Truy đến nguồn sản xuất, đầu mối cung ứng trong xử lý các vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Trong 9 tháng năm 2026, cả nước phát hiện hơn 9.000 vụ có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó, số vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được xử lý hành chính là 8.200 vụ, tăng khoảng 81% so với cả năm 2025, thu phạt hơn 131.084 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 587.550 tỷ đồng; số vụ khởi tố hình sự đạt 244 vụ, tăng khoảng 467% so với cả năm 2025.

Trước đó, trong tháng 8/2026, các địa phương đã phát hiện 1.120 vụ có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó xử lý hành chính 1.102 vụ với số tiền phạt là 11.611 triệu đồng và giá trị hàng hóa vi phạm là 22.235 triệu đồng; khởi tố 76 vụ, trong đó có 10 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và 66 vụ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Số liệu báo cáo cho thấy, số lượng xâm phạm và vi phạm sở hữu trí tuệ phát hiện tháng 9/2026 giảm so tháng 8/2026 và công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại một số địa phương có dấu hiệu chững lại khi kết quả xử lý vi phạm hành chính giảm so với cùng kỳ tháng 8/2026 và năm 2025. Đặc biệt, hai tỉnh Lai Châu và Điện Biên không phát hiện và không có vụ việc xử lý vi phạm hành chính trong tháng 9/2026. Bên cạnh đó, nhiều Bộ, ngành, địa phương chưa Ban hành Kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ.

Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm tại một số địa bàn còn tập trung vào các vụ việc nhỏ lẻ, các cơ sở kinh doanh, đại lý ở khâu cuối của chuỗi cung ứng, chưa tập trung đúng mức vào việc xác minh, xử lý các nguồn sản xuất, đầu mối cung ứng, đối tượng chủ trì, cầm đầu và các vụ việc có quy mô lớn, tính chất phức tạp.

Việc xử lý vi phạm trên môi trường mạng, môi trường số chưa thực sự triệt để do các đối tượng sử dụng phương thức, thủ đoạn công nghệ cao, thường xuyên thay đổi công nghệ, máy chủ, phương thức hoạt động và ứng dụng công nghệ mới, trong đó có AI, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể, thu thập chứng cứ và xử lý dứt điểm. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan thực thi và hợp tác quốc tế để phát huy hiệu quả, nhất là trong xử lý các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới, sử dụng công nghệ cao…

Ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Sự phát triển của công nghệ kéo theo phương thức, thủ đoạn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tinh vi, có tính chất xuyên biên giới và liên tục thay đổi để đối phó với hoạt động kiểm tra, xử lý.

Sau khi bị phát hiện, xử lý, một số đối tượng có xu hướng thay đổi phương thức, địa bàn hoặc tạm dừng hoạt động, sau đó tiếp tục vi phạm dưới hình thức khác, gây khó khăn cho việc xử lý triệt để xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, nguồn lực thực thi còn hạn chế, một số quy định pháp luật và cơ chế quản lý chưa theo kịp yêu cầu phát sinh từ thực tiễn; nhận thức và trách nhiệm của một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ còn chưa đầy đủ… cũng là những khó khăn trong công tác xử lý.

Trước tình hình đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị các bộ, ngành, địa phương phải xác định công tác bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, nâng cao trách nhiệm và nhận thức về sở hữu trí tuệ gắn với bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; cần tập trung kiểm tra, xử lý các vụ việc có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm xử lý đến tận gốc, truy đến nguồn sản xuất, đầu mối cung ứng, đối tượng chủ mưu, cầm đầu, không chỉ dừng ở kinh doanh, phân phối nhỏ lẻ.

Liên quan đến công tác xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề nghị Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân các cấp tăng cường phối hợp, đẩy nhanh tiến độ truy tố, xét xử các vụ án xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã được cơ quan Công an khởi tố theo quy định của pháp luật; bảo đảm xử lý nghiêm minh, kịp thời, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa và răn đe đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.