Trung Quốc và Ấn Độ thận trọng hàn gắn quan hệ

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại cuộc gặp ở Thiên Tân, Trung Quốc ngày 31/8/2025. Ảnh tư liệu: ANI/TTXVN

Theo truyền thông quốc tế, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến tới New Delhi ngày 12 - 13/9 để tham dự hội nghị thượng đỉnh BRICS và gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. Đây sẽ là chuyến thăm Ấn Độ đầu tiên của ông Tập trong 7 năm, đồng thời là lần đầu tiên kể từ cuộc đụng độ tại biên giới hai nước năm 2020.

Cuộc giao tranh trên dãy Himalaya khi đó khiến ít nhất 20 binh sĩ Ấn Độ thiệt mạng. Trung Quốc không công bố đầy đủ thương vong, trong khi hàng chục binh sĩ hai bên bị thương. Sự kiện đẩy quan hệ song phương xuống mức thấp nhất trong nhiều năm, làm gián đoạn đối thoại chính trị và kéo theo hàng loạt hạn chế về thương mại, đầu tư.

Trong những năm sau đó, Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Modi từng bước nối lại tiếp xúc bên lề các diễn đàn khu vực tại Nga, Kyrgyzstan và Trung Quốc. Hội nghị BRICS sắp tới được xem là dịp để hai nước thể hiện nỗ lực kiểm soát bất đồng và tăng cường vai trò trên trường quốc tế, trong bối cảnh Mỹ đang tập trung xử lý cuộc xung đột với Iran.

Ông Praveen Donthi, chuyên gia phân tích cấp cao của Crisis Group, nhận định những khác biệt mang tính cấu trúc và tình trạng thiếu lòng tin chiến lược giữa Trung Quốc và Ấn Độ vẫn rất lớn. Theo ông, các diễn đàn đa phương như BRICS tạo ra không gian phù hợp để hai bên kiểm soát những thách thức này.

Thương mại dẫn dắt tiến trình hàn gắn

Quá trình cải thiện quan hệ được thúc đẩy bởi các cuộc tiếp xúc giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị với những quan chức cấp cao của Ấn Độ, trong đó có Cố vấn An ninh quốc gia Ajit Doval và Ngoại trưởng S. Jaishankar.

Vừa qua, các nhà đàm phán thương mại hàng đầu của hai nước tổ chức cuộc gặp song phương đầu tiên kể từ năm 2019. Không lâu sau đó, New Delhi cho phép hai tập đoàn nhà nước lớn mua các linh kiện thiết yếu từ Trung Quốc, qua đó dỡ bỏ một phần hạn chế được áp đặt sau cuộc đụng độ biên giới năm 2020.

Theo số liệu hải quan Trung Quốc, kim ngạch thương mại song phương năm 2025 tăng 12,4%, lên mức kỷ lục 155 tỷ USD, cao hơn gấp đôi con số 71,6 tỷ USD của 10 năm trước. Trong bảy tháng đầu năm nay, giao thương giữa hai nước tiếp tục tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái.

Dòng vốn đầu tư cũng bắt đầu phục hồi. Trong hơn một năm qua, nhiều doanh nghiệp công nghệ và năng lượng Trung Quốc đã tìm kiếm cơ hội tại thị trường Ấn Độ, trong đó có nhà phát triển công nghệ sạch Envision, hãng cung cấp động cơ Horse Powertrain do Geely hậu thuẫn và nhà sản xuất pin CosMX.

Tháng 3, chính quyền Thủ tướng Modi tiến hành nới lỏng việc thẩm định đầu tư Trung Quốc trong lĩnh vực điện mặt trời và điện tử. Theo phương án điều chỉnh quy định đang được xem xét, doanh nghiệp Trung Quốc có thể được tự động phê duyệt nếu mua không quá 10% cổ phần và không nắm quyền kiểm soát tại một công ty Ấn Độ.

