Trường Xuân hướng đến nền nông nghiệp xanh

Khi người dân, hợp tác xã và địa phương cùng tham gia, những phụ phẩm trước đây bị bỏ đi được trả lại cho đất, chi phí sản xuất được tiết giảm và giá trị nông sản có thêm cơ hội nâng lên

Từ vườn tiêu đến cách làm tuần hoàn

Những ngày này, gia đình bà Võ Thị Hồng, bản Đắk Lép, xã Trường Xuân, đang bón phân đợt 3 cho vườn tiêu. Công việc quen thuộc với người trồng tiêu, nhưng cách chăm sóc vườn của gia đình bà đã thay đổi từ năm 2021, khi chuyển dần sang canh tác theo hướng hữu cơ. Vỏ cà phê, cùi tiêu sau thu hoạch được gia đình xử lý, ủ hoai khoảng 6 tháng rồi đưa trở lại vườn. Cùng với đó là phân gà và các loại phân hữu cơ khác. Cách làm này giúp giảm một phần chi phí đầu vào, đồng thời bổ sung chất hữu cơ cho đất. Bà Võ Thị Hồng cho biết: “Vỏ cà phê, cùi tiêu mình xử lý rồi ủ mục, sau đó bón lại cho vườn. Gia đình tôi bón như vậy 2 lần, kết hợp thêm phân gà, phân hữu cơ”.

Với 1.000 trụ tiêu, năm 2025, gia đình bà thu hoạch hơn 5 tấn. Năm nay, sản lượng dự kiến tiếp tục tăng. Nhưng với bà Hồng, hiệu quả của sản xuất hữu cơ không chỉ nằm ở năng suất hay giá bán. “Làm hữu cơ trước hết là sức khỏe cho gia đình mình. Hạt tiêu là thực phẩm dùng trực tiếp nên tôi mong muốn sản phẩm làm ra an toàn cho người tiêu dùng, hạn chế thuốc hóa học gây hại cho con người và môi trường”, bà Hồng chia sẻ thêm.

Từ cách làm của một số hộ dân, sản xuất theo hướng hữu cơ dần được chia sẻ rộng hơn. Năm 2024, Nhóm nông hộ nữ trồng tiêu bền vững bản Đắk Lép được thành lập với 40 thành viên. Các thành viên cùng trao đổi kinh nghiệm, tham quan những mô hình sản xuất ở Đắk Lắk, Đà Lạt và lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Bà Mai Thị Huân - Trưởng Nhóm nông hộ nữ trồng tiêu bền vững bản Đắk Lép cho biết: “Việc thay đổi phương thức canh tác đem lại nhiều lợi ích cho nông dân. Mình ít tiếp xúc với thuốc nên sức khỏe tốt hơn, cây bền hơn, đất tơi xốp, không bị chai. Xuống vườn, mình cũng yên tâm hơn khi hái rau, hái cỏ về sử dụng”.

Sản phẩm hồ tiêu của nhóm đã đạt tiêu chuẩn Grown for Good - chương trình thúc đẩy sản xuất hồ tiêu bền vững. Đây là bước khích lệ để các hộ tiếp tục duy trì phương thức sản xuất an toàn, giảm tác động đến môi trường.

Để hỗ trợ nông dân thay đổi nhận thức và phương thức sản xuất, xã Trường Xuân chú trọng công tác tập huấn, chuyển giao kỹ thuật

Liên kết để nâng giá trị nông sản

Cùng với sự thay đổi từ từng hộ dân, liên kết sản xuất đang được xem là yếu tố quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Tại Trường Xuân, Hợp tác xã (HTX) Nông sản hữu cơ BeCham đang đồng hành cùng nông dân trong quá trình này. Thành lập năm 2021 với 8 thành viên, đến nay, HTX có hơn 40 thành viên, với khoảng 120 ha diện tích sản xuất, trong đó có 70 ha cà phê và 20 ha đã đạt tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam.

Theo ông Hà Công Xã - Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ BeCham, HTX tập trung hướng dẫn nông dân từ khâu lựa chọn vật tư đầu vào, kỹ thuật chăm sóc đến thu hoạch, qua đó vừa giảm chi phí, vừa nâng chất lượng nông sản. HTX đồng hành với bà con trong sản xuất, từ mua vật tư đầu vào với chi phí hợp lý đến hướng dẫn quy trình canh tác để bảo đảm năng suất, chất lượng. Chúng tôi đang hướng tới chế biến sâu và liên kết với các đối tác nước ngoài để nâng giá trị, tiến tới xuất khẩu. Từ vùng nguyên liệu, HTX từng bước phát triển các sản phẩm cà phê chế biến như: cà phê bột, cà phê túi nhúng; đồng thời hướng tới các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế như: EU Organic, USDA Organic và JAS Organic.

Để hỗ trợ nông dân thay đổi nhận thức và phương thức sản xuất, xã Trường Xuân chú trọng công tác tập huấn, chuyển giao kỹ thuật. Riêng Hội Nông dân xã đã tổ chức 18 lớp tập huấn về sản xuất hồ tiêu theo hướng hữu cơ, tuần hoàn. Các lớp học tập trung vào những nội dung thiết thực như: tận dụng phụ phẩm, che phủ đất, hạn chế xói mòn và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên. Chị Nguyễn Thị Hoài Thương, bon Bu Păh, xã Trường Xuân cho biết: “Tham gia tập huấn rất thiết thực, giúp nông dân hiểu rõ hơn cách giữ đất, hạn chế chai đất, xói mòn và tận dụng tầng thảm thực vật để che phủ”.

Các lớp học tập trung vào những nội dung thiết thực như tận dụng phụ phẩm, che phủ đất, hạn chế xói mòn và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên

Đồng chí Lê Xuân Thuận - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Trường Xuân cho biết, địa phương xác định phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn, nâng cao giá trị là hướng đi lâu dài. Trước mắt, xã tập trung vào các cây trồng chủ lực như: cà phê, hồ tiêu và một số sản phẩm có lợi thế để xây dựng mô hình điểm; từng bước giảm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và gắn sản xuất với tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc.

“Xã sẽ không làm theo phong trào mà tập trung làm điểm, làm thật, có hiệu quả rồi nhân rộng. Chúng tôi sẽ phối hợp với ngành chuyên môn, doanh nghiệp và HTX để tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng mô hình, hướng dẫn xử lý phụ phẩm thành phân hữu cơ, kết nối tiêu thụ và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Những hộ, HTX làm tốt sẽ được lựa chọn làm mô hình mẫu để người dân tham quan, học tập và nhân rộng. Qua đó, từng bước hình thành các vùng sản xuất an toàn, tuần hoàn, hữu cơ và có thị trường ổn định”, Chủ tịch UBND xã Trường Xuân chia sẻ.

Trường Xuân hiện có khoảng 9.100 ha cà phê và gần 5.000 ha hồ tiêu; trong đó, gần 100 ha cà phê và hơn 100 ha hồ tiêu được sản xuất theo hướng hữu cơ. Đây là nền tảng để địa phương tiếp tục xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa gắn với tiêu chuẩn, chất lượng và thị trường.