiến rộng hơn. Đây là những nhiệm vụ có thể gây quá tải nếu chỉ giao cho một phi công vừa phải điều khiển tiêm kích, vừa trực tiếp tham gia không chiến.

J-20S hiện được xem là mẫu tiêm kích thế hệ thứ năm duy nhất có cấu hình hai chỗ ngồi. Mỹ từng phát triển phương án F-22B hai chỗ ngồi nhưng đã hủy bỏ để giảm chi phí. Trong khi đó, kích thước nhỏ của F-35 khiến việc bố trí thêm một chỗ ngồi trở nên khó khăn, bất chấp đề nghị từ một số khách hàng nước ngoài. Với Nga, chương trình phát triển biến thể Su-57 hai chỗ ngồi cũng bị trì hoãn gần một thập kỷ.

Việc chuyển đổi tiêm kích tàng hình tiên tiến nhất của Trung Quốc từ một máy bay chiến đấu hoạt động độc lập thành nền tảng chỉ huy trên không có khả năng điều phối nhiều hệ thống không người lái phản ánh xu hướng lớn hơn trong tác chiến hiện đại: kết hợp máy bay có người lái với các phương tiện không người lái.

Buồng lái máy bay chiến đấu hai chỗ ngồi J-20S. Ảnh: Weibo.

Khả năng điều khiển những máy bay chiến đấu không người lái tàng hình tiếp cận không phận đối phương, thu thập dữ liệu về tín hiệu radar và vị trí các hệ thống phòng không, sau đó truyền thông tin mục tiêu về cho tiêm kích có người lái được đánh giá có thể tạo ra thay đổi lớn đối với năng lực tác chiến của các biên đội máy bay thế hệ thứ năm và thứ sáu.

Thay vì để tiêm kích có người lái trực tiếp tiến vào khu vực được phòng thủ dày đặc, các UAV có thể được triển khai ở phía trước để thu thập thông tin, xác định vị trí radar và các trận địa phòng không. Dữ liệu thu được sau đó được chuyển về máy bay chỉ huy, giúp tổ lái nắm bắt tình hình và tổ chức hoạt động tác chiến từ khoảng cách an toàn hơn.

Tùy thuộc vào thiết kế và mức độ tự chủ, những UAV đóng vai trò “phi đội cánh” này còn có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau. Chúng có thể tiến hành tác chiến điện tử để gây nhiễu hệ thống đối phương, trực tiếp phóng vũ khí hoặc đóng vai trò mồi nhử nhằm buộc đối phương phân tán hỏa lực và làm phức tạp quá trình tổ chức phòng thủ.

Cách phối hợp này cho phép J-20S duy trì khoảng cách xa hơn với những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt, trong khi vẫn có thể điều phối hoạt động thông qua mạng lưới UAV triển khai ở tuyến trước. Thay vì chỉ dựa vào năng lực của một tiêm kích đơn lẻ, Trung Quốc hướng tới mô hình tác chiến trong đó máy bay có người lái đóng vai trò chỉ huy, còn các phương tiện không người lái đảm nhận nhiều nhiệm vụ hỗ trợ và tấn công.

Máy bay chiến đấu tàng hình không người lái GJ-11 của Trung Quốc, còn được biết đến với tên gọi "Lợi Kiếm", đã được phối hợp hoạt động với các đơn vị J-20. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang thúc đẩy việc kết nối tiêm kích có người lái với các nền tảng không người lái trong cùng một hệ thống tác chiến.