Trung Quốc thúc đẩy AI, cảnh báo cuộc đua đầu tư mù quáng

Một robot được trưng bày tại khu vực triển lãm của Hội nghị Internet Công nghiệp Toàn cầu năm 2025 ở Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc, ngày 6/9/2025. Ảnh: Tân Hoa Xã

Theo truyền thông quốc tế, Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ chiến lược, đồng thời cảnh báo nguy cơ đầu tư mù quáng, mở rộng tràn lan. Đằng sau định hướng này là yêu cầu biến nguồn lực dành cho công nghệ thành năng lực sản xuất và giá trị kinh tế thực chất.

Thúc đẩy AI đi cùng kiểm soát rủi ro

Ngày 9/10, Trung Quốc công bố bộ hướng dẫn chính sách mới nhằm thúc đẩy phát triển các lực lượng sản xuất chất lượng mới, trong đó nhấn mạnh đổi mới khoa học - công nghệ, tăng cường liên kết giữa nghiên cứu và công nghiệp, đồng thời cải thiện cơ chế phát triển nhân lực. Văn bản do Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện ban hành, đề ra 19 biện pháp thuộc 5 lĩnh vực.

Đáng chú ý, bên cạnh mục tiêu tăng tốc phát triển công nghệ, văn bản yêu cầu các địa phương và cơ quan liên quan tránh đầu tư mù quáng, ngăn tình trạng nhiều nơi đồng loạt chạy theo cùng một lĩnh vực công nghệ, gây lãng phí nguồn lực. Những cán bộ để xảy ra tổn thất lớn do quyết định đầu tư thiếu căn cứ cũng có thể phải chịu trách nhiệm. Theo các nhà phân tích, định hướng này được đưa ra trong bối cảnh Bắc Kinh tiếp tục tăng cường hỗ trợ các ngành công nghệ cao và tìm cách nâng cao năng lực tự chủ công nghệ..

Đối với AI, Trung Quốc đặt mục tiêu thúc đẩy nghiên cứu lý thuyết, đột phá công nghệ cốt lõi, tăng cường nguồn cung năng lực tính toán, thuật toán và dữ liệu. Nước này cũng dự kiến xây dựng các cơ sở thí điểm ứng dụng AI trong công nghiệp, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát công nghệ, cảnh báo rủi ro và ứng phó khẩn cấp để bảo đảm AI phát triển an toàn, đáng tin cậy và có thể kiểm soát.

Sáng kiến “AI Plus” tiếp tục được đẩy mạnh, hướng đến đưa AI vào các ngành kinh tế truyền thống và thúc đẩy những sản phẩm thông minh như xe năng lượng mới kết nối, điện thoại, máy tính tích hợp AI và robot hình người. Đây là cách tiếp cận coi AI không chỉ là một ngành công nghệ riêng biệt mà còn là công cụ nâng cấp năng lực sản xuất của nhiều lĩnh vực.

Tuy nhiên, việc nhấn mạnh yêu cầu tránh đầu tư tràn lan cho thấy Bắc Kinh không chỉ quan tâm đến tốc độ phát triển công nghệ. Bài toán đặt ra còn là làm thế nào để nguồn vốn, hạ tầng và nhân lực được chuyển hóa thành sản phẩm có khả năng ứng dụng, tạo năng suất và đáp ứng nhu cầu thực tế.

Từ cuộc đua hạ tầng đến hiệu quả ứng dụng

Quy mô đầu tư vào AI của Trung Quốc cho thấy vì sao việc phân bổ nguồn lực trở thành vấn đề đáng quan tâm. Theo Financial Times ngày 8/10, Trung Quốc đang đẩy nhanh xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ tham vọng AI. Riêng tại Ulanqab, khu vực thuộc Nội Mông, có 89 trung tâm dữ liệu đã được xây dựng hoặc lên kế hoạch. Các lợi thế về đất đai, nguồn điện và điều kiện khí hậu giúp khu vực này trở thành địa điểm phát triển hạ tầng tính toán.

Cũng theo Financial Times, công suất trung tâm dữ liệu của Trung Quốc đạt khoảng 24 GW, với thêm 50 GW đang trong kế hoạch. Nhu cầu năng lực tính toán tăng nhanh, trong khi việc tiếp cận các chip AI tiên tiến vẫn là thách thức đối với nước này. Dù vậy, tờ báo dẫn nhận định cho rằng tốc độ mở rộng hạ tầng hiện vẫn tương xứng với nhu cầu AI đang tăng và chưa có dấu hiệu rõ ràng về tình trạng dư thừa công suất.

Việc Trung Quốc đồng thời thúc đẩy AI công nghiệp và cảnh báo đầu tư tràn lan phản ánh hai yêu cầu cần được giải quyết song song: phát triển năng lực công nghệ và bảo đảm năng lực ấy được sử dụng hiệu quả.

Với AI, hiệu quả không chỉ nằm ở số lượng mô hình được phát triển hay công suất tính toán được lắp đặt. Những chỉ dấu quan trọng hơn còn là khả năng cải thiện năng suất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, rút ngắn thời gian xử lý công việc và tạo ra dịch vụ mới. Đây cũng là những tiêu chí giúp phân biệt một dự án công nghệ có giá trị thực tiễn với hoạt động đầu tư chủ yếu dựa trên kỳ vọng.

Bài toán đặt ra với Việt Nam

Kinh nghiệm từ Trung Quốc có thể gợi mở một vấn đề đáng chú ý đối với Việt Nam trong quá trình thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: làm thế nào để chuyển từ chủ trương và nguồn lực đầu tư sang những sản phẩm, kết quả có thể đo lường được.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp và việc phát triển năng lực công nghệ trong nước. Trong triển khai nghị quyết, yêu cầu tạo ra sản phẩm và kết quả cụ thể ngày càng được đặt ra rõ hơn.

Ngày 12/8/2026, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ dẫn định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết trọng tâm triển khai Nghị quyết 57 từ nay đến cuối năm 2026 là chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tạo ra sản phẩm, công nghệ và kết quả cụ thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ).

Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy AI cần gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và các ngành kinh tế, thay vì chỉ tập trung vào số lượng dự án hoặc quy mô hạ tầng. Các lĩnh vực như sản xuất công nghiệp, logistics, nông nghiệp, y tế và dịch vụ công có những bài toán riêng, đòi hỏi lựa chọn công nghệ, dữ liệu và mô hình triển khai phù hợp.

Đối với Việt Nam, bài học đưa ra là kết hợp mục tiêu phát triển công nghệ với cơ chế đánh giá hiệu quả và trách nhiệm sử dụng nguồn lực. Chính sách cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm, chấp nhận rủi ro hợp lý và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đồng thời hạn chế tình trạng đầu tư trùng lặp, lãng phí hạ tầng hoặc chạy theo những công nghệ chưa phù hợp.