Trung Quốc siết xuất khẩu thép, cơ hội 'vàng' cho doanh nghiệp thép Việt

Năm 2025 được xem như năm bản lề với thép Trung Quốc, định hình bởi 2 thái cực đối lập: một là xuất khẩu kỷ lục do áp lực dư thừa công suất nội địa và hai là phản ứng quyết liệt từ hệ thống thương mại toàn cầu qua các hàng rào thuế quan trong bối cảnh khủng hoảng bất động sản (BĐS) chưa có dấu hiệu phục hồi rõ rệt.

Lũy kế 11 tháng năm 2025, Trung Quốc xuất khẩu thép đạt 107,72 triệu tấn, (tăng 6,7% cùng kỳ năm ngoái), và dự kiến cán mốc 115-116 triệu tấn cho 2025 (có thể vượt mức kỷ lục lịch sử 112,4 triệu tấn thiết lập vào 2015 – con số đỉnh cao của khủng hoảng thừa thép toàn cầu).

Dù sản lượng xuất khẩu tăng mạnh, nhưng kim ngạch giảm, phản ánh cuộc đua cạnh tranh về giá, Sự gia tăng xuất khẩu của các sản phẩm bán thành phẩm (phôi thép) và thép xây dựng giá rẻ cũng đã kéo đơn giá trung bình xuống thấp.

Sản lượng thép xuất khẩu của Trung Quốc đang chững lại

Theo báo cáo của Chứng khoán Vietcombank (VCBS), Việt Nam vẫn là thị trường lớn nhất nhưng lượng nhập giảm mạnh (khoảng 25-30%) do các vụ kiện chống bán phá giá (thép cán nóng HRC, tôn mạ); Ấn Độ giảm mạnh 34% do rào cản kỹ thuật BIS và nỗ lực bảo hộ sản xuất trong nước. Theo đó, Trung Quốc dần chuyển sang các thị trường thay thế như Saudi Arabia, Nam Mỹ và Trung Đông…

Đáng chú ý, Trung Quốc đã tái khởi động cơ chế quản lý xuất khẩu thép sau 16 năm bãi bỏ (từ 2009). Cụ thể, ngày 12.12.2025, Bộ Thương mại (MOFCOM) và Tổng cục Hải quan Trung Quốc ra “Thông báo số 79-2025” nhằm điều chỉnh khoảng 300 mã HS sản phẩm thép.

Theo đó, gần như toàn bộ chuỗi giá trị ngành thép từ nguyên liệu thô, bán thành phẩm và thép thành phẩm … đều phải xin giấy phép xuất khẩu cho từng lô hàng.

Để được cấp phép, họ phải nộp hợp đồng xuất khẩu và giấy chứng nhận kiểm định chất lượng sản phẩm từ nhà sản xuất cấp. Điều này cho thấy mục tiêu quản lý toàn diện, không chừa “kẽ hở” nào cho việc lách luật qua mã HS.

Đây không phải lệnh cấm xuất khẩu, nhưng nó dựng lên một hàng rào hành chính nhằm muốn kiểm soát chặt chẽ luồng hàng giá rẻ ồ ạt (vốn đang gây ra làn sóng điều tra chống bán phá giá trên toàn cầu) và ép các nhà máy nhỏ lẻ, công nghệ thấp phải rời bỏ cuộc chơi xuất khẩu.

Như vậy, “Thông báo 79” là công cụ quản lý hạn ngạch mềm cho phép Trung Quốc điều tiết giá thép thế giới, thay vì để các nhà máy tự do xả hàng giá rẻ như trước đây.

Doanh nghiệp thép Việt hưởng lợi nhờ việc siết xuất khẩu thép của Trung Quốc

VCBS cho rằng điều này có thể ảnh hưởng đến sản lượng và giá xuất khẩu của thép Trung Quốc. Dự kiến giá bán tăng và sản lượng xuất khẩu của Trung Quốc giảm trong đầu năm 2026. Đối với nước nhập khẩu như các nước Đông Nam Á hay Việt Nam thì ngành thép nội địa sẽ kỳ vọng hưởng lợi ngắn hạn.

“Giá thép Việt Nam có lợi thế cạnh tranh do thép nhập khẩu Trung Quốc sẽ thêm chi phí thủ tục và rủi ro khiến chênh lệch giữa nội địa và giá nhập khẩu tại Việt Nam thu hẹp lại”, VCBS nêu.

Trong trung hạn, VCBS kỳ vọng chính sách sẽ tạo ra cuộc thanh lọc mạnh mẽ trong nội bộ ngành thương mại thép Trung Quốc, tạo lợi thế cho các doanh nghiệp lớn có hệ thống quản lý chất lượng chuẩn và xuất khẩu chính ngạch sẽ hưởng lợi, tăng năng lực đàm phán và chiếm lại thị phần từ doanh nghiệp nhỏ.

Ngoài ra, thị trường xuất khẩu chính của Trung Quốc từ 2026 có thể không còn là Việt Nam mà hướng tới Châu Phi, Mỹ Latinh. Điều này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nội địa và cơ cấu các quốc gia nhập khẩu tăng nhiều hơn sang Ấn Độ, Indonesia hay Nhật Bản.

Đây là cơ hội "vàng" cho doanh nghiệp thép nội địa Việt Nam, trong đó đặc biệt là doanh nghiệp thượng nguồn (HPG, FHS) giảm áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu giá rẻ tại sân nhà. Qua đó giúp doanh nghiệp nội địa cải thiện biên lợi nhuận gộp, tăng cường xuất khẩu sang các thị trường mà Trung Quốc gặp khó khăn về thủ tục để lấp vào khoảng trống mà hàng giá rẻ Trung Quốc để lại.

Lam Thanh