Hai bên cũng đạt được một số tiến triển trong giải quyết vấn đề biên giới. Năm 2024, Trung Quốc và Ấn Độ nhất trí nối lại hoạt động tuần tra dọc đường biên giới dài khoảng 3.500 km, vốn bị đình chỉ sau cuộc đụng độ năm 2020.

Các chuyến bay thẳng được khôi phục vào năm 2025 sau năm năm gián đoạn. Trong năm nay, hai nước mở lại hoạt động thương mại tại ba cửa khẩu trên dãy Himalaya và phối hợp tổ chức hành hương cho tín đồ Hindu giáo và Phật giáo tới những địa điểm linh thiêng ở Tây Tạng.

Ông Donthi gọi đây là quá trình tái kết nối thận trọng, đưa quan hệ hai nước trở lại trạng thái vừa cạnh tranh, vừa hợp tác nhưng vẫn tiềm ẩn sự đối đầu trong khu vực. Ông Amitabh Kant, cựu đặc phái viên G20 của Ấn Độ, cũng cho rằng tiến trình khôi phục lòng tin sẽ cần nhiều thời gian, đặc biệt sau những biến động nghiêm trọng từ năm 2020.

Tác động từ chính sách của Mỹ

Nỗ lực xích lại gần nhau giữa Bắc Kinh và New Delhi diễn ra trong lúc chính sách đối ngoại nhiều biến động dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép lên quan hệ giữa Washington với một số đối tác, đặc biệt là Ấn Độ.

Trước đó, New Delhi đã tìm cách thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với Washington. Tuy nhiên, Bắc Kinh dường như nhận thấy cơ hội kéo Ấn Độ ra xa ảnh hưởng của Mỹ, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận một thị trường lớn cho các doanh nghiệp Trung Quốc trong bối cảnh kinh tế trong nước tăng trưởng chậm lại.

Bà Yun Sun, Giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson ở Washington, cho rằng Bắc Kinh muốn tác động đến lựa chọn chiến lược của New Delhi. Trung Quốc kỳ vọng Ấn Độ không coi nước này là mối đe dọa và không mặc nhiên đứng về phía Mỹ trong những vấn đề liên quan đến Bắc Kinh.

Sau vòng đàm phán gần đây giữa Trung Quốc và Ấn Độ tại Bắc Kinh, tờ Nhân dân Nhật báo (Trung Quốc) nhận định ảnh hưởng của Mỹ đối với quan hệ hai nước đang suy giảm. Theo tờ báo, thay đổi này không chỉ đến từ các nỗ lực ngoại giao song phương mà còn phản ánh quá trình điều chỉnh sâu rộng của trật tự quốc tế.

Dù vậy, những rào cản lớn vẫn tồn tại. Ấn Độ tiếp tục dè dặt trước sự tham gia của doanh nghiệp Trung Quốc trong các lĩnh vực nhạy cảm, đặc biệt là công nghệ thông tin. Trong khi đó, Bắc Kinh lo ngại Ấn Độ có thể trở thành trung tâm sản xuất hàng xuất khẩu thay thế Trung Quốc.

New Delhi vẫn theo đuổi chiến lược củng cố năng lực sản xuất trong nước, từ thu hút Apple lắp ráp iPhone đến phát triển ngành thiết kế và chế tạo chất bán dẫn. Các doanh nghiệp Ấn Độ cũng tiếp tục gặp khó khăn khi xin giấy phép từ Trung Quốc để nhập khẩu nam châm đất hiếm và máy móc công nghiệp, dù Bắc Kinh từng đồng ý xem xét yêu cầu này.

Theo chuyên gia đối ngoại Ấn Độ Sanchari Ghosh, cuộc đụng độ năm 2020 đã làm thay đổi căn bản cách New Delhi nhìn nhận Bắc Kinh. Quan hệ hai nước vì thế có thể tiến tới trạng thái cùng tồn tại trong cạnh tranh, trong đó Ấn Độ chấp nhận Trung Quốc là đối thủ lâu dài nhưng vẫn duy trì đối thoại để ngăn cạnh tranh chuyển thành đối đầu thường trực